Phong thủy phổ thông cho rằng hành lang dài thẳng tắp và cầu thang lao thẳng xuống cửa làm khí đi "như mũi tên", quá nhanh và quá mạnh; một trong những cách làm chậm được gợi ý là trải thảm dài có hoạ tiết dọc hành lang và lót thảm trên bậc thang. Về thực tế, thảm ở hai chỗ này còn giảm tiếng bước chân, giảm cảm giác lạnh chân, nhưng cũng là nơi dễ xảy ra trượt ngã nhất trong nhà nếu chọn và gắn sai.
Bài này giải thích quan niệm về hành lang và cầu thang, cách chọn thảm hành lang theo chiều dài, hoạ tiết, màu, cách lót thảm cầu thang an toàn, và những trường hợp nên bỏ thảm để dùng giải pháp khác. Phần "khí" là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần chống trượt thì không có chỗ cho quan niệm.
Vì sao hành lang dài và cầu thang thẳng bị để ý
Phong thủy coi khí lý tưởng là dòng đi uốn lượn, chậm rãi như nước chảy qua khúc quanh. Một hành lang dài thẳng tắp, hai bên là cửa phòng, cuối là cửa sổ hoặc nhà vệ sinh, bị xem là "ống" dẫn khí đi quá nhanh, người đứng ở đầu hành lang thấy như bị một mũi tên chĩa vào. Cầu thang thẳng đổ xuống ngay cửa chính bị coi là khí từ tầng trên trôi tuột ra ngoài. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Đọc theo góc cảm nhận không gian, hành lang dài hun hút, trơn, ít sáng tạo cảm giác lạnh lẽo và vội vã; tiếng bước chân, tiếng đóng cửa vang dội dọc hành lang. Cầu thang thẳng lại khiến người đứng ở cửa nhìn thẳng lên tầng trên, mất riêng tư. Những cách "làm chậm khí" mà phong thủy gợi ý như thảm có hoạ tiết, tranh treo dọc tường, đèn chia nhịp, thật ra cũng là cách các nhà thiết kế dùng để chia nhỏ một không gian dài cho bớt đơn điệu.
Thảm vì vậy có hai vai: tạo nhịp cho mắt, giảm vang cho tai. Nhưng hành lang và cầu thang là nơi đi lại nhanh, hay đi trong bóng tối ban đêm, nên mọi tấm thảm đặt ở đây phải qua bài kiểm tra an toàn trước bài kiểm tra thẩm mỹ.
Chọn thảm hành lang
Dài gần hết hành lang, chừa hai đầu. Thảm dài chạy dọc giữa hành lang, hai mép cách tường một khoảng bằng nhau, hai đầu chừa sàn trống trước cửa phòng cuối và trước bậc cầu thang. Thảm ngắn đặt lửng ở giữa không tạo được nhịp và lại thành chỗ vấp.
Hoạ tiết ngang hoặc chia ô tạo nhịp. Theo quan niệm, hoạ tiết cắt ngang hướng đi, như sọc ngang, ô lặp lại, hoa văn từng cụm, giúp "giữ" khí, khác với sọc dọc chạy theo hướng đi làm hành lang trông càng dài. Về thị giác, hoạ tiết ngang làm hành lang hẹp trông rộng hơn một chút.
Màu sáng vừa, không quá tối. Hành lang thường thiếu sáng tự nhiên; thảm tối màu khiến lối đi càng tối, ban đêm khó nhìn. Màu ấm như be, vàng đất, đỏ gạch nhạt vừa làm hành lang bớt lạnh, vừa thuộc nhóm Thổ, Hoả theo ngũ hành, hay được gợi ý để "ấm" không gian.
Mỏng, đế bám, mép thấp. Hành lang là đường đi đêm của người già ra nhà vệ sinh. Thảm dày, mép cao, đế trơn là nguy cơ vấp ngã rất thật. Chọn thảm dệt phẳng, đế cao su, mép vát.
Đặt kèm đèn ngủ chân tường. Thảm có hoạ tiết sẽ vô nghĩa nếu ban đêm hành lang tối đen. Đèn cảm biến chân tường cho phép thấy mép thảm và cửa phòng, và theo quan niệm cũng làm hành lang bớt "âm".
