Phái Hắc mạo, tên tiếng Anh là Black Hat hoặc viết tắt BTB, là trường phái phong thủy hiện đại hình thành ở Mỹ vào cuối thế kỷ 20, đặc trưng bởi việc đặt bản đồ bát quái cố định theo cửa vào chính của nhà hay phòng thay vì dùng la kinh để xác định phương thật. Với phái này, góc trái phía trong cùng tính từ cửa luôn là khu "tài lộc", bất kể nhà quay hướng nào.
Nhiều hình minh hoạ bảng bát quái chín ô có ghi "sự nghiệp", "tình duyên", "tài lộc" lan truyền trên mạng xã hội Việt Nam thực chất bắt nguồn từ phái này. Bài giải thích phái Hắc mạo ở góc độ trường phái: nguồn gốc, cách làm, khác biệt với phong thủy cổ điển và những tranh luận quanh nó. Mọi đánh giá về các khu trong nhà là quan niệm của phái, mức tin tuỳ mỗi người.
Nguồn gốc: một trường phái sinh ra ở phương Tây
Phái Hắc mạo gắn với tên Lâm Vân (Lin Yun), một người gốc Hoa sinh ở Bắc Kinh, sau sống ở Đài Loan rồi sang Mỹ. Khoảng thập niên 1980, ông giảng dạy và lập cơ sở ở California, giới thiệu một lối phong thủy mà ông gọi bằng tên dài có chữ Hắc phái Mật tông, kết hợp phong thủy dân gian với yếu tố Phật giáo Mật tông Tây Tạng, Đạo giáo và tâm lý học phương Tây. Ông mất năm 2010.
Điểm đặc biệt là phái này được xây dựng cho người phương Tây, những người không quen với la kinh, can chi hay năm sinh âm lịch. Thay vì đòi hỏi đo hướng và tra bảng phức tạp, phái đưa ra một bản đồ chín ô dễ hiểu, đặt theo cửa, mỗi ô gắn với một khía cạnh đời sống. Cách làm này giúp phong thủy lan rộng rất nhanh qua sách tiếng Anh, tạp chí trang trí nhà cửa và chương trình truyền hình ở Mỹ, châu Âu trong những năm 1990, 2000.
Từ phương Tây, lối làm này quay ngược trở lại châu Á qua sách dịch và mạng xã hội. Nhiều người Việt gặp bảng bát quái theo cửa mà không biết nó thuộc một phái hiện đại, khác hẳn Bát trạch hay Huyền không mà các thầy trong nước thường dùng. Từ đó sinh ra những lời khuyên vênh nhau khó hiểu.
Bản đồ chín khu đặt theo cửa vào
Bản đồ của phái là lưới ba nhân ba đặt lên mặt bằng, sao cho bức tường có cửa chính nằm ở hàng dưới cùng. Tên các khu dịch theo cách hay gặp trong sách tiếng Việt; mỗi nguồn có thể dịch hơi khác.
| Vị trí khi đứng ở cửa nhìn vào | Bên trái | Ở giữa | Bên phải |
|---|---|---|---|
| Hàng trong cùng | Tài lộc, sung túc | Danh tiếng | Hôn nhân, các mối quan hệ |
| Hàng giữa | Gia đình | Sức khoẻ, trung tâm | Con cái, sáng tạo |
| Hàng ngoài (tường có cửa) | Tri thức, học hỏi | Sự nghiệp | Quý nhân, đi xa |
Cách đặt này cố định: dù cửa nhà quay về Bắc hay Nam, khu "tài lộc" vẫn ở góc trái phía trong. Có thể đặt bản đồ cho cả căn nhà, rồi đặt lại cho từng phòng theo cửa phòng.
Mỗi khu thường được gắn thêm một màu, một hành, một hình dạng để gợi ý trang trí. Những gắn kết này mượn từ bát quái và ngũ hành cổ điển nhưng được sắp xếp theo cách riêng của phái.
Khác phong thủy la kinh ở những điểm nào
Không dùng phương thật. Phong thủy cổ điển, dù Bát trạch hay Huyền không, đều bắt đầu từ việc đo hướng bằng la kinh, và khu Tây Bắc của nhà là khu Tây Bắc thật. Phái Hắc mạo bỏ qua phương thật; vị trí chỉ tính theo cửa.
Không xét năm sinh, không xét vận. Phái không dùng cung phi như Bát trạch, cũng không dùng chu kỳ vận như Huyền không. Mọi căn nhà và mọi người dùng chung một bản đồ.
Nhấn vào ý định và tâm thế. Phái coi trọng việc người ở đặt ý định khi bày trí, đôi khi kèm nghi thức nhỏ. Phần này có màu sắc tôn giáo và tâm linh, khác hẳn giọng kỹ thuật của các sách phong thủy cổ điển.
