Theo quan niệm phong thủy, mặt đứng nhà phố là "gương mặt" của căn nhà: nên cân đối giữa phần đặc và phần rỗng, có tầng dưới vững hơn tầng trên, mái không chĩa nhọn vào nhà đối diện, màu sơn hài hoà với phương vị và với dãy phố. Đặt cạnh kiến trúc, những lời khuyên này phần lớn trùng với chuyện chống nắng, chống mưa hắt, giữ riêng tư và hợp với quy định quản lý kiến trúc của đô thị.
Nhà ống chỉ có một mặt tiền hẹp, vì vậy mọi quyết định ở mặt đứng đều dễ thấy: một ban công đua quá đà, một mảng kính quá lớn, một màu sơn quá chói. Bài này giải thích các quan niệm hay nghe về mặt đứng và cách đọc chúng cho tỉnh táo. Danh mục ngũ hành trong nhà của trang có bài riêng về vật liệu và kính; ở đây tập trung vào tổng thể mặt tiền. Phần quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Mặt đứng nhà phố được nhìn từ đâu
Người ta nhìn mặt đứng nhà phố từ vỉa hè bên kia đường, từ xe đang chạy qua, và từ chính cửa sổ của nhà đối diện. Ba góc nhìn này cho ba yêu cầu khác nhau. Từ xa, mặt đứng cần rõ ràng, cân đối, hài hoà với các nhà bên cạnh. Từ xe chạy qua, phần tầng trệt và tầng hai là phần được thấy nhiều nhất. Từ nhà đối diện, các ô cửa sổ, ban công và những gì phơi ra ở đó là thứ hàng xóm nhìn mỗi ngày.
Phong thủy cổ không có khái niệm mặt đứng nhà phố theo nghĩa hiện đại, nhưng có nhiều quan niệm về hình dáng nhà, mái, cửa và sự cân đối. Người làm nghề ngày nay áp những quan niệm đó vào mặt tiền. Điều đáng chú ý là các quan niệm này phần lớn hướng đến sự ổn định và ôn hoà: không chênh vênh, không nhọn hoắt, không chói chang. Đó cũng là những phẩm chất mà kiến trúc mặt phố tốt hướng tới.
Một điều thực tế khác: mặt đứng nhà phố ở nhiều đô thị chịu quy định quản lý kiến trúc, về chiều cao, khoảng lùi, độ vươn ban công, màu sắc trên một số tuyến phố. Trước khi bàn đến quan niệm, hãy hỏi quy định áp dụng cho tuyến phố của bạn.
Đặc và rỗng: cân giữa kín đáo và thoáng sáng
Quan niệm. Mặt tiền quá kín, ít cửa, được ví như người nhắm mắt, nhà thiếu khí. Mặt tiền toàn kính được ví như nhà không có áo, khí tán, thiếu kín đáo. Cái được chuộng là một tỉ lệ vừa phải giữa tường đặc và ô cửa.
Lý do thực tế của mặt kín. Nhà ống chỉ có mặt tiền và mặt hậu để lấy sáng, gió. Mặt tiền kín thì đoạn trước của nhà tối, phải bật đèn cả ngày.
Lý do thực tế của mặt toàn kính. Kính hấp nhiệt mạnh, nhất là hướng Tây và Tây Nam; trong nhà nóng, điều hoà chạy nặng. Từ đường nhìn vào thấy hết bên trong, ban đêm bật đèn như hộp đèn. Danh mục sát khí có bài về quang sát, khi kính phản chiếu nắng sang nhà đối diện.
Cách cân. Nhiều kiến trúc sư dùng một lớp mặt đứng thứ hai: lam đứng, lam ngang, gạch bông gió hoặc dàn cây, đặt trước lớp cửa kính. Lớp này che nắng, giữ riêng tư, vẫn cho gió và ánh sáng tán xạ đi qua. Từ ngoài nhìn vào, mặt tiền vừa có nhịp đặc rỗng, vừa không phô bày.
