Nhà cấp 4 chữ L là ngôi nhà gồm hai cánh vuông góc: cánh chính chạy song song mặt tiền chứa gian giữa và phòng ngủ, cánh ngang vuông góc chứa bếp, ăn, kho hoặc thêm phòng ngủ, hai cánh ôm lấy một phần sân. Đây là kiểu nhà rất phổ biến ở nông thôn vì nó kế thừa bố cục nhà trên – nhà ngang của nếp cũ mà vẫn gọn trong một khối mái.
Phong thủy có vài điều để bàn với nhà chữ L: cánh ngang nên đặt bên trái hay bên phải, góc gãy nơi hai cánh gặp nhau có bị coi là "khuyết góc" không, sân trong chữ L dùng thế nào. Bài này đi qua từng chuyện, nói rõ đâu là quan niệm, đâu là lý do thực tế, và đâu là chỗ các trường phái nói khác nhau. Mọi lời tốt xấu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhà chữ L đến từ đâu trong nếp nhà quê
Nhà quê Bắc Bộ xưa thường có nhà trên (nhà chính) quay mặt ra sân và một nhà ngang vuông góc ở bên, dùng làm bếp, kho, chuồng hoặc chỗ ở cho con cháu. Hai khối tách rời, nối nhau bằng sân. Nhà chữ L hiện đại chỉ đơn giản là gộp hai khối đó dưới một mái liền, có lối đi trong nhà nối thẳng sang nhau.
Kiểu nhà này được chuộng vì hợp với đất quê: mảnh đất thường rộng và sâu, đặt một khối dài thẳng thì mặt tiền quá dài, còn chia thành chữ L thì vừa có mặt tiền vừa đủ chiều sâu, lại tạo được một góc sân kín gió. Mùa đông ngồi trong góc sân ấy ấm hơn hẳn sân trống.
Khi nói về nhà chữ L, nên phân biệt với đất chữ L. Đất chữ L là hình dạng thửa đất; nhà chữ L là hình dạng khối nhà, có thể đặt trên đất vuông vức. Hai chuyện này phong thủy bàn khác nhau; bài này chỉ bàn ngôi nhà.
Cánh ngang bên trái hay bên phải
Quy ước trái – phải. Trong phong thủy, trái và phải tính khi đứng trong nhà nhìn ra cửa chính. Bên trái là Thanh long, bên phải là Bạch hổ. Nhiều người tính ngược vì đứng ngoài sân nhìn vào, dẫn tới cãi nhau vô ích.
Quan niệm Thanh long cao hơn Bạch hổ. Có câu được truyền miệng rằng thà để Thanh long cao vạn trượng, không để Bạch hổ ngẩng đầu. Theo đó, nếu cánh ngang cao hoặc dài hơn thì nên ở bên trái. Đây là quan niệm của phái hình thế, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhưng cánh ngang thường thấp hơn nhà chính. Ở nhà quê, cánh ngang chứa bếp, kho nên thường thấp hơn cánh chính. Khi đó nhiều người cho rằng đặt bên nào cũng được, miễn nó không cao và dài lấn nhà chính.
Lý do thực tế mới là thứ quyết định. Hãy nhìn hướng gió chính và hướng nắng chiều. Cánh ngang chứa bếp nên ở phía cuối gió để khói không thổi vào phòng ngủ. Nếu nắng chiều gắt chiếu vào sân từ một phía, đặt cánh ngang ở phía đó sẽ che được sân.
Đất và đường vào cũng chi phối. Nếu cổng nằm sát một bên, cánh ngang thường đặt ở bên đối diện để lối vào không bị bó. Không nên vì một quan niệm mà làm lối xe vào nhà phải vòng vèo.
Góc gãy: có phải "khuyết góc" không
Các phái dựa trên lưới cửu cung, như Bát trạch hay Huyền không, đặt một lưới chín ô lên mặt bằng nhà. Nhà vuông hoặc chữ nhật thì lưới phủ kín; nhà chữ L thì một ô ở góc bị trống, gọi là khuyết góc. Theo các phái này, phương bị khuyết ứng với một quẻ, và người ta gán cho nó ý nghĩa về thành viên trong gia đình. Đây là quan niệm của một hệ thống lý thuyết, mức tin tuỳ mỗi người.
Có một điểm ít được nói: với nhà chữ L, phần "khuyết" chính là cái sân trong. Nhiều người coi phần sân có tường rào bao, có lát nền, là một phần của khuôn viên nhà, không phải khoảng trống. Các thầy khác nhau sẽ tính khác nhau, nên đừng hoang mang khi nghe hai cách giải thích trái nhau.
