Theo cách nghĩ phổ biến của người Việt, chuồng chó hợp nhất là ở gần cổng hoặc lối vào phụ, chỗ con chó nhìn được người ra vào, còn những nơi nên tránh là sát bếp, dưới hoặc cạnh bàn thờ, chắn ngay trước cửa chính và đối diện đầu giường. Lý do của các lời khuyên này phần lớn trùng với lý do vệ sinh, an ninh và giấc ngủ: chó giữ nhà thì phải đứng ở chỗ canh, còn mùi, lông và tiếng sủa thì nên cách xa chỗ nấu ăn, thờ cúng và nghỉ ngơi.
Bài này đi qua từng vị trí mà gia đình Việt hay đặt chuồng chó, nói rõ dân gian và các trường phái nghĩ gì về chỗ đó, rồi đối chiếu với nắng, gió, thoát nước và quan hệ hàng xóm. Phong thủy ở đây được hiểu là một lớp quan niệm văn hoá để tham khảo; mức tin tuỳ mỗi nhà, còn sức khoẻ của con chó và sự sạch sẽ của ngôi nhà thì đo được bằng mắt và mũi.
Con chó trong nếp nhà Việt và vì sao người ta bàn chỗ đặt chuồng
Ở nông thôn Việt Nam, con chó trước hết là con vật giữ nhà. Nhà nào cũng có cổng tre hay cổng gạch, sân phơi, vườn, ao, và con chó nằm ở đâu đó giữa cổng và hiên để nghe tiếng động. Vì vậy trong hình dung quen thuộc, chỗ của chó là ở rìa ngôi nhà, không phải ở giữa. Câu "chó giữ nhà, gà gáy sáng" phản ánh đúng sự phân vai đó: mỗi con vật một việc, một chỗ.
Khi người ta chuyển lên phố, sống trong nhà ống, chung cư, con chó dần vào trong nhà và trở thành thú cưng. Chỗ nằm của nó không còn là gốc rơm ngoài ngõ mà là một góc phòng khách, gầm cầu thang hay ban công. Câu hỏi "đặt chuồng chó ở đâu cho hợp phong thủy" xuất hiện chính từ sự dịch chuyển này: không gian chật lại, chó ở gần người hơn, và những lời kiêng cũ về bếp, bàn thờ, cửa chính bỗng thành chuyện phải tính.
Trong mười hai địa chi, chó ứng với chi Tuất. Trên la kinh, Tuất nằm ở khoảng Tây Bắc, thuộc hành Thổ. Một số người dựa vào đó để khuyên đặt chuồng chó phía Tây Bắc. Cách suy luận này có trong sách phổ thông hiện đại nhiều hơn là trong cổ thư; các sách dương trạch xưa chủ yếu bàn về cửa, phòng chủ, bếp, không bàn kỹ chỗ của vật nuôi. Biết điều này giúp bạn không quá lo nếu nhà mình không có góc Tây Bắc phù hợp.
So sánh các vị trí đặt chuồng chó thường gặp
Bảng dưới gom những chỗ gia đình Việt hay đặt chuồng hoặc ổ chó, kèm cách dân gian nhìn chỗ đó và điều thực tế cần kiểm. Cột cuối là gợi ý chung, không phải luật.