Quan niệm về mặt đứng và cách hiểu thực tế
Bảng dưới gom những lời bàn hay gặp về mặt tiền nhà phố, kèm lý do có thể kiểm được và cách xử lý.
| Lời bàn hay gặp | Lý do có thể kiểm được | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Tầng trên đua ra lớn hơn tầng dưới là "đầu to chân nhỏ" | Ban công đua quá xa che sáng tầng dưới, có giới hạn độ vươn theo quy định | Giữ độ vươn trong quy định, không cơi nới |
| Mái nhọn chĩa vào nhà đối diện là "hỏa hình" | Mái dốc nhọn hứng nắng, đôi khi bị hàng xóm phàn nàn | Mái dốc vừa phải, dùng mái bằng hoặc mái lệch có che chắn |
| Mặt tiền nhiều đường nét gãy khúc là "khí loạn" | Nhiều góc cạnh đọng bụi, khó chống thấm, khó bảo trì | Giữ hình khối gọn, ít chi tiết thừa |
| Cửa sổ tầng trên to hơn cửa chính là "trên lấn dưới" | Cửa trên to hứng nắng, cửa chính bé khó ra vào | Cân tỉ lệ, cửa chính đủ rộng cho sinh hoạt |
| Mặt tiền bị chắn bởi cột điện, cây lớn là "bị đâm" | Che sáng, nguy cơ cành gãy, dây điện sát nhà | Báo đơn vị quản lý xử lý, trồng cây đúng chỗ |
Mỗi dòng trong bảng đều có hai lớp: lớp quan niệm và lớp kiểm được. Nếu chỉ tin một lớp, hãy chọn lớp kiểm được; nếu tin cả hai, chúng hiếm khi mâu thuẫn.
Ban công nhà phố: phần dễ thành điểm yếu nhất của mặt đứng
Ban công là phần nhô ra của mặt đứng, chịu mưa nắng trực tiếp và là nơi người trong nhà để đồ nhiều nhất: cây cảnh, máy giặt, cục nóng điều hoà, quần áo phơi. Sau vài năm, ban công là thứ quyết định mặt tiền nhà bạn gọn hay lộn xộn. Phong thủy coi ban công mặt tiền như "trán" của nhà, nên giữ thoáng và sạch; danh mục ban công của trang có bài riêng về bố trí ban công nhà phố.
Ở góc mặt đứng, có mấy điều đáng chú ý. Ban công đua ra cần đúng giới hạn quy định, không cơi nới thêm. Lan can đủ cao, nan dọc khe hẹp, không có thanh ngang để trẻ trèo. Khung sắt bảo vệ, nếu có, nên chừa ô mở được từ bên trong để thoát hiểm. Cục nóng điều hoà đặt trên giá chắc, có máng hứng nước ngưng, không thổi hơi nóng thẳng sang nhà bên hay xuống người đi đường.
Quần áo phơi ở ban công mặt tiền là chuyện quen thuộc nhưng bị nhiều người, theo quan niệm lẫn thẩm mỹ, khuyên tránh. Nếu không có chỗ khác, lam che hoặc giàn phơi thấp sau lan can kín giúp mặt tiền đỡ lộ.
Tầng trệt: phần chân của mặt đứng
Phong thủy coi một ngôi nhà vững vàng khi phần dưới chắc chắn, phần trên nhẹ dần. Với nhà phố, phần dưới là tầng trệt: thường cao hơn các tầng khác, có cửa lớn, có bậc lên xuống vỉa hè. Nếu tầng trệt thấp, tối, bị một ban công tầng hai to đè lên, mặt đứng trông như nặng đầu. Nếu tầng trệt cao, có mái hiên nhỏ che mưa, có bậc rõ ràng, mặt đứng trông vững vàng hơn hẳn.
Về thực tế, mái hiên hoặc ô văng nhỏ phía trên cửa tầng trệt che mưa tạt cho cửa, cho người đứng mở khoá, cho xe dắt vào. Bậc tam cấp và dốc dắt xe cần thiết kế chống trơn và không lấn ra lòng đường; nhiều đô thị có quy định về việc không xây bậc lấn vỉa hè. Danh mục cửa chính, cổng ngõ của trang có bài riêng về bậc tam cấp trước cửa.
Tầng trệt cũng là nơi tích tụ nhiều thứ làm xấu mặt đứng nhất: dây điện, hộp công tơ, biển quảng cáo dán chồng, mái che tạm bằng bạt. Gom dây điện vào máng, đặt hộp công tơ gọn một chỗ, và hạn chế mái che tạm là những việc nhỏ làm cả mặt tiền sáng sủa hơn. Theo quan niệm, đó là giữ cho cửa và minh đường gọn gàng; theo đời thường, đó là giữ nhà mình tử tế với phố.
Mái và tầng tum: đỉnh của mặt đứng
Nhìn từ đường, mái và tầng tum là phần kết thúc của mặt đứng. Nhiều nhà phố có tầng tum cao, che chắn bồn nước, cục nóng và phòng thờ. Phong thủy hay nói nhà nên có "đầu tròn đầy", tức phần mái kết thúc gọn gàng, không lởm chởm. Về kỹ thuật, bồn nước inox và dàn nóng lộ trên mái vừa nóng, vừa xấu, vừa chịu gió bão.
