Phong thủy nhà cấp 4 xét cùng những nguyên lý như mọi ngôi nhà, nhưng thứ tự ưu tiên khác: vì nhà thấp và trải ngang, những thứ nằm sát mặt đất như cao độ nền, mái hiên, sân, hướng gió và vị trí bếp quyết định nhiều hơn chuyện tầng nào đè tầng nào. Ở quê, nhà còn nằm giữa một khuôn viên có vườn, ao, ngõ, nhà phụ, nên phải xem cả mảnh đất chứ không chỉ cái khối nhà.
Bài này gom tám điều nên xét, xếp theo đúng thứ tự một gia đình thường quyết định khi làm nhà một tầng: từ thế đất ra hướng, rồi nền, mái, cửa, gian giữa, bếp và cuối cùng là phần sân vườn quanh nhà. Mỗi điều có phần quan niệm dân gian và phần lý do thực tế đi kèm. Những gì gọi là tốt hay xấu theo trường phái chỉ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn nắng, gió, nước mưa và kết cấu thì là chuyện đo được.
Nhà cấp 4 là gì và vì sao phong thủy xét khác nhà phố
Trong lời nói hằng ngày, "nhà cấp 4" là ngôi nhà một tầng, tường gạch chịu lực hoặc khung bê tông đơn giản, mái ngói, mái tôn hay mái bằng. Trong văn bản phân cấp công trình xây dựng, cấp IV là cấp thấp nhất xét theo quy mô và mức độ phức tạp, còn dân gian dùng chữ này rộng hơn, gần như cho mọi căn nhà trệt. Bài này dùng nghĩa dân gian đó.
Nhà phố nhiều tầng bị bó trong một mảnh đất hẹp, nên phong thủy nhà phố chủ yếu bàn chuyện cầu thang, giếng trời, phòng nào nằm trên phòng nào. Nhà cấp 4 ở quê thì ngược lại: đất thường rộng hơn, nhà trải theo chiều ngang, mọi phòng nằm trên một mặt nền. Vì thế câu hỏi chính chuyển sang chuyện nhà quay mặt về đâu, đứng cao hay thấp so với sân và đường, mái che nắng tới đâu, và các phần phụ như bếp, kho, chuồng, giếng xếp quanh nhà chính thế nào.
Một khác biệt nữa là nhà cấp 4 rất gần với nếp sống cũ. Nhiều gia đình xây nhà mới trên đúng nền nhà ông bà, giữ gian giữa làm nơi thờ, giữ sân trước, giữ hướng cũ. Phong thủy ở đây vì vậy gắn với ký ức gia đình nhiều hơn là bài toán la kinh thuần tuý, và người làm nhà nên tôn trọng phần ấy.
Tám điều nên xét theo đúng thứ tự
Thứ tự dưới đây đi từ thứ khó sửa nhất tới thứ dễ điều chỉnh nhất. Làm ngược, chẳng hạn chọn màu sơn trước khi chốt hướng, là cách nhanh nhất để phải sửa đi sửa lại.
- Thế đất và nước. Đất có thấp hơn đường làng, ruộng xung quanh không; mùa mưa nước chảy từ đâu về, thoát đi đâu. Phong thủy gọi đây là xem long và thủy, thực tế là chuyện ngập úng và nền móng.
- Hướng nhà. Với nhà một tầng, hướng quyết định nắng chiếu vào cả mặt tiền lẫn mái. Nhiều gia đình ở miền Bắc và miền Trung vẫn ưu tiên hướng Nam hoặc Đông Nam theo kinh nghiệm đón gió mát, tránh gió bấc.
- Cao độ nền. Nền phải cao hơn sân, sân cao hơn ngõ hoặc đường, để nước mưa chảy ra ngoài. Đường làng mỗi lần đổ bê tông lại cao thêm, nên nền nên tính dư.
- Mái. Mái ngói, mái Thái, mái tôn hay mái bằng ảnh hưởng tới độ nóng và chiều cao tổng thể của nhà. Dân gian chuộng nhà có mái che kín đầu như người đội nón.