| Vị trí | Quan niệm dân gian | Điều thực tế cần kiểm | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Cạnh cổng, bên trong hàng rào | Chó canh cổng, hợp vai giữ nhà | Nắng chiều, mưa hắt, tiếng sủa vọng ra ngõ | Hợp nhất nếu có mái che và nền cao |
| Ngay trước cửa chính | Chắn lối khí vào, người vào nhà phải bước qua | Vướng lối đi, mùi theo người vào nhà | Dời sang một bên cửa |
| Sân sau, vườn sau | Yên, kín, không phạm gì | Xa người, chó dễ buồn, khó trông | Hợp với chó lớn, cần lối nhìn ra |
| Gầm cầu thang | Nhiều người ngại vì chỗ tối, bị đè | Thiếu sáng, bí gió, dễ ẩm | Chỉ làm ổ ngủ, không làm chỗ vệ sinh |
| Ban công nhà phố, chung cư | Không có lời kiêng rõ | Nắng gắt, rơi ngã, phiền tầng dưới | Có lưới, mái che, khay hứng nước |
| Sân thượng | Không có lời kiêng rõ | Nóng nhất nhà, mưa bão | Chỉ nên là chỗ chơi ban ngày |
| Trong bếp, cạnh chỗ nấu | Kiêng vì bếp là chỗ giữ lửa, giữ sạch | Lông, mùi gần thức ăn; chó dễ bị bỏng | Tránh |
| Cạnh hoặc dưới bàn thờ | Kiêng vì chỗ thờ cần trang nghiêm | Chó va bàn, đổ hương, đèn | Tránh |
Nhìn bảng sẽ thấy phần lớn lời kiêng dân gian đi cùng một lý do thực tế. Chỗ duy nhất hai bên hơi lệch nhau là gầm cầu thang: dân gian ngại vì "bị đè", còn thực tế thì gầm thang khô ráo, có thông gió vẫn làm ổ ngủ được, miễn là không biến nó thành chỗ vệ sinh của chó.
Các trường phái nói gì về chỗ của vật nuôi
Loan đầu nhìn vào thế và lối đi. Phái hình thế không có quy định riêng cho chuồng chó, nhưng nguyên lý của nó dùng được: lối vào nhà là nơi khí và người đi vào, nên giữ thông thoáng, không chặn bằng vật cồng kềnh. Một chuồng chó to đặt chắn giữa sân trước là ví dụ dễ thấy của việc chặn lối.
Bát trạch không bàn chỗ chuồng. Bát trạch chia tám hướng tốt xấu theo cung phi của chủ nhà và dùng chủ yếu cho cửa, bếp, giường. Có người suy rộng ra rằng chuồng vật nuôi nên đặt ở hướng xấu để "lấy uế trấn hung", tương tự cách một số sách nói về nhà vệ sinh. Đây là suy rộng, không phải phần cốt lõi của phái.
Phương vị địa chi là lớp suy luận phổ thông. Đặt chuồng ở Tây Bắc vì chó thuộc Tuất là cách ghép biểu tượng. Nó vô hại nếu góc Tây Bắc nhà bạn tiện, có bóng mát; nó không có nghĩa là đặt ở phương khác thì sinh chuyện.
Ngũ hành dùng cho vật liệu và màu. Chi Tuất thuộc Thổ, nên một số người chọn chuồng gạch, gốm, gỗ màu đất. Đây là lựa chọn thẩm mỹ theo biểu tượng; điều quyết định vẫn là chuồng có thoáng, dễ rửa và không giữ nhiệt hay không.
Điểm chung của các phái. Dù xét theo cách nào, chỗ thờ và chỗ nấu ăn đều được giữ sạch, yên, tách khỏi chỗ ở của vật nuôi. Bạn có thể coi đây là nguyên tắc nền, còn chuyện phương vị là lớp tham khảo thêm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nắng, gió, mưa và nền chuồng theo ba miền
Ở miền Bắc, mùa đông có gió mùa Đông Bắc lạnh và ẩm, mùa nồm làm nền gạch đọng nước. Chuồng đặt ở góc khuất gió Bắc, kê cao khỏi nền vài phân, có tấm lót gỗ hoặc nhựa thoáng sẽ khô hơn hẳn chuồng đặt sát đất. Mùa hè, chuồng hướng Tây hứng nắng chiều gắt, cần mái che hoặc cây che.
Ở miền Trung, nắng gió Lào mùa hè và mưa bão cuối năm là hai thứ cần tính. Chuồng nên có mái chắc, cửa quay tránh hướng gió mưa chính của vùng, và có phương án đưa chó vào trong nhà khi có bão. Đừng xích chó ngoài sân khi trời chuyển bão, cũng đừng để chuồng ở chỗ trũng nước.
Ở miền Nam, nắng quanh năm và mưa rào buổi chiều mùa mưa. Chỗ râm mát, có gió lùa nhẹ như hiên bên hông nhà thường hợp hơn sân trước trống trải. Nền chuồng cần dốc nhẹ về phía rãnh để rửa nhanh khô, vì nước đọng dưới chuồng là chỗ muỗi, bọ chét và ve sinh sôi.