Lót thảm cầu thang: các cách và mức an toàn
Thảm cầu thang có nhiều kiểu. Bảng dưới so sánh các cách thường gặp ở nhà phố Việt Nam:
| Cách làm | Ưu điểm | Rủi ro | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Thảm dài liền phủ dọc thang, cố định bằng thanh kẹp | Liền mạch, giảm ồn tốt, đẹp với thang gỗ | Lỏng thanh kẹp là thảm xô, rất nguy hiểm | Chỉ làm khi thợ cố định chắc từng bậc |
| Miếng thảm rời từng bậc có keo dán | Rẻ, thay từng miếng được | Keo bong mép là vấp | Kiểm mép định kỳ, thay keo khi bong |
| Nẹp chống trượt mũi bậc, không thảm | Gọn, dễ lau, an toàn với gạch đá bóng | Ít giảm ồn | Hợp nhất cho nhà có người già |
| Thảm rời đặt lên bậc, không cố định | Không có ưu điểm đáng kể | Trượt cả tấm khi bước | Không nên dùng |
| Thảm ở chiếu nghỉ | Tạo điểm dừng, giảm vang | Mép thảm ngay chân bậc | Đặt lùi khỏi mép bậc, đế bám chắc |
Quan niệm "cầu thang lao thẳng ra cửa" thường được gợi ý hoá giải bằng thảm ở chân thang, tấm chắn hoặc cây. Thảm ở chân thang chỉ nên đặt khi cách bậc cuối ít nhất một bước chân, đế bám chắc; người vừa bước xuống bậc cuối mà đạp ngay lên mép thảm trượt là một trong những tình huống ngã dễ gặp.
Hành lang nhà ống và hành lang căn hộ: hai bài toán khác nhau
Nhà ống Việt Nam thường có hành lang chạy dọc một bên trên các tầng, nối cầu thang với các phòng ngủ, cuối là nhà vệ sinh hoặc ban công sau. Hành lang này hẹp, dài, thiếu sáng nếu không có giếng trời. Thảm ở đây nên hẹp hơn hành lang một chút, màu sáng ấm, hoạ tiết nhỏ lặp lại; phần quan trọng hơn là có đèn và, nếu được, mở một ô lấy sáng hoặc ô thoáng ở cuối hành lang. Phong thủy coi hành lang tối, cuối là nhà vệ sinh là chỗ "âm" nặng; ánh sáng và thông gió xử lý chuyện đó tốt hơn mọi tấm thảm.
Căn hộ chung cư thì hành lang thường ngắn, nối phòng khách với khu phòng ngủ. Hành lang ngắn ít bị coi là "mũi tên", nhưng hay có cảnh cửa phòng ngủ đối cửa phòng ngủ hoặc đối cửa nhà vệ sinh. Một tấm thảm ngắn hoạ tiết nhẹ giữa hai cửa giúp mắt có điểm dừng; quan trọng là thảm không cản cánh cửa mở ra.
Ở cả hai kiểu nhà, hành lang là lối thoát khi có sự cố ban đêm. Thảm không được làm hẹp lối đi, không chồng mép, không để đồ đạc bày dọc hai bên. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người với phần "khí", nhưng một lối đi thông thoáng thì ai cũng cần.
Thảm và tiếng ồn: lý do ít được nhắc
Bước chân trên cầu thang gạch, gỗ vang khắp nhà. Nhà ống nhiều tầng có cầu thang ở giữa như một ống dẫn âm; người lên xuống ban đêm làm cả nhà tỉnh giấc. Thảm bậc cố định chắc giảm rõ tiếng bước chân, đặc biệt với thang gỗ.
Hành lang dài dội tiếng. Tường phẳng, sàn gạch, trần bê tông khiến hành lang dội âm. Thảm hành lang cùng vài món mềm như tranh vải, rèm cửa sổ cuối hành lang làm âm thanh dịu xuống. Phong thủy gọi cảm giác yên đó là khí "tĩnh"; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhà chung tường với hàng xóm. Ở nhà liền kề, tiếng bước chân trên cầu thang truyền qua tường sang nhà bên. Thảm bậc giúp giữ hoà khí với hàng xóm, một kiểu "hoà khí" rất đời thường.
Phòng ngủ ngay đầu cầu thang. Phòng ngủ có cửa mở ra chiếu nghỉ hay đầu cầu thang nghe rõ mọi bước lên xuống. Ngoài thảm bậc, một tấm thảm nhỏ trước cửa phòng và gioăng cao su ở khe cửa giảm thêm tiếng động đáng kể, người ngủ nông như người già, trẻ nhỏ đỡ bị đánh thức.
Khi nào nên bỏ thảm
Có những trường hợp không trải thảm là lựa chọn tốt hơn. Nhà có người cao tuổi đi lại yếu, dùng khung tập đi hoặc gậy: thảm dày, mép thảm là trở ngại thật; nẹp chống trượt và tay vịn hai bên cầu thang quan trọng hơn mọi hoạ tiết. Nhà có trẻ nhỏ đang tập đi cầu thang: thảm rời trên bậc là nguy cơ lớn, cổng chặn cầu thang mới là thứ cần có.