- Cửa chính và lối vào. Cửa nằm ở gian nào, có thẳng cổng không, có hiên che không.
- Gian giữa và chỗ thờ. Với nhiều gia đình ở quê, gian giữa là trục của cả ngôi nhà.
- Bếp và chỗ có nước. Bếp, nhà tắm, nhà vệ sinh nằm trong hay ngoài nhà chính, cách nhau bao xa.
- Khuôn viên. Sân, vườn, ao, ngõ, nhà phụ, chuồng nuôi và cây lớn xếp quanh nhà ra sao.
Tám điều này không ngang nhau. Ba điều đầu gần như không sửa được sau khi đổ móng; năm điều sau còn chỉnh được trong lúc làm phần hoàn thiện.
Thế đất, nước và nền: phần quyết định trước khi đào móng
Người xưa nói "cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước" khi xem đất đồng bằng. Áp vào một mảnh vườn ở quê, câu này nhắc bạn đi một vòng quanh đất sau một trận mưa lớn để xem nước đọng ở đâu. Chỗ đọng nước lâu là chỗ không nên đặt nhà chính, hoặc nếu buộc phải đặt thì phải tôn nền và làm rãnh thoát tử tế.
Phong thủy chuộng thế "tiền thấp hậu cao": phía trước nhà thấp, thoáng; phía sau cao, có chỗ tựa như hàng cây, gò đất hoặc nhà phụ. Lý do thực tế khá rõ: nước mưa chảy ra phía trước, ra ngõ, thay vì dồn vào chân tường sau; gió lạnh mùa đông bị chặn ở phía sau. Ở nhiều làng đồng bằng, đất gần như phẳng, khi đó chỉ cần nền nhà, sân và rãnh được tính độ dốc đúng là đạt được tinh thần này.
Một tình huống rất hay gặp: nhà cũ ba bốn chục năm trước xây ngang mặt đường, nay đường làng đã được nâng hai ba lần, nhà cũ bị thấp hẳn xuống. Khi xây lại, nhiều gia đình tôn nền rất cao để "lấy lại thế", rồi lại phải xây bậc dài trước cửa. Cách vừa phải là hỏi xã về cao độ đường dự kiến trong vài năm tới, tính nền cao hơn mức đó một khoảng hợp lý, và chia chênh lệch cho sân và bậc thềm cùng gánh.
Hướng nhà và mái: hai thứ nhà một tầng chịu nắng nhiều nhất
Mái là mặt hứng nắng lớn nhất. Nhà nhiều tầng thì tường chịu nắng nhiều; nhà một tầng thì mái chịu gần hết. Vì vậy cùng một hướng, nhà cấp 4 mái tôn không có lớp cách nhiệt sẽ nóng hơn nhiều so với nhà mái ngói có trần. Phong thủy nói nhà quá nóng là "hỏa vượng", thực tế là khó ngủ, tốn điện quạt.
Hướng Nam và Đông Nam vẫn được ưa ở miền Bắc. Câu "lấy vợ hiền hoà, làm nhà hướng Nam" là kinh nghiệm khí hậu: mùa hè đón gió nồm, mùa đông tránh gió bấc. Nhà cấp 4 có mặt tiền dài nên hưởng lợi rõ từ hướng này, vì cả dãy phòng đều nhận gió.
Hướng Tây cần hiên và cây. Nếu đất buộc nhà quay Tây, bạn có thể làm hiên sâu hơn, trồng cây tán rộng cách nhà một khoảng, dùng cửa có lớp chớp. Nhiều trường phái coi hướng nào cũng có cách dùng; điều không đổi là nắng chiều hướng Tây rất gắt ở Việt Nam.
Hướng theo tuổi là lớp xét sau. Bát trạch chia hướng theo cung phi của chủ nhà. Đây là quan niệm của một trường phái, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu hướng hợp tuổi trùng với hướng mát thì thuận; nếu hai thứ đá nhau, nhiều người chọn hướng mát rồi điều chỉnh cửa, bếp, giường theo tuổi ở bên trong.
