Phong thủy phổ thông coi cửa chính là "miệng" đón khí của ngôi nhà, và tấm thảm chùi chân nằm ngay trước miệng ấy là thứ đầu tiên người và khí "bước qua". Vì vậy lời khuyên quen thuộc là thảm phải sạch, phẳng, vừa bề rộng cửa, không rách, không ướt sũng, và không nằm lệch khỏi lối vào. Những lời khuyên này trùng gần như hoàn toàn với lý do thực tế: thảm chùi chân giữ bụi đất ở lại ngoài nhà và giảm trơn ngã ở bậc cửa.
Bài này đi qua chỗ đặt thảm trong hay ngoài cửa, chọn cỡ và chất liệu theo kiểu cửa và mái hiên, màu thảm trong quan niệm, chuyện thảm in chữ, và các lỗi hay gặp khiến tấm thảm thành chỗ vấp ngã. Phần "đón khí" là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao tấm thảm nhỏ ở cửa được để ý
Trong phong thủy dương trạch, cửa chính được xem là khí khẩu, nơi khí từ đường xá, sân ngõ đi vào nhà. Mọi thứ đặt ở khu vực cửa, từ bậc tam cấp, đèn cửa, chậu cây đến tấm thảm, đều được coi là góp phần làm lối vào "sáng" hay "tối", "thông" hay "tắc". Tấm thảm chùi chân vì vậy mang hai vai: vật dụng giữ sạch và một phần bộ mặt của lối vào.
Về thực tế, một phần đáng kể bụi đất trong nhà theo giày dép mà vào, điều người lau nhà nào cũng thấy rõ. Ở Việt Nam, thói quen cởi dép ở cửa đã giảm phần lớn vấn đề này, nhưng thảm chùi chân vẫn giữ lại cát, nước mưa, lá cây bám dưới đế, nhất là ở nhà có sân, có vườn. Một tấm thảm đúng chỗ giúp sàn trong nhà bớt bẩn và bớt trơn.
Ngoài ra còn yếu tố cảm nhận. Khách đến nhà nhìn thấy tấm thảm sạch, đặt ngay ngắn, cảm giác đầu tiên là ngôi nhà được chăm. Thảm bẩn, mốc, mép quăn tạo cảm giác ngược lại. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng ấn tượng đầu tiên thì ai cũng có.
Đặt thảm ngoài cửa hay trong cửa
Ngoài cửa, dưới mái hiên. Đây là chỗ phổ biến ở nhà phố, nhà có sân. Thảm ngoài nên là loại thô, chịu nước, thoát nước nhanh như xơ dừa, cao su lỗ, sợi nhựa dày. Nếu cửa không có mái che, thảm sẽ ướt sũng mỗi trận mưa; chọn loại cao su lỗ để nước chảy qua, không giữ nước.
Trong cửa, ngay sau ngưỡng. Hợp căn hộ chung cư có hành lang chung, nhà có cửa mở ra ngoài. Thảm trong nên mỏng, đế chống trượt, để cánh cửa mở vào không bị vướng. Thảm trong giữ lại phần ẩm và bụi còn sót sau thảm ngoài.
Cả hai lớp. Nhà có sân đất, vườn, hay có thú cưng chạy ra vào thường cần hai lớp: lớp thô ngoài cửa gạt đất cát, lớp mềm trong cửa thấm khô. Theo quan niệm, hai lớp cũng như "hai lần lọc" trước khi khí vào nhà.
Chung cư: để ý quy định hành lang. Một số toà nhà không cho đặt đồ ở hành lang chung vì lối thoát nạn. Thảm mỏng sát cửa thường được chấp nhận, nhưng giá giày, chậu cây thì không; hỏi ban quản lý nếu chưa rõ.
Chọn cỡ và chất liệu thảm
Cỡ thảm hợp lý giúp lối vào cân đối và người bước vào đặt trọn bàn chân lên thảm. Bảng dưới là gợi ý chung:
| Loại cửa | Cỡ thảm gợi ý | Chất liệu hợp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cửa đơn căn hộ | Rộng gần bằng hoặc hơi nhỏ hơn bề rộng cánh | Sợi tổng hợp mỏng, đế cao su | Đủ mỏng để cửa mở không vướng |
| Cửa hai cánh nhà phố | Rộng gần bằng ô cửa, sâu đủ bước một bước | Xơ dừa, cao su lỗ ở ngoài | Không quá hẹp như một dải băng |
| Cửa bốn cánh, cửa xếp | Một tấm dài theo bề ngang hoặc hai tấm ghép | Cao su lỗ, thảm nhựa cuộn | Ghép thảm phải phẳng, không chồng mép |
| Cửa ra sân vườn, cửa sau | Vừa bề rộng cửa | Cao su, xơ dừa thô | Ưu tiên gạt đất, thoát nước |
| Cửa có bậc tam cấp | Đặt ở chiếu nghỉ phẳng, không trên bậc | Loại đế bám chắc | Không đặt thảm lên mặt bậc nghiêng |
Thảm quá nhỏ so với cửa trông lọt thỏm và người bước vào chỉ đặt được nửa bàn chân. Thảm quá to tràn ra hai bên thành chỗ vướng. Nguyên tắc dễ nhớ: thảm nên rộng gần bằng ô cửa, đủ sâu để mỗi chân bước lên thảm ít nhất một lần.
