Xếp vải vào ngũ hành không có một bảng chuẩn từ cổ thư, vì các sách phong thủy xưa bàn về đất, nước, hướng nhà chứ không bàn về sợi vải; cách xếp phổ biến hiện nay chủ yếu dựa vào màu, bề mặt và dáng rủ của tấm vải. Vải thô mộc, sợi thực vật thường được gán cho Mộc; vải bóng ánh như kim loại gán cho Kim; vải mềm rủ, lượn như nước gán cho Thuỷ; vải đỏ, nhung ấm gán cho Hoả; vải dày, màu đất gán cho Thổ.
Bài này trình bày cách đọc ấy để bạn tham khảo, nhưng phần lớn dung lượng dành cho thứ quyết định độ dễ chịu thật trong nhà: vải nào thoáng, vải nào hút ẩm, vải nào dễ mốc mùa nồm, vải nào bắt lửa nhanh, vải nào hợp rèm, gối, ga, bọc ghế. Phần ngũ hành là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao xếp vải vào ngũ hành chỉ là cách đọc tương đối
Ngũ hành là hệ phân loại rất rộng của tư tưởng phương Đông: mọi sự vật được xếp vào Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ theo đặc tính, màu sắc, hình dáng, phương vị, mùa. Khi phong thủy ứng dụng hiện đại muốn nói tới đồ đạc trong nhà, người ta suy từ những đặc tính ấy ra. Vải là ví dụ điển hình: không có sách cổ nào xếp cotton hay polyester vào hành nào, nên mỗi tác giả có thể xếp hơi khác nhau.
Có hai cách suy thường gặp. Cách thứ nhất theo nguồn gốc sợi: sợi thực vật như bông, lanh, gai, tre gán cho Mộc; sợi động vật như lụa, len có người gán cho Mộc, có người gán cho Hoả; sợi tổng hợp từ dầu mỏ khó xếp. Cách thứ hai theo vẻ ngoài: màu, độ bóng, độ rủ, độ dày. Cách thứ hai được dùng nhiều hơn vì người nhìn căn phòng cảm nhận vẻ ngoài chứ không nhìn thấy nguồn sợi.
Vì vậy, khi đọc lời khuyên "phòng này thiếu Mộc, thêm vải lanh", hãy hiểu là "phòng này nên thêm chút thô mộc, màu xanh, nâu, cảm giác tự nhiên". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và bạn hoàn toàn có thể dùng nó như một ngôn ngữ phối đồ thay vì một quy tắc bắt buộc.
Đặc tính các loại vải hay gặp trong nhà
Bảng dưới đặt cách xếp ngũ hành phổ biến cạnh đặc tính thực tế của từng loại vải:
| Loại vải | Hay được xếp vào | Đặc tính thật | Hợp dùng cho |
|---|---|---|---|
| Cotton (bông) | Mộc | Thoáng, hút ẩm, mềm; nhăn, co khi giặt nóng, lâu khô hơn sợi tổng hợp | Ga gối, rèm phòng ngủ, khăn bàn |
| Lanh (linen) | Mộc | Rất thoáng, mát, bền, khô nhanh hơn cotton; nhăn nhiều | Rèm voan dày, khăn bàn, vỏ gối mùa hè |
| Lụa tơ tằm | Thuỷ hoặc Kim (bóng, rủ) | Mịn, bóng, nhẹ; kỵ nắng gắt, dễ phai, cần giặt nhẹ | Gối trang trí, khăn phủ, rèm phòng ít nắng |
| Nhung | Hoả hoặc Thổ (ấm, dày) | Mặt tuyết dày, sang, giữ ấm; bám bụi, lông thú | Bọc ghế, rèm cản sáng phòng có điều hoà |
| Len | Hoả hoặc Thổ | Ấm, đàn hồi, khó bắt lửa hơn sợi tổng hợp; nặng, ẩm lâu khô | Thảm, chăn mùa đông miền Bắc |
| Polyester, sợi tổng hợp | Tuỳ màu và bề mặt | Bền, ít nhăn, nhanh khô, rẻ; kém thoáng, gặp lửa chảy nhựa | Rèm, khăn bàn dễ giặt, đồ vải nơi ẩm |
| Vải pha (cotton–poly) | Tuỳ màu | Cân bằng giữa thoáng và bền | Đồ vải dùng hằng ngày |
Đặc tính trong bảng là đặc tính chung; chất lượng từng tấm vải còn phụ thuộc mật độ dệt, cách hoàn tất, có phủ chống thấm, chống cháy hay không. Đọc nhãn thành phần sợi trước khi tin vào tên gọi thương mại.
Đọc vải theo vẻ ngoài: năm nhóm cảm giác
Nhóm Mộc: thô, sợi rõ, màu cây lá. Lanh, cotton thô, vải gai, màu xanh lá, nâu gỗ. Mang cảm giác tự nhiên, mộc mạc, hợp phòng khách nhiều gỗ, phòng đọc sách. Dùng quá nhiều trong phòng thiếu sáng có thể làm phòng thô và tối.
