Nếu nhà có vườn, chỗ hợp để chôn chó mèo là một góc cao ráo, khuất, cách xa giếng và nguồn nước sinh hoạt, không nằm trước cửa chính, không sát móng nhà và không ở lối đi; hố nên đủ sâu để con vật khác không đào lên. Theo quan niệm dân gian, chỗ chôn vật nuôi nên ở phía sau hoặc bên hông nhà, nơi yên tĩnh, có cây che. Lời khuyên này trùng với yêu cầu vệ sinh: xác động vật phân huỷ cần đất thoát nước tốt và khoảng cách đủ xa với nước uống.
Với nhà phố, chung cư không có đất, hoặc khi con vật mất vì bệnh truyền nhiễm, tự chôn không còn là lựa chọn phù hợp; hoả táng qua dịch vụ hay liên hệ cơ quan thú y địa phương là cách đúng hơn. Bài này đi qua các lời đồn quanh cái chết của thú cưng, cách chọn chỗ chôn, các bước làm và cách giúp cả nhà, nhất là trẻ nhỏ, đi qua nỗi buồn.
Lời đồn "chó mèo chết thay chủ" và cách nhìn tỉnh táo
Khi một con chó hay con mèo trong nhà đột ngột mất, người ta hay an ủi nhau rằng con vật "chết thay chủ", "đỡ hạn cho nhà". Câu nói này có mặt ở nhiều vùng, đôi khi còn đi kèm chuyện con vật mất đúng vào lúc gia chủ vừa thoát một tai nạn. Nó giúp người ở lại thấy cái mất có ý nghĩa, thấy con vật trung thành đến phút cuối.
Nhìn ở góc khác, đây là cách tâm trí con người tìm lời giải cho một mất mát khó chấp nhận. Chó mèo có tuổi thọ ngắn hơn người nhiều, và cái chết của chúng thường đến vì tuổi già, bệnh tật, tai nạn giao thông hay ngộ độc. Tìm ra nguyên nhân thật giúp bảo vệ những con vật còn lại trong nhà: nếu con chó mất vì ăn phải bả chuột, bạn cần dọn bả; nếu mất vì bệnh truyền nhiễm, cần khử trùng và tiêm phòng cho con khác.
Bạn có thể giữ câu nói như một lời an ủi, không có gì sai. Chỉ nên tránh đọc nó thành điềm báo, rồi lo âu tìm cách "giải" bằng lễ lạt tốn kém. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; điều nên làm ngay là xử lý thi thể con vật cho sạch sẽ và đúng cách.
Tục cũ "mèo chết treo cây, chó chết thả sông" và vì sao nay không nên làm
Ở một số vùng nông thôn trước đây có truyền miệng tục treo xác mèo lên cây và thả xác chó xuống sông. Lý giải dân gian khác nhau theo nơi: có người nói để mèo không "đội mồ" quay về, có người nói vì mèo gắn với trời, chó gắn với đất nước. Những cách giải thích này là giai thoại, không có nguồn ghi chép thống nhất để đối chiếu.
Dù xuất phát từ đâu, các tục này không còn phù hợp ngày nay. Xác động vật treo trên cây hay thả xuống sông, kênh, ao làm ô nhiễm nguồn nước, thu hút ruồi nhặng, chuột và có thể phát tán mầm bệnh nếu con vật chết vì bệnh. Ở nhiều nơi, vứt xác động vật ra môi trường còn có thể bị xử phạt theo quy định về vệ sinh môi trường.
Nếu ông bà trong nhà vẫn giữ quan niệm cũ, bạn có thể giải thích nhẹ nhàng rằng chôn cất cẩn thận hoặc hoả táng cũng là cách tiễn con vật đi trọn vẹn. Đa số người lớn tuổi đều đồng ý khi hiểu chuyện nước giếng, nước sông là nước cả làng cùng dùng.