Đỉnh mái và đường nóc. Dân gian kiêng đường nóc nhà mình chĩa thẳng vào cửa nhà bên cạnh, và cũng không thích bị góc mái nhà hàng xóm chĩa vào. Lý do thực tế là nước mưa từ mái và tầm nhìn; xử lý bằng máng xối, hướng thoát nước và cây chắn là đủ.
Cửa, gian giữa và bếp: ba điểm của phần thân nhà
Với nhà cấp 4 kiểu ba gian hiện đại, cửa chính thường mở ở gian giữa, đối diện chỗ thờ. Cách này cho trục nhà rõ ràng, khách bước vào là thấy nơi trang trọng nhất. Phong thủy có lời kiêng cửa chính thẳng một đường tới cửa sau, gọi là khí "xuyên đường"; nếu nhà bạn có cửa hậu, chỉ cần lệch nó sang gian bên hoặc đặt một bức bình phong thấp là gió không lùa thẳng.
Gian giữa ở nhiều nhà quê là phòng khách kiêm gian thờ. Điều nên giữ là phía sau bàn thờ có tường kín, không đặt nhà vệ sinh hay bếp ngay sau lưng bàn thờ. Đây là quan niệm về sự trang nghiêm, đồng thời cũng là chuyện thực tế: tường chung với nhà tắm dễ ẩm, mốc lan sang phía bàn thờ.
Bếp ở nhà quê có hai kiểu: bếp nằm trong nhà chính với bếp gas, bếp điện, và bếp ở nhà dưới riêng với bếp củi hoặc bếp than. Bếp trong nhà nên có cửa sổ hoặc quạt hút để khói, mùi không lan vào gian thờ. Bếp ở nhà dưới thì nên đặt cuối hướng gió so với nhà chính, để khói không thổi ngược vào phòng ngủ. Hai điều này vừa đúng tinh thần phong thủy về chỗ "hỏa", vừa đúng với an toàn cháy nổ.
Khuôn viên quanh nhà cấp 4: phần nhà phố không có
Ở quê, ngôi nhà chính chỉ chiếm một phần mảnh đất. Bảng dưới gom các thành phần quanh nhà, quan niệm thường gặp và lý do thực tế để bạn cân nhắc khi vẽ mặt bằng tổng thể.
| Thành phần | Quan niệm thường gặp | Lý do thực tế | Gợi ý bố trí |
|---|---|---|---|
| Sân trước | Minh đường, nên rộng, sáng, sạch | Phơi nông sản, tụ họp, đón gió | Đủ rộng cho việc nhà, lát dốc ra ngõ |
| Vườn sau | Chỗ tựa phía sau nhà | Chắn gió, che nắng, cho rau quả | Cây cao phía sau, cách tường một khoảng |
| Ao, bể nước | Nước tụ trước nhà là tốt | Điều hoà nhiệt, chứa nước mưa | Có rào chắn nếu nhà có trẻ nhỏ |
| Ngõ và cổng | Ngõ không nên đâm thẳng vào cửa | Riêng tư, an toàn khi xe ra vào | Lệch cổng so với cửa chính một chút |
| Nhà phụ, bếp, kho | Đặt hai bên, thấp hơn nhà chính | Tách khói, ồn, mùi khỏi nhà chính | Cuối hướng gió, có mái nối khi trời mưa |
| Chuồng nuôi | Xa nhà chính, xa giếng | Mùi, ruồi muỗi, vệ sinh nguồn nước | Cuối hướng gió, cách xa giếng nước |
Bảng này không có ô nào bắt buộc. Một mảnh đất nhỏ ven quốc lộ không thể có đủ ao, vườn, nhà phụ; khi đó bạn giữ lấy tinh thần chung: nhà chính ở chỗ cao ráo, sáng sủa, các phần ồn và có mùi nằm ở phía cuối gió.