Ba miền khác nhau về khí hậu nhưng chung một điều: chuồng tốt là chuồng khô, có bóng mát, có nước uống sạch và dễ dọn. Dân gian nói chỗ ẩm thấp là "khí tù"; nói theo ngôn ngữ ngày nay, đó là chỗ vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng sống khoẻ.
Những chỗ nên tránh và lý do thực tế đi kèm
Sát bếp nấu. Bếp trong quan niệm dân gian là nơi giữ lửa, giữ ấm cho cả nhà, cần sạch. Thực tế, lông chó bay vào nồi, chó quanh quẩn chỗ có lửa và dầu nóng là rủi ro bỏng cho chính con vật.
Cạnh hoặc dưới bàn thờ. Chỗ thờ cần yên và trang nghiêm theo mọi lối nghĩ. Chó lớn vẫy đuôi, đứng lên có thể làm đổ bát hương, đèn dầu, nến; đó là nguy cơ cháy chứ không chỉ chuyện kiêng.
Chắn ngay trước cửa chính. Người xưa ví cửa chính là "miệng" của ngôi nhà. Một cái chuồng ngay đó làm khách phải vòng qua, mùi theo người vào nhà, và con chó bị giật mình mỗi lần cửa mở.
Đối diện đầu giường hoặc sát vách phòng ngủ. Phòng ngủ cần tĩnh. Chó trở mình, gãi, sủa đêm ngay sau vách đầu giường làm người ngủ chập chờn, nhất là người già và trẻ nhỏ.
Dưới cửa sổ nhà hàng xóm hoặc sát tường chung. Không có lời kiêng nào về chuyện này, nhưng đây là nguồn mâu thuẫn hay gặp nhất: mùi, ruồi, tiếng sủa. Nhà phố liền tường nên đặt chuồng ở phía tường nhà mình, không dồn sang phía người khác.
Chỗ trũng, gần giếng hoặc bể nước sinh hoạt. Nước rửa chuồng ngấm xuống có thể làm bẩn nguồn nước. Ở quê, nên giữ chuồng chó cách giếng một khoảng đủ xa và ở phía thấp hơn.
Các bước tự chọn chỗ đặt chuồng chó cho nhà mình
Quy trình dưới áp được cho nhà ở quê có sân lẫn nhà phố chật. Làm theo thứ tự, phần phong thủy để sau cùng như lớp chọn lọc thêm.
- Vẽ sơ đồ nhà trên giấy: cổng, cửa chính, bếp, bàn thờ, phòng ngủ, giếng hoặc bể nước, tường chung với hàng xóm.
- Gạch bỏ những vùng sát bếp, sát bàn thờ, trước cửa chính, sau vách đầu giường và vùng trũng.
- Quan sát nắng ở những chỗ còn lại vào khoảng chín giờ sáng và ba giờ chiều; loại chỗ nắng chiều chiếu thẳng không có che.
- Kiểm hướng gió mùa và hướng mưa hắt của nhà mình, chọn chỗ có tường hoặc mái chắn.
- Xem lối thoát nước: nền phải dốc về rãnh, nước rửa không chảy sang nhà bên hay về phía giếng.
- Đo chỗ cho chuồng: con chó đứng thẳng, quay vòng, nằm duỗi được; thêm chỗ để bát nước không bị đổ.
- Nếu còn vài chỗ đạt, lúc đó mới xét lớp quan niệm: gần cổng để canh, phía Tây Bắc theo chi Tuất, vật liệu tông đất.
- Thử cho chó nằm ở chỗ mới vài ngày, xem nó có chịu nằm, có sủa nhiều hơn không, rồi mới làm chuồng cố định.
Bước cuối hay bị bỏ qua. Chó có cảm nhận riêng về chỗ an toàn; một chỗ đẹp trên giấy mà con vật cứ bỏ ra nằm chỗ khác là dấu hiệu nên xem lại gió, nắng hoặc tiếng ồn ở đó.