Chọn chỗ chôn trong vườn: quan niệm và yêu cầu vệ sinh
Bảng dưới gom các vị trí trong khuôn viên nhà thường được cân nhắc, kèm cách dân gian nhìn và điều cần kiểm về vệ sinh.
| Vị trí | Quan niệm dân gian | Yêu cầu vệ sinh | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Góc vườn sau, chỗ cao ráo | Yên tĩnh, kín đáo, hợp | Đất thoát nước, không đọng | Hợp nhất |
| Dưới gốc cây lâu năm | Nhiều nhà thích, coi như con vật "về với cây" | Tránh rễ lớn, đào đủ sâu | Hợp, nếu cây không sát nhà |
| Sân trước, cạnh cổng | Ngại vì là nơi đón khách, đón khí | Người qua lại, khó giữ sạch | Tránh |
| Sát móng nhà, dưới nền | Kiêng | Ẩm móng, mùi theo khe nền | Tránh |
| Gần giếng, bể nước, ao cá | Kiêng | Nguy cơ thấm vào nước dùng | Tránh, giữ khoảng cách xa |
| Luống rau ăn sống | Không có lời kiêng rõ | Không nên trồng rau ăn sống ngay trên đó | Tránh |
| Đất công, công viên, bãi đất trống | Không phải đất nhà mình | Có thể vi phạm quy định địa phương | Không làm |
Khoảng cách tới giếng nên càng xa càng tốt, và chỗ chôn nên thấp hơn giếng theo chiều nước chảy. Đất cát ven biển thoát nước nhanh, đất sét giữ nước lâu; ở vùng đất trũng hay ngập, nên cân nhắc hoả táng thay vì chôn.
Khi nào không nên tự chôn
Có những trường hợp tự chôn trong vườn không an toàn hoặc không phù hợp. Khi đó nên chọn cách khác.
- Con vật có dấu hiệu nghi bệnh dại trước khi chết như cắn vô cớ, sợ nước, chảy dãi, liệt; cần báo ngay cho cơ quan thú y hoặc chính quyền địa phương và không tự xử lý xác.
- Con vật chết vì bệnh truyền nhiễm đã được bác sĩ thú y chẩn đoán; hỏi bác sĩ về cách xử lý xác phù hợp.
- Nhà phố không có đất, chung cư, nhà thuê: không chôn ở bồn cây chung, công viên hay đất trống.
- Vùng đất trũng, mực nước ngầm cao, hay ngập khi mưa.
- Con vật lớn mà gia đình không đủ sức đào hố đủ sâu.
- Gia đình sắp chuyển nhà và không muốn để lại mộ cho chủ mới.
Ở các thành phố lớn hiện có dịch vụ hoả táng thú cưng, nhiều cơ sở thú y cũng nhận hỗ trợ hoặc giới thiệu. Bạn nên hỏi rõ quy trình, có được nhận lại tro riêng hay không, và giấy tờ đi kèm. Tro có thể rải dưới gốc cây, đặt trong hũ nhỏ ở nhà hoặc chôn trong chậu cây lớn.
Các bước chôn thú cưng trong vườn nhà
Nếu nhà có đất phù hợp và con vật không mất vì bệnh truyền nhiễm, có thể làm theo trình tự sau.
- Đeo găng tay khi chạm vào thi thể; đặt con vật nằm cuộn tròn như khi ngủ.
- Bọc bằng vải cotton, khăn cũ hoặc hộp gỗ, giấy dày; tránh túi nilon vì làm chậm phân huỷ.
- Chọn chỗ theo bảng ở trên, đào hố đủ sâu để có lớp đất dày phía trên, đủ để chó mèo hoang không đánh hơi đào lên.
- Một số gia đình rắc một lớp vôi bột mỏng dưới đáy và trên thi thể để giảm mùi; làm vừa phải, tránh để trẻ nhỏ chạm vào vôi.
- Lấp đất, nén chặt, đặt một phiến đá phẳng hoặc trồng một cây nhỏ lên trên để đánh dấu và chống đào bới.
- Rửa tay, rửa dụng cụ; giặt hoặc bỏ khăn lót, ổ nằm của con vật nếu nó mất vì bệnh.
Không cần chọn giờ hay hướng đặt mộ cho thú cưng; các phép chọn ngày giờ, toạ hướng trong âm phần là dành cho người. Nếu gia đình muốn có một phút tưởng nhớ, hãy làm theo cách nhà mình thấy hợp.