Nhà ở vùng ẩm, mùa nồm kéo dài: thảm hành lang không có nắng gió dễ ẩm mốc, có mùi. Thay vì thảm, có thể tạo nhịp cho hành lang bằng đèn, tranh, gạch lát có đường viền, hoặc sơn một mảng tường cuối hành lang màu ấm để mắt có điểm dừng. Phong thủy phổ thông cũng chấp nhận những cách này như "làm chậm khí" bằng thị giác.
Cuối cùng là nhà có thú cưng hay rụng lông, người trong nhà dị ứng bụi: thảm dọc lối đi là chỗ tích bụi và lông lớn nhất. Nếu vẫn muốn có thảm, chọn loại giặt máy được và giặt thường xuyên. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn chuyện an toàn và sức khoẻ thì nên đặt lên trước.
Kiểm tra an toàn thảm hành lang, cầu thang mỗi tháng
Một vòng kiểm ngắn, mất chừng mười phút, giúp tấm thảm không biến thành bẫy:
- Đi chân trần và đi dép dọc hành lang, xem thảm có xô, có gợn sóng, mép có cong không.
- Ấn mũi chân lên từng bậc thang có thảm, kiểm thanh kẹp, keo, nẹp còn chắc không.
- Kiểm đế thảm hành lang: đế cao su đã giòn, nứt thì thay hoặc lót thêm tấm chống trượt.
- Bật đèn đêm hành lang, đứng ở đầu cầu thang nhìn xuống, xem có thấy rõ mép từng bậc không.
- Hút bụi thảm hành lang, thảm bậc; bậc có thảm liền dùng đầu hút nhỏ để lấy bụi ở góc bậc.
Mùa nồm và sau những đợt mưa dài, kiểm thêm mặt dưới thảm hành lang: lật một góc lên, nếu sàn bên dưới ẩm, có mùi hoặc lốm đốm mốc thì cuộn thảm lại, lau khô sàn và phơi thảm trước khi trải lại.
Nếu trong nhà có người từng bị ngã, nên hỏi thêm ý kiến bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng về cách bố trí nhà; nhiều thay đổi nhỏ như tay vịn, đèn, nẹp bậc có tác dụng lớn hơn mọi tấm thảm.
Câu hỏi thường gặp
Hành lang dài có nên trải thảm theo phong thủy không?
Quan niệm cho rằng thảm có hoạ tiết ngang giúp làm chậm khí đi quá nhanh dọc hành lang. Thực tế, thảm giảm vang và làm hành lang bớt lạnh. Nếu trải, chọn thảm mỏng, đế bám, mép thấp. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Thảm hành lang nên có hoạ tiết sọc dọc hay ngang?
Theo quan niệm, sọc ngang hoặc hoạ tiết từng cụm cắt ngang hướng đi giúp "giữ" khí. Về thị giác, sọc ngang làm hành lang hẹp trông rộng hơn, còn sọc dọc làm hành lang trông dài hơn. Chọn theo hành lang nhà bạn đang thiếu rộng hay thiếu sâu.
Lót thảm cầu thang có an toàn không?
An toàn nếu thảm được cố định chắc từng bậc bằng thanh kẹp hoặc keo chuyên dụng và được kiểm định kỳ. Thảm rời đặt lên bậc không cố định là nguy hiểm. Nhà có người già nên ưu tiên nẹp chống trượt và tay vịn.
Cầu thang đối cửa chính có cần đặt thảm ở chân thang không?
Phong thủy gợi ý tạo điểm dừng ở chân thang bằng thảm, tấm chắn hoặc cây. Nếu dùng thảm, đặt cách bậc cuối ít nhất một bước chân và chọn đế bám chắc. Một chậu cây hoặc vách thấp đặt lệch thường an toàn hơn thảm.
Thảm hành lang hay bị xô lệch thì làm thế nào?
Lót thêm tấm chống trượt bên dưới hoặc dùng băng dính hai mặt chuyên dụng cho thảm. Nếu đế thảm đã giòn nứt thì thay thảm. Hành lang lát gạch bóng cần đế cao su bám chắc hơn sàn gỗ.
Có cách nào làm chậm khí ở hành lang mà không dùng thảm?
Có. Treo tranh hoặc đèn tường chia đều dọc hành lang, đặt điểm dừng mắt ở cuối hành lang như một mảng màu ấm, hoặc lát sàn có đường viền ngang. Những cách này tạo nhịp mà không gây vấp ngã.