Ít quan tâm hình thế bên ngoài. So với Loan đầu, phái Hắc mạo tập trung vào bên trong nhà; môi trường quanh nhà được nhắc tới nhưng không phải trọng tâm.
Kết quả: hai bản đồ khác nhau cho cùng một căn nhà. Góc "tài lộc" theo Hắc mạo có thể trùng với một phương mà Bát trạch hay Huyền không đánh giá khác hẳn. Hiểu điều này giúp bạn không hoang mang khi đọc hai lời khuyên ngược nhau.
Hắc mạo giữa các lối phong thủy ở phương Tây
Hắc mạo không phải lối phong thủy duy nhất ở phương Tây. Sách tiếng Anh thường chia phong thủy thành ba nhóm: Form School tương ứng với Loan đầu, Compass School tương ứng với các phái dùng la kinh như Bát trạch, Huyền không, và nhóm hiện đại mà Hắc mạo là đại diện tiêu biểu. Nhiều người hành nghề ở Mỹ, Anh, Úc theo phái cổ điển và dùng la kinh như ở châu Á; họ thường phân biệt rõ mình với Hắc mạo.
Bên cạnh đó, có một dòng rộng hơn mà người ta hay gọi là phong thủy phương Tây hay phong thủy đương đại. Dòng này pha bản đồ chín ô với thiết kế nội thất, tâm lý môi trường và phong trào sống tối giản. Nó ít nói về khí theo nghĩa cổ điển, nhiều hơn về cảm giác dễ chịu, sự gọn gàng, thói quen sống. Nhiều sách bán chạy về dọn dẹp nhà cửa có nhắc phong thủy theo nghĩa này.
Hiểu bức tranh này giúp bạn đặt Hắc mạo đúng chỗ: nó là một phái có lịch sử và hệ thống riêng, khác với các lời khuyên trang trí chung chung gắn mác phong thủy. Khi đọc một nguồn phương Tây, bạn có thể nhận ra họ thuộc nhóm nào qua việc họ có dùng la kinh, có nói về phương thật hay chỉ nói về cửa vào. Nhận ra điều đó, bạn sẽ biết lời khuyên ấy nên được đặt cạnh lời khuyên của người hành nghề trong nước như thế nào.
Những tranh luận quanh phái Hắc mạo
Người theo các phái cổ điển thường phê bình Hắc mạo ở ba điểm. Thứ nhất, bỏ la kinh là bỏ phần cốt lõi của Lý khí, nên theo họ phái này không còn là phong thủy theo nghĩa truyền thống. Thứ hai, việc gắn mỗi khu với một mục tiêu đời sống như tài lộc hay tình duyên dễ dẫn tới lối nghĩ đặt một món đồ ở góc là sẽ có kết quả, điều mà chính sách cổ không hứa. Thứ ba, yếu tố nghi lễ và tâm linh pha trộn khiến người ngoài khó phân biệt đâu là phong thủy, đâu là thực hành tôn giáo riêng của phái.
Người bênh vực phái lại cho rằng nó làm đúng việc mà phong thủy nên làm trong đời sống hiện đại: giúp người ta chú ý tới không gian sống, dọn dẹp, sắp xếp có chủ đích. Nhiều lời khuyên của phái như dọn bừa bộn ở lối vào, sửa đồ hỏng, cho ánh sáng vào góc tối có giá trị thực tế dễ thấy, không cần tin vào bản đồ chín ô.
Một cách nhìn trung lập là coi Hắc mạo như một trường phái riêng, có hệ quy chiếu riêng, không cần so đúng sai với Bát trạch hay Huyền không. Điều quan trọng là biết bảng bát quái mình đang xem thuộc hệ nào, để không trộn lẫn kết luận của các hệ khác nhau trong cùng một ngôi nhà.
Đọc bảng bát quái chín ô trên mạng cho đúng
Trên mạng xã hội, bảng chín ô thường được đăng kèm lời khuyên ngắn. Vài điều sau giúp bạn đọc chúng tỉnh táo hơn.
- Xem bảng đặt theo cửa hay theo phương. Nếu bảng ghi Bắc, Nam, Đông, Tây ở các ô, đó là bảng theo la kinh; nếu chỉ ghi "cửa vào" ở cạnh dưới, đó là bảng kiểu Hắc mạo.
- Đừng ghép hai loại bảng. Lấy tên khu của Hắc mạo đặt lên phương thật, hay lấy du niên Bát trạch đặt lên bảng theo cửa, sẽ cho kết luận không thuộc phái nào.