Nhóm Hoả: ấm, đậm, mặt tuyết. Nhung đỏ, vải dệt màu đỏ, cam, hồng đậm, hoạ tiết nhọn. Tạo điểm nóng, ấm cúng; nên dùng ở mức điểm nhấn như gối, ghế đơn, đặc biệt ít dùng trong phòng ngủ theo quan niệm chỗ ngủ cần dịu.
Nhóm Thổ: dày, đứng dáng, màu đất. Vải bố, vải dệt dày, màu vàng đất, be, nâu nhạt, hoạ tiết ô vuông. Cảm giác vững, an; hợp bọc ghế, rèm phòng khách, thảm.
Nhóm Kim: bóng ánh, màu sáng lạnh. Vải satin, lụa bóng, vải có sợi ánh kim, màu trắng, xám, bạc. Cảm giác sạch, sắc, hiện đại; dùng nhiều dễ thành lạnh lẽo, nên đi cùng chút gỗ hoặc màu ấm.
Nhóm Thuỷ: mềm rủ, màu sẫm lạnh. Voan, lụa mỏng buông rủ, vải xanh đậm, đen, hoạ tiết sóng lượn. Cảm giác trôi chảy, mềm mại; hợp rèm buông dài, nhưng nhiều màu tối thì phòng nặng nề.
Vải và khí hậu nóng ẩm: tiêu chí đặt lên trước
Ở Việt Nam, chọn vải trong nhà trước hết là chọn theo độ ẩm và nắng. Miền Bắc mùa nồm có những ngày độ ẩm rất cao, tường đổ mồ hôi; vải hút ẩm mạnh như cotton dày, nhung, len dễ có mùi và mốc nếu phòng không được hút ẩm. Lúc ấy vải pha hoặc polyester nhanh khô lại dễ sống hơn, dù theo quan niệm bị coi là "không tự nhiên".
Miền Nam nóng quanh năm, nắng gắt: rèm, gối, ga bằng lanh và cotton mỏng cho cảm giác mát, dễ chịu; nhung và len gần như chỉ hợp phòng có điều hoà. Lụa tơ tằm đẹp nhưng phai nhanh dưới nắng; dùng ở gối, khăn phủ nơi ít ánh nắng trực tiếp. Vùng ven biển có thêm hơi muối, đồ vải ngoài hiên và móc rèm kim loại nhanh hỏng hơn, nên chọn móc nhựa hoặc inox tốt. Miền Trung mùa mưa dài và có bão: vải ngoài hiên, ban công nên là loại chịu nước, nhanh khô.
Phong thủy chuộng không gian khô ráo, thoáng khí, không ẩm thấp; một tấm vải mốc trong phòng đi ngược nguyên tắc ấy dù nó "đúng hành" đến đâu. Vì vậy, đặt tiêu chí khí hậu lên trước, rồi trong số các loại vải hợp khí hậu mới dùng màu và bề mặt để phối theo ngũ hành nếu bạn muốn.
Chọn vải theo từng món đồ
Cùng một căn nhà, mỗi món đồ vải chịu một kiểu sử dụng khác nhau. Bảng dưới gợi ý chất liệu theo công năng trước, ghi chú ngũ hành sau:
| Món đồ | Yêu cầu chính | Chất liệu hợp | Ghi chú theo quan niệm |
|---|---|---|---|
| Rèm phòng khách | Lọc sáng, bền nắng, dễ giặt | Lanh pha, polyester dệt dày, voan | Màu theo phương vị chỉ là gợi ý phối |
| Rèm phòng ngủ | Cản sáng, êm, ít bụi | Vải cản sáng hai lớp, cotton dày | Chuộng màu dịu, thiên âm |
| Ga gối | Thoáng, hút mồ hôi, giặt nhiều | Cotton, lanh, sợi tre | Tránh đỏ rực, đen tuyền theo quan niệm chỗ ngủ |
| Bọc sofa, ghế | Bền ma sát, ít xổ sợi | Vải bố, vải dệt chặt, da tổng hợp | Màu Thổ được coi là vững, hợp ghế chính |
| Gối tựa trang trí | Đẹp, dễ thay vỏ | Lanh, nhung, lụa, thổ cẩm | Nơi dễ bổ sung hành còn thiếu |
| Khăn bàn | Chịu bẩn, giặt nhanh | Cotton, lanh, vải pha | Tránh khăn trắng trơn với nhà kiêng màu tang |
| Đồ vải ngoài ban công | Chịu nắng mưa, nhanh khô | Vải ngoài trời chống tia cực tím | Cất vào khi bão |
Bảng này giúp tránh lỗi hay gặp nhất: chọn vải theo màu ngũ hành mà quên công năng, ví dụ dùng lụa bóng làm rèm cửa sổ hướng Tây vì "hợp Kim", để rồi chỉ sau một mùa nắng rèm đã bạc và giòn.