Điều đáng lo thực tế ở góc gãy là kết cấu và nước. Chỗ hai mái gặp nhau tạo thành một khe thu nước gọi là máng xối góc; làm không kỹ thì đây là chỗ dột đầu tiên của nhà. Bên trong, góc gãy cũng là chỗ dễ thành phòng tối nếu không có cửa sổ. Nếu xử lý tốt hai điều này, góc gãy trở thành điểm nối đẹp của hai cánh nhà.
Sân trong chữ L: dùng sao cho đúng tinh thần minh đường
Phần sân mà hai cánh nhà ôm lấy là chỗ đáng giá nhất của nhà chữ L. Phong thủy coi sân trước là minh đường, nên sáng, sạch, thoáng. Vài cách dùng hợp với tinh thần này:
- Giữ phần lớn sân trống để phơi, để tụ họp ngày giỗ Tết, để gió vào cả hai cánh.
- Trồng cây ở mép ngoài của sân, phía không có nhà, để che nắng và giữ riêng tư; không trồng cây lớn sát góc gãy vì rễ và lá dễ làm hỏng máng xối.
- Làm hiên chạy theo cả hai cánh, gặp nhau ở góc, để đi từ nhà chính sang bếp không bị ướt.
- Lát sân dốc nhẹ ra phía mở của chữ L, tránh dốc vào góc gãy làm nước dồn về chân tường.
- Nếu đặt bể nước, chậu cảnh lớn, đặt ở phía mở hoặc giữa sân, không ép sát vào góc.
- Đèn sân đặt ở góc gãy là đủ soi cả hai lối đi, tiện cho ban đêm.
Một sân chữ L làm đúng thì vừa đẹp vừa ấm; làm sai, như đổ đầy đồ đạc hoặc lợp kín bằng tôn, sẽ biến nhà thành tối và bí.
Ba cách chia công năng cho hai cánh
Mỗi gia đình có nhu cầu khác. Bảng dưới gom ba cách chia hay gặp, kèm điểm cần chú ý khi áp vào nhà mình.
| Cách chia | Cánh chính | Cánh ngang | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Nhà trên – nhà dưới | Gian giữa thờ và khách, hai phòng ngủ | Bếp, ăn, kho, tắm | Cánh ngang cuối gió, có cửa sổ thoát khói |
| Hai thế hệ | Ông bà và gian thờ | Phòng ngủ vợ chồng con, có vệ sinh riêng | Cách âm giữa hai cánh, lối đi riêng |
| Ở và làm | Nhà ở đầy đủ | Xưởng nhỏ, kho nông sản, chỗ bán hàng | Lối vào riêng cho hàng hoá, không qua sân trong |
| Ghi chú chung | Thường cao và rộng hơn | Thường thấp hơn nhà chính | Máng xối góc phải làm kỹ, kiểm sau mùa mưa đầu |
Cách chia "ở và làm" cần thêm chú ý về an toàn: kho phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc có xăng dầu nên ở đầu ngoài của cánh ngang, xa phòng ngủ và bếp.
Những điều nên tránh với nhà chữ L
Không để cánh ngang dài hơn cánh chính quá nhiều. Khi đó ngôi nhà mất "chủ", người ta không biết đâu là mặt chính, và theo quan niệm hình thế thì phần phụ đang lấn phần chính. Thực tế, mặt bằng như vậy thường khiến gian thờ bị đẩy ra một góc.
Không đặt cửa chính của nhà ở ngay góc gãy. Góc là chỗ mái phức tạp, nước dồn, và cửa ở đó khiến khách bước vào một không gian lấn cấn giữa hai hướng. Cửa chính nên nằm giữa cánh chính, nhìn ra sân.
Không để góc trong của chữ L thành phòng kín không cửa sổ. Nếu buộc phải có, biến nó thành kho hoặc chỗ để đồ, đừng làm phòng ngủ.
Cuối cùng, không xây kín phần mở của chữ L bằng tường cao và mái tôn để "được thêm diện tích". Làm vậy là đóng mất sân, mất gió, và biến nhà chữ L thành một khối vuông tối. Nếu cần thêm chỗ, mái che nhẹ, có khe thoáng ở một phần sân là cách mềm hơn.
Mái nhà chữ L: một mái liền hay hai mái tách
Mái liền có góc giao. Hai mái dốc gặp nhau tạo thành một đường giao chéo ở góc trong, gọi là khe mái hay máng xối góc. Nhìn từ sân, mái liền cho cảm giác một ngôi nhà thống nhất. Đổi lại, khe mái là điểm phải làm kỹ nhất của cả công trình.