- Bỏ qua lời hứa kèm theo. Những câu như "đặt cây ở góc này sẽ hút tài lộc" là lời quảng bá, không phải nội dung chắc chắn của bất kỳ phái nào.
- Giữ lại phần thực tế. Dọn gọn lối vào, chiếu sáng góc tối, sửa đồ hỏng, thêm cây xanh là việc có ích dù bạn theo phái nào.
- Căn hộ có cửa lệch. Khi cửa không nằm giữa tường, mỗi nguồn hướng dẫn đặt lưới khác nhau; đây là chỗ bảng mẫu trên mạng thường không nói.
Ví dụ giả định: một bạn trẻ ở Đà Nẵng thuê căn hộ một phòng, đọc trên mạng rằng góc trái phía trong là góc tài lộc nên định mua thêm đồ trang trí đắt tiền đặt ở đó. Cách làm vừa phải là dọn gọn góc đó, thêm một chậu cây dễ chăm và một chiếc đèn nhỏ cho sáng. Không gian dễ chịu hơn là điều thấy được ngay; còn phần tài lộc là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hắc mạo có nên dùng ở Việt Nam không
Với nhiều người trẻ sống trong căn hộ nhỏ, nhà thuê, phái Hắc mạo có sức hút vì dễ hiểu và không cần biết hướng nhà hay năm sinh âm lịch. Nó khuyến khích người ở chăm chút không gian, và phần lớn gợi ý trang trí của phái không tốn kém, không đòi đục phá.
Mặt khác, nếu gia đình bạn đã quen với Bát trạch hay đang được một người theo phái cổ điển tư vấn, việc đưa thêm bản đồ Hắc mạo vào có thể tạo ra mâu thuẫn không cần thiết. Hai hệ có hai hệ quy chiếu khác nhau; dùng cả hai cùng lúc cho cùng một quyết định dễ dẫn tới phân vân không dứt.
Cách tiếp cận hợp lý là chọn một hệ quy chiếu cho phần quan niệm, và dùng các tiêu chí thực tế cho phần còn lại: ánh sáng, gió, công năng, an toàn, sự gọn gàng. Dù theo Hắc mạo hay phái nào, phong thủy chỉ là kiến thức văn hoá để tham khảo; nó không thay thế việc chăm sóc ngôi nhà một cách cụ thể, và không bảo đảm kết quả nào về tiền bạc hay tình cảm.
Câu hỏi thường gặp
Phái Hắc mạo có phải là phong thủy Trung Hoa cổ không?
Không. Phái Hắc mạo hình thành ở Mỹ vào cuối thế kỷ 20, do Lâm Vân khởi xướng. Nó mượn nhiều khái niệm của phong thủy cổ như bát quái, ngũ hành nhưng sắp xếp theo cách riêng, đặt bản đồ theo cửa vào thay vì dùng la kinh.
Bản đồ bát quái theo cửa có dùng được cho từng phòng không?
Theo cách làm của phái, bản đồ có thể đặt cho cả căn nhà và đặt lại cho từng phòng, lấy cửa phòng làm cạnh dưới. Vì vậy một góc có thể vừa là khu này của căn nhà vừa là khu khác của căn phòng, tuỳ cách nhìn.
Vì sao bảng bát quái trên mạng khác với lời thầy phong thủy nói?
Nhiều bảng chín ô trên mạng thuộc phái Hắc mạo, đặt theo cửa vào. Phần lớn người hành nghề ở Việt Nam dùng Bát trạch hoặc Huyền không, đặt theo phương thật đo bằng la kinh. Hai hệ khác nhau nên kết luận có thể không khớp.
Phái Hắc mạo có liên quan đến tôn giáo không?
Phái có pha yếu tố Phật giáo Mật tông Tây Tạng và Đạo giáo theo cách diễn giải của người khởi xướng, kèm một số nghi thức. Người áp dụng có thể chỉ dùng phần sắp xếp không gian mà không theo phần nghi lễ, tuỳ niềm tin của mỗi người.
Có nên dùng cả Hắc mạo và Bát trạch cho cùng một căn nhà không?
Có thể tìm hiểu cả hai, nhưng dùng chung cho cùng một quyết định dễ gây mâu thuẫn vì hai hệ quy chiếu khác nhau. Cách gọn hơn là chọn một hệ cho phần quan niệm và quyết định phần còn lại bằng tiêu chí thực tế như ánh sáng, gió, công năng.
Góc tài lộc theo phái Hắc mạo nên bày gì?
Phái thường gợi ý giữ góc này sạch, sáng, có cây xanh hoặc đồ trang trí có ý nghĩa với người ở. Đây là gợi ý theo quan niệm của phái, không bảo đảm kết quả về tiền bạc. Phần có ích chắc chắn là một góc nhà gọn gàng, dễ chịu.