Màu thảm và chuyện in chữ
Nhiều tài liệu gợi ý màu thảm cửa theo hướng cửa chính, dựa trên ngũ hành phương vị: cửa hướng Đông, Đông Nam dùng nâu, xanh lá; hướng Nam dùng đỏ, cam; hướng Tây, Tây Bắc dùng xám, trắng ngà; hướng Bắc dùng xanh đậm, đen; hướng Tây Nam, Đông Bắc dùng vàng đất, be. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Trên thực tế, thảm cửa nên có màu đậm vừa hoặc màu pha để không lộ vết bùn đất, và hợp màu cửa, màu nền hiên.
Chuyện in chữ đáng nói riêng. Thảm in chữ "Welcome", chữ chào mừng thì phổ biến. Thảm in chữ Phúc, chữ Lộc, chữ Thọ bằng Hán hay quốc ngữ thì nhiều người Việt ngại đặt dưới chân, vì truyền thống trọng chữ, coi chữ mang ý tốt không nên giẫm lên. Đây là cách nghĩ có gốc văn hoá lâu đời; nếu nhà bạn có người để ý, chọn thảm hoạ tiết hoa lá, hình học là đủ, chữ tốt lành để dành treo trên tường.
Tương tự, thảm có hình biểu tượng tôn giáo, hình linh vật thường được coi là không hợp để giẫm lên. Thảm trơn, sọc, ô hay hoa văn nhẹ nhàng là lựa chọn ít gây khó xử nhất.
Nhìn lối vào như một tổng thể
Tấm thảm chỉ là một phần của lối vào. Phong thủy phổ thông nhìn khu cửa chính như một chuỗi: bậc tam cấp, khoảng hiên, cánh cửa, tấm thảm, đèn cửa, kệ giày dép và chậu cây hai bên. Một tấm thảm đẹp đặt giữa đống giày dép ngổn ngang, bóng đèn cửa cháy không thay, chậu cây chết khô thì không cứu được ấn tượng của lối vào.
Thứ tự ưu tiên hợp lý là: lối vào trước hết phải thông, không vật cản; sau đó phải sáng, có đèn đủ để buổi tối nhìn rõ bậc và ổ khoá; tiếp theo là sạch, có chỗ cất giày dép gọn; cuối cùng mới đến chuyện màu thảm, chậu cây hợp hướng. Phong thủy gọi đó là cửa "minh" và "thông"; nói đời thường là cửa nhà dễ đi, dễ thấy, dễ chịu.
Một điểm hay bị bỏ qua là kệ giày dép. Nhiều nhà đặt kệ ngay sát mép thảm hoặc để dép tràn lên thảm, khiến lối vào chật và thảm nhanh bẩn. Kệ nên lùi sang một bên, dép cởi ra được cất ngay. Với nhà có người lớn tuổi, đặt thêm một ghế nhỏ cạnh cửa để ngồi mang giày, tránh phải đứng một chân trên thảm.
Thảm cửa cho nhà có người già, trẻ nhỏ, thú cưng
Người già. Ưu tiên thảm mỏng, phẳng, đế bám chắc, mép vát thấp để chân không vấp. Màu thảm nên tương phản với nền để người mắt kém nhận ra ranh giới thảm và bậc. Nếu có tay vịn ở bậc cửa, giữ thảm không lấn vào chỗ đặt chân lên bậc.
Trẻ nhỏ. Trẻ hay chạy ra vào, thảm trượt là nguy cơ ngã đập đầu vào khung cửa. Chọn loại đế cao su, không tua rua, không có hạt trang trí gắn trên mặt thảm.
Thú cưng. Chó mèo hay nằm ở cửa và cào thảm. Thảm cao su, sợi tổng hợp dày bền hơn xơ dừa; giặt thường xuyên vì lông và đất bám nhiều. Nếu thú cưng hay đi ra sân, thêm một khăn lau chân để sẵn cạnh cửa.