Những lời đồn hay gặp khi làm nhà cấp 4
Đi hỏi quanh làng, bạn sẽ nghe rất nhiều lời khuyên. Một số có lý do thực tế, một số chỉ là thói quen của một vùng. Dưới đây là cách nhìn tỉnh táo cho vài lời quen thuộc:
- "Nhà một tầng thì không cần xem phong thủy." Không đúng; thực ra nhà thấp chịu ảnh hưởng của nắng, gió, nước mưa rõ hơn nhà cao, nên càng nên tính kỹ phần hướng và nền.
- "Số gian phải lẻ." Đây là nếp nhà truyền thống ba gian, năm gian, gắn với việc giữ gian giữa làm trục thờ. Nhà hiện đại chia phòng tự do vẫn có thể giữ một trục giữa mà không cần đúng số gian.
- "Mái tôn là xấu." Mái tôn không xấu theo nghĩa phong thủy nào cả; điều đáng ngại là nóng và ồn khi mưa. Có lớp cách nhiệt và trần thì mái tôn dùng ổn.
- "Nhà phải cao hơn nhà hàng xóm." Đây là tâm lý so sánh hơn là nguyên lý. Nhà cao vừa đủ để thoát nước và thoáng là được; xây vọt lên chỉ tốn tiền và nóng.
- "Năm nay không hợp tuổi thì phải hoãn." Kim lâu, Hoang ốc, Tam tai là tập quán xem tuổi, mức tin tuỳ mỗi gia đình. Nhiều nhà vẫn làm bằng cách mượn tuổi; nhưng điều đáng hoãn thật sự là khi chưa đủ tiền hoặc chưa xong giấy tờ.
Nếu cần sắm vài món bày gian giữa sau khi nhà xong, bạn có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy; nhưng ngôi nhà mát, khô, sáng mới là phần chính.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cấp 4 ở quê có cần xin giấy phép xây dựng không?
Tuỳ vị trí. Nhà ở riêng lẻ ở nông thôn nằm ngoài khu vực đã có quy hoạch đô thị hoặc quy hoạch chi tiết thường được miễn giấy phép, nhưng không phải nơi nào cũng vậy. Cách chắc nhất là hỏi bộ phận địa chính – xây dựng của xã trước khi đào móng.
Nhà cấp 4 nên chọn mái ngói hay mái tôn?
Mái ngói mát hơn và hợp nếp quê, nhưng nặng, cần kèo chắc và độ dốc lớn. Mái tôn nhẹ, nhanh, rẻ hơn, nhưng nóng và ồn khi mưa nếu không có lớp cách nhiệt. Phong thủy không cấm loại mái nào; hãy chọn theo khí hậu và ngân sách.
Có nên giữ đúng hướng nhà cũ khi xây lại?
Nhiều gia đình giữ hướng cũ vì quen nếp và vì hướng đó đã được kiểm qua nhiều năm sống thật. Nếu hướng cũ mát, ít ngập, đường vào thuận thì giữ là hợp lý. Chỉ nên đổi khi có lý do rõ như đường làng mới mở hoặc đất bị chia lại.
Nhà cấp 4 cao bao nhiêu là vừa?
Không có con số chung. Nhiều nhà xây tường cao khoảng ba mét rưỡi tới gần bốn mét tính đến trần, cộng thêm phần mái. Điều quan trọng là có trần hoặc lớp chống nóng, cửa đủ cao để gió lùa qua, và nền tính dư cho đường làng sau này.
Có cần nhờ thầy xem trước khi làm nhà cấp 4 không?
Không bắt buộc. Bạn có thể tự đo hướng, xem thế đất, tính nền và vẽ mặt bằng theo các nguyên lý dễ hiểu. Nếu gia đình muốn hỏi thêm người hiểu phong thủy, hãy hỏi lý do của từng lời khuyên và tránh ai kèm theo doạ nạt hay bán vật phẩm đắt tiền.
Nhà cấp 4 xây sau có nên thấp hơn nhà cũ của bố mẹ phía trước không?
Nhiều vùng có quan niệm nhà con xây sau không nên đè bóng lên nhà cha mẹ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi gia đình. Về thực tế, nhà sau cao quá dễ che nắng gió của nhà trước, nên thường nên bàn với bố mẹ về chiều cao và khoảng cách.