An toàn cháy và sức khoẻ với đồ vải
Đồ vải là vật liệu dễ cháy chiếm diện tích lớn nhất trong nhà ở. Vài điểm nên biết:
- Sợi tổng hợp gặp lửa thì co, chảy nhựa, có thể dính vào da gây bỏng nặng; sợi tự nhiên như cotton, lanh cháy nhanh nhưng không chảy nhựa; len khó bắt lửa hơn cả.
- Vải đã xử lý chống cháy có ghi trên nhãn; hợp rèm gần khu thờ, quán ăn, khách sạn, homestay; giặt sai cách có thể làm giảm tác dụng.
- Vải mới có mùi hoá chất nên giặt trước khi dùng cho ga gối, đồ trẻ em.
- Vải bám bụi như nhung, lông xù cần hút bụi thường xuyên nếu nhà có người hen, dị ứng.
- Không phơi đồ vải trực tiếp lên quạt sưởi, đèn sưởi; không để rèm buông chạm bóng đèn nóng.
- Bọc ghế, rèm ở nhà có thú cưng nên chọn vải dệt chặt, ít bị móng cào xổ sợi.
Nếu muốn tìm đồ vải trang trí có ghi rõ thành phần sợi, có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy và đọc kỹ nhãn trước khi chọn.
Phối vải cho một căn phòng có sẵn
Ví dụ giả định: phòng khách tông trắng xám, sàn gạch men, sofa vải xám, cảm giác hơi lạnh. Trình tự gợi ý:
- Liệt kê đồ vải đang có: rèm, bọc sofa, gối, thảm, khăn bàn. Ghi màu và chất liệu từng món.
- Nhận ra cảm giác chung: nhiều trắng xám, bề mặt trơn, tức nghiêng hẳn về nhóm Kim, dễ lạnh.
- Thêm nhóm Mộc và Thổ bằng thứ dễ thay: gối vỏ lanh màu rêu, thảm dệt màu be, khăn bàn cotton nâu nhạt.
- Thêm một điểm Hoả nhỏ: một gối nhung màu đỏ gạch hoặc cam đất, không quá hai món.
- Ở lại vài ngày, chụp ảnh phòng ở cùng một giờ, so cảm giác trước và sau; thứ nào rối mắt thì bớt.
Trường hợp ngược lại cũng làm tương tự: phòng toàn gỗ nâu, rèm nhung đỏ, thảm đậm, cảm giác bí và nóng, tức nghiêng về Mộc và Hoả. Bớt một món đỏ, thay vỏ gối sang trắng ngà, xám nhạt, thêm rèm voan sáng là phòng nhẹ hẳn.
Cách làm này không đòi thay đồ lớn, chỉ đổi vỏ gối, khăn, thảm nhỏ. Đây cũng là lợi thế của đồ vải trong phong thủy: dễ thay theo mùa, theo dịp, không cần đục đẽo gì.
Câu hỏi thường gặp
Có bảng chuẩn xếp vải vào ngũ hành không?
Không có bảng chuẩn từ cổ thư. Cách xếp hiện nay do phong thủy ứng dụng suy ra từ màu, độ bóng, độ rủ và nguồn gốc sợi, nên mỗi tài liệu có thể khác nhau. Hãy dùng như một ngôn ngữ phối đồ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vải tổng hợp có "xấu" theo phong thủy không?
Một số người cho rằng vải tổng hợp kém tự nhiên. Thực tế, polyester nhanh khô, ít mốc, bền, rất hợp nơi ẩm và đồ cần giặt nhiều. Điểm yếu thật là kém thoáng và chảy nhựa khi cháy, nên để xa nguồn lửa.
Phòng ngủ nên dùng vải gì?
Ga gối nên là cotton hoặc lanh vì thoáng, hút mồ hôi. Rèm có thể dùng lớp voan và lớp vải cản sáng. Theo quan niệm, phòng ngủ chuộng màu dịu, bề mặt mềm, ít vải bóng ánh và ít màu đỏ rực.
Lụa tơ tằm có hợp trang trí trong nhà không?
Có, ở mức điểm nhấn như gối, khăn phủ, tranh lụa. Lụa kỵ nắng gắt và ẩm, dễ phai, ố; không hợp làm rèm cửa hướng Tây. Giặt tay nhẹ, phơi râm.
Vải nhung có hợp khí hậu miền Nam không?
Nhung dày giữ ấm, nên ở miền Nam nóng quanh năm chỉ hợp phòng có điều hoà, hoặc dùng làm điểm nhấn nhỏ như một chiếc gối. Rèm, bọc ghế nhung ở phòng nắng nóng dễ bí và bám bụi.
Làm sao biết vải có chống cháy hay không?
Xem nhãn hoặc giấy chứng nhận của nhà sản xuất về khả năng chống cháy. Tên thương mại không đủ để tin. Vải chống cháy vẫn cần để xa ngọn lửa trực tiếp và giặt đúng hướng dẫn để giữ tác dụng.