Nhà phố, chung cư không có sân: đặt ổ chó ở đâu
Trong căn hộ, khái niệm chuồng thường được thay bằng ổ nằm, quây chuồng gấp gọn hoặc lồng vận chuyển để chó ngủ. Chỗ hay dùng là một góc phòng khách gần cửa ra vào nhưng không chắn lối, góc ban công có mái che, hoặc hành lang nội bộ rộng. Nguyên tắc của dân gian vẫn áp được: không đặt cạnh bếp, không cạnh bàn thờ, không trong phòng ngủ nếu nhà có người khó ngủ hoặc dị ứng lông.
Ban công là chỗ nhiều nhà chọn vì thoáng, dễ rửa. Điều cần làm là lắp lưới hoặc lan can đủ kín để chó nhỏ không chui lọt, đặt khay hứng để nước rửa không nhỏ xuống tầng dưới, và che nắng chiều. Nhiều nội quy chung cư có quy định về nuôi vật nuôi, vệ sinh và tiếng ồn; bạn nên đọc nội quy toà nhà và thống nhất với ban quản lý trước khi bố trí.
Với nhà ống, gầm cầu thang tầng trệt là chỗ được dùng nhiều. Nếu gầm thang khô, có đèn, có lối gió từ cửa trước hoặc giếng trời, nó vẫn là ổ ngủ ổn. Chỉ nên tránh để chó đi vệ sinh ở đó, vì mùi sẽ theo cầu thang lên các tầng. Đặt khay vệ sinh ở sân sau, ban công hoặc khu giặt phơi có thoát nước là hợp lý hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đặt chuồng chó hướng nào là tốt nhất theo phong thủy?
Không có một hướng tốt nhất được mọi trường phái công nhận. Cách nói phổ biến là đặt phía Tây Bắc vì chó ứng với chi Tuất, hoặc gần cổng để chó canh nhà. Thực tế nên ưu tiên chỗ khô, có bóng mát, tránh nắng chiều và gió lùa mạnh. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Chuồng chó đặt dưới gầm cầu thang có sao không?
Dân gian một số nơi ngại vì gầm thang tối và bị "đè". Nếu gầm thang khô, có đèn, có lối gió, thì làm ổ ngủ cho chó vẫn được. Điều nên tránh là biến gầm thang thành chỗ đi vệ sinh, vì mùi theo cầu thang lan lên các tầng trên và rất khó khử.
Có nên để chuồng chó trước cửa chính cho chó giữ nhà không?
Cho chó gần lối vào là hợp lý, nhưng không nên đặt chắn ngay trước cửa. Khách phải vòng qua, mùi theo người vào nhà, con chó bị giật mình mỗi lần cửa mở. Dời chuồng sang một bên cửa hoặc cạnh cổng vừa giữ được vai trò canh vừa giữ lối đi thông.
Nhà có bàn thờ ở tầng trệt thì nuôi chó trong nhà được không?
Được, nhiều gia đình vẫn làm. Điều cần là đặt ổ chó xa bàn thờ, chặn lối để chó không lên được bục thờ, và không để đèn dầu, nến cháy khi không có người ở nhà. Chó va vào bàn thờ dẫn đến đổ hương, đèn là nguy cơ cháy thật, không chỉ chuyện kiêng.
Chuồng chó nên làm bằng vật liệu gì?
Vật liệu dễ rửa, không giữ nhiệt và không có cạnh sắc là quan trọng nhất: gỗ đã xử lý chống ẩm, nhựa dày, khung kim loại sơn tĩnh điện có mái che. Người thích theo ngũ hành có thể chọn tông màu đất vì Tuất thuộc Thổ. Tránh mái tôn mỏng không cách nhiệt vì trưa hè bên trong rất nóng.
Nuôi chó ở ban công chung cư cần lưu ý gì?
Cần lưới hoặc lan can kín để chó không chui lọt, mái che nắng chiều, khay hứng để nước rửa không nhỏ xuống tầng dưới, và giờ giấc dọn vệ sinh đều đặn. Nên đọc nội quy toà nhà về vật nuôi trước khi bố trí, vì nhiều nơi có quy định riêng về tiếng ồn và vệ sinh khu chung.