Hai mái tách, nối bằng hiên. Cánh chính và cánh ngang có mái riêng, cách nhau một khe hở nhỏ, nối bằng một đoạn mái hiên thấp hơn. Cách này giống nếp nhà trên – nhà dưới xưa, dễ thi công, ít dột ở góc, và cho phép hai cánh cao thấp khác nhau mà không vướng.
Quan niệm về nóc nhà. Dân gian chuộng nóc nhà chính là nóc cao nhất, các nóc phụ thấp hơn và không chĩa thẳng vào cửa chính. Với nhà chữ L, đầu hồi của cánh ngang không nên đâm thẳng vào gian thờ của cánh chính; nếu có, thường được xử lý bằng cách lùi cánh ngang lại một chút.
Mái và nắng. Mặt mái nào hứng nắng chiều sẽ nóng nhất. Nếu cánh ngang chứa phòng ngủ, nên cho mái phía đó có trần và lớp chống nóng tốt hơn, hoặc đổi cánh ngang sang chứa bếp, kho.
Chọn theo tay nghề thợ. Mái liền với khe góc đòi thợ có kinh nghiệm. Nếu đội thợ ở địa phương quen làm mái đơn giản, chọn hai mái tách là phương án an toàn hơn về lâu dài.
Ví dụ giả định: nhà chữ L trên đất rộng 15 m
Ví dụ giả định: mảnh đất rộng 15 m, sâu 25 m, quay mặt hướng Nam, gió mùa hè thổi từ Đông Nam, cổng mở ở góc Đông Nam. Gia đình gồm ông bà và vợ chồng con với hai cháu nhỏ.
Cánh chính nằm song song mặt tiền, lùi khoảng 7 m so với cổng để có sân, gồm gian giữa thờ và tiếp khách ở chính giữa, một phòng ngủ cho ông bà ở phía Đông và một phòng ngủ cho vợ chồng con ở phía Tây. Cánh ngang vuông góc ở phía Tây, chạy ra phía trước, chứa bếp, bàn ăn, kho và nhà tắm. Bếp ở phía Tây nằm cuối hướng gió Đông Nam, khói không thổi vào phòng ông bà; cánh ngang ở phía Tây cũng che bớt nắng chiều cho sân.
Cổng ở góc Đông Nam, phía mở của chữ L, nên lối vào không bị cánh ngang chắn. Hai cháu nhỏ có thể ngủ cùng bố mẹ những năm đầu, sau đó cánh ngang được nối thêm một phòng ở đầu ngoài. Ví dụ này cho thấy việc chọn bên đặt cánh ngang đến từ gió, nắng và cổng, còn quan niệm Thanh long – Bạch hổ chỉ là lớp xét thêm nếu gia đình muốn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chữ L có xấu theo phong thủy không?
Không có trường phái nào kết luận nhà chữ L là xấu chung chung. Các phái dùng lưới cửu cung coi đó là khuyết một góc và có cách bàn riêng; các phái hình thế lại coi hai cánh ôm sân là thế tốt. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Làm sao để góc gãy nhà chữ L không bị dột?
Máng xối góc phải rộng, dốc đủ, làm bằng vật liệu bền và có ống thoát xuống đất đủ lớn. Nên kiểm sau mùa mưa đầu tiên và dọn lá định kỳ. Tránh trồng cây lớn sát góc vì lá rụng làm nghẽn máng.
Cánh ngang có nên cao bằng cánh chính không?
Có thể, nhưng nhiều nhà làm thấp hơn để giữ thứ bậc nhà trên – nhà dưới và tiết kiệm. Nếu cao bằng nhau, nên giữ cánh chính rộng hơn hoặc có mặt tiền nổi bật hơn để rõ đâu là nhà chính.
Nhà chữ L có cần sân trong rộng bao nhiêu?
Không có chuẩn. Sân nên đủ cho việc nhà thường ngày như phơi, đặt xe, tụ họp. Nếu sân quá hẹp, hai cánh nhà sẽ che nắng lẫn nhau và góc trong thành ẩm tối; khi đó nên thu ngắn cánh ngang.
Có nên làm mái che toàn bộ sân trong không?
Che toàn bộ làm mất ánh sáng, mất gió và thường gây nóng nếu dùng tôn. Nếu cần chỗ ngồi tránh mưa, chỉ che một phần dọc theo hiên, giữ phần giữa sân mở.
Nhà chữ L đặt bàn thờ ở cánh nào?
Thường đặt ở gian giữa cánh chính, nơi có cửa nhìn ra sân. Đặt ở cánh ngang hoặc góc gãy ít gặp vì vị trí đó thiếu trang trọng và thường gần bếp. Gia đình có nếp riêng thì theo nếp đó.