Nhà vừa có người đi xe lăn, xe đẩy. Thảm dày, thảm xơ dừa làm bánh xe khó lăn và kẹt rác. Chọn thảm cao su mỏng phẳng, hoặc đặt thảm lệch sang một bên lối, chừa dải sàn trơn cho bánh xe đi thẳng vào. Lối vào thuận cho mọi người mới là lối vào "thông" theo đúng nghĩa.
Lỗi hay gặp ở thảm chùi chân
Thảm chùi chân rẻ và nhỏ nên hay bị bỏ quên. Những lỗi dưới đây vừa bị phong thủy coi là "làm tối" lối vào, vừa gây phiền thật:
- Thảm ướt sũng, thối mùi sau mưa vì không thoát nước; chọn loại cao su lỗ hoặc phơi khô sau mỗi trận mưa lớn.
- Thảm đế mút xốp trượt trên gạch men bóng: là một trong những nguyên nhân trơn ngã hay gặp ở bậc cửa, nhất là với người già.
- Mép thảm cong quăn: nên thay hoặc dùng băng dính chuyên dụng giữ mép, không để chân vấp.
- Thảm che mất ngưỡng cửa, bậc chênh: người bước vào không thấy bậc và hụt chân; thảm đặt sau bậc, không phủ lên.
- Đặt thảm chồng lên nhau nhiều lớp: tạo gờ, dễ vấp, lại càng giữ ẩm.
- Để giày dép bừa trên thảm: lối vào chật, thảm không phát huy tác dụng; nên có kệ dép bên cạnh, không đè lên thảm.
Vệ sinh và thay thảm theo nếp nhà
Một lịch đơn giản để tấm thảm luôn sạch và an toàn:
- Hằng tuần giũ thảm hoặc đập nhẹ để rơi cát bụi; thảm xơ dừa lật úp gõ là đất rơi ra nhiều.
- Thảm cao su, nhựa: xịt nước, cọ bằng bàn chải, dựng nghiêng cho khô.
- Thảm sợi trong nhà: hút bụi cùng lịch hút bụi sàn, giặt máy nếu nhãn cho phép.
- Trước Tết, nhiều gia đình thay thảm cửa mới cùng lúc dọn nhà; đây là tập quán làm mới lối vào, không bắt buộc, nhưng cũng là dịp kiểm đế chống trượt.
- Thảm mòn trơ đế, rách, mốc thì bỏ; không tận dụng làm giẻ lau ở cửa vì dễ ẩm và có mùi.
Nếu muốn tìm thảm cửa có ghi rõ chất liệu xơ dừa, cao su hay sợi, có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy, rồi đo ô cửa nhà mình trước khi chọn cỡ.
Câu hỏi thường gặp
Thảm chùi chân có cần thiết theo phong thủy không?
Phong thủy phổ thông coi thảm cửa sạch, phẳng là cách giữ lối vào "sáng" và gọn. Không đặt thảm cũng không sao nếu cửa luôn sạch, khô. Về thực tế, thảm giúp giữ bụi đất bên ngoài và giảm trơn trượt khi trời mưa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Thảm cửa nên đặt ngoài hay trong nhà?
Nhà có hiên, sân thì đặt ngoài cửa loại chịu nước; căn hộ có cửa mở vào thì đặt trong cửa loại mỏng. Nhà nhiều đất cát có thể dùng cả hai lớp. Quan trọng là thảm phẳng, không vướng cửa, không che bậc.
Có nên dùng thảm in chữ Phúc trước cửa không?
Nhiều người Việt ngại giẫm lên chữ mang ý tốt vì truyền thống trọng chữ. Nếu gia đình để ý, chọn thảm hoa văn hoặc trơn, còn chữ Phúc thì treo trên tường hay cửa. Đây là quan niệm văn hoá, mức tin tuỳ mỗi người.
Thảm cửa màu gì là hợp?
Có thể tham khảo màu theo hướng cửa chính theo ngũ hành phương vị. Thực tế nên chọn màu đậm vừa hoặc pha để không lộ vết bẩn, hợp màu cửa và nền hiên. Màu sạch sẽ, ngay ngắn quan trọng hơn màu "đúng hành".
Làm sao để thảm chùi chân không bị trượt?
Chọn thảm có đế cao su bám, không dùng đế mút xốp trên gạch bóng. Có thể lót thêm tấm chống trượt bên dưới. Thảm mép quăn thì thay, và không đặt thảm lên mặt bậc nghiêng hoặc che ngưỡng cửa.
Bao lâu nên thay thảm chùi chân một lần?
Không có mốc cố định. Thảm mòn trơ, rách, mốc, đế bong là lúc thay. Nhiều gia đình thay trước Tết như một cách làm mới lối vào, nhưng thảm còn tốt thì giặt sạch dùng tiếp vẫn được.