Cách làm được nhiều nhà chọn là xây tường chắn mái hoặc làm lam che quanh khu kỹ thuật trên mái, để từ đường không thấy bồn nước và thiết bị. Mái dốc nhẹ hoặc mái bằng có sàn thoát nước tốt đều được. Mái dốc nhọn, chĩa thẳng vào nhà đối diện, là kiểu bị quan niệm ngại nhất; ngày nay ít gặp vì nhà phố chủ yếu dùng mái bằng.
Tầng tum có phòng thờ thường được làm trang trọng hơn ở mặt đứng: mái ngói nhỏ, cửa sổ cân đối. Đây là cách nhiều gia đình thể hiện sự coi trọng thờ cúng. Chỉ cần lưu ý chống nóng cho phòng thờ trên tum, vì đây là chỗ hứng nắng nhiều nhất của căn nhà.
Màu sơn mặt tiền: cân phương vị, khí hậu và dãy phố
Nhiều người chọn màu sơn mặt tiền theo ngũ hành của hướng nhà hoặc của gia chủ. Nếu bạn muốn, đây là những điều nên cân thêm.
- Khí hậu: mặt tiền hướng Tây và Nam nhận nắng nhiều, màu sáng giúp giảm nhiệt rõ rệt so với màu sẫm. Theo ngũ hành, hướng Nam thuộc Hỏa; nhiều người tránh màu đỏ rực ở đây cũng vì lý do này.
- Dãy phố: một mặt tiền màu quá chói giữa dãy nhà màu trung tính làm cả dãy mất cân đối. Một số tuyến phố có quy định về màu sắc mặt tiền.
- Bụi và rêu: màu trắng tinh dễ ố, màu kem, màu ghi nhạt, màu đất nung giữ được lâu hơn ở mặt phố nhiều bụi.
- Vật liệu: đá, gạch trần, gỗ mặt tiền cũng mang màu; nên chọn màu sơn hợp với các vật liệu này.
- Ngũ hành gia chủ: nếu muốn dùng, có thể đưa màu hợp mệnh vào các chi tiết nhỏ như cửa, lan can, khung lam, thay vì sơn cả mặt tiền.
- Thử trước: sơn thử một mảng nhỏ và xem ở ba thời điểm sáng, trưa, chiều trước khi sơn toàn bộ.
Màu mặt tiền là thứ hàng xóm nhìn hằng ngày. Một màu hài hoà với dãy phố cũng là một cách giữ hoà khí với xung quanh, và đó là điều phong thủy luôn nhấn mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Mặt tiền nhà phố có nên ốp đá đen hay kính đen không?
Màu đen hấp nhiệt mạnh, mặt tiền hướng nắng sẽ rất nóng. Theo ngũ hành, đen thuộc Thủy, một số người thích cho nhà hợp mệnh. Nếu dùng, nên dùng ở mảng nhỏ, tầng thấp, hoặc ở mặt tiền ít nắng.
Mặt tiền nhà ống có nên làm mái Thái, mái Nhật?
Nhà ống mặt tiền hẹp làm mái dốc thường chỉ thấy được một phần nhỏ từ đường. Mái dốc giúp thoát nước mưa tốt và chống nóng cho tầng trên cùng. Theo quan niệm, mái dốc vừa phải được chấp nhận; chỉ ngại mái quá nhọn chĩa vào nhà đối diện.
Có nên treo gương bát quái trên mặt tiền không?
Đây là một tập quán, một số gia đình làm khi nhà đối diện có góc nhọn hoặc đường đâm thẳng. Không có cơ sở kiểm chứng về tác dụng. Nhiều người lo hàng xóm khó chịu khi bị treo gương hướng về nhà mình. Giải pháp kiến trúc như cây, lam, vách thường dễ chịu hơn cho cả hai bên.
Mặt tiền nhà phố có nên trồng cây leo phủ kín không?
Cây leo giúp giảm nhiệt và làm mặt tiền dịu mắt. Nên trồng trên giàn tách khỏi tường để tường không ẩm, rễ không làm hỏng lớp trát. Theo quan niệm, cây xanh ở mặt tiền là tốt, miễn không che kín cửa chính và cửa sổ.
Sơn lại mặt tiền có cần chọn ngày không?
Một số gia đình chọn ngày khi làm việc lớn với ngôi nhà, sơn mặt tiền thường được xem là sửa nhỏ. Nếu muốn chọn ngày, danh mục chọn ngày giờ của trang có bài về tập quán này. Quan trọng hơn là chọn thời tiết khô ráo để sơn bám tốt.