Tiễn biệt và giúp trẻ nhỏ đi qua nỗi buồn
Mất một con vật nuôi nhiều năm có thể buồn như mất một thành viên trong nhà. Một nghi thức nhỏ giúp cả nhà nói lời tạm biệt: mỗi người đặt một bông hoa, kể một kỷ niệm, hay viết vài dòng cho con vật. Gia đình có niềm tin tôn giáo riêng có thể làm theo cách của mình; không có quy định chung nào về việc này.
Với trẻ nhỏ, nên nói thật bằng lời đơn giản rằng con vật đã mất và sẽ không quay lại, thay vì nói con vật "đi xa" khiến trẻ chờ đợi. Cho trẻ tham gia nghi thức nếu trẻ muốn, và chấp nhận trẻ buồn, khóc, hỏi đi hỏi lại. Nếu trẻ buồn kéo dài, mất ngủ, bỏ ăn nhiều tuần, hãy trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý.
Đồ của con vật như ổ nằm, bát ăn, dây dắt có thể giặt sạch, cất làm kỷ niệm hoặc tặng cho nhóm cứu hộ. Nếu con vật mất vì bệnh truyền nhiễm, hãy hỏi bác sĩ thú y cách khử trùng nhà và chờ bao lâu trước khi đón con vật mới, vì một số loại virus tồn tại khá lâu trong môi trường. Dân gian ngại giữ đồ của con vật đã mất; nhìn ở góc vệ sinh, giặt sạch và phơi nắng là đủ.
Góc tưởng nhớ trong nhà: đặt ảnh, hũ tro ở đâu cho hợp
Nhiều gia đình chọn hoả táng rồi mang tro về, hoặc chỉ muốn giữ một tấm ảnh, chiếc vòng cổ của con vật trong nhà. Câu hỏi hay gặp là có nên đặt những thứ này lên bàn thờ gia tiên không. Theo nếp thờ cúng của người Việt, bàn thờ gia tiên dành cho tổ tiên, người đã khuất trong họ; đặt ảnh hay tro của vật nuôi lên đó thường bị người lớn tuổi coi là không phải phép. Lý do ở đây là phép tắc trong gia đình, không phải chuyện xui rủi.
Cách nhiều nhà làm là dành một góc kệ riêng ở phòng khách, phòng đọc sách hoặc hành lang, nơi cả nhà hay đi qua: một khung ảnh, hũ tro nhỏ có nắp kín, có thể thêm một chậu cây. Theo lối nghĩ phong thủy, góc này nên khô ráo, có ánh sáng, không đặt trong phòng ngủ của trẻ nếu trẻ còn buồn nhiều, và không đặt sát bếp. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; về thực tế, hũ tro cần chỗ không ẩm, không dễ đổ vỡ và ngoài tầm với của trẻ nhỏ cùng con vật khác.
Nếu muốn rải tro, nên chọn trong khuôn viên nhà mình, như dưới gốc cây trong vườn hay trong một chậu cây lớn. Không rải tro ở nơi công cộng, sông hồ hay đất của người khác khi chưa được phép. Một số gia đình trồng một cây mới bằng đất có trộn tro, coi đó là cách để con vật "ở lại" với nhà theo một nghĩa nhẹ nhàng. Sau một thời gian, khi nỗi buồn đã lắng, góc tưởng nhớ có thể thu gọn lại; không có lời kiêng nào bắt phải giữ mãi hay phải dỡ đi vào một ngày nhất định.
Câu hỏi thường gặp
Chó mèo chết có phải là chết thay chủ không?
Đây là lời an ủi dân gian, không có cơ sở để coi là điềm báo. Chó mèo có tuổi thọ ngắn hơn người và thường mất vì tuổi già, bệnh, tai nạn hoặc ngộ độc. Tìm hiểu nguyên nhân thật giúp bảo vệ các con vật khác trong nhà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Chôn chó mèo trong vườn cần cách giếng bao xa?
Càng xa càng tốt, và nên ở chỗ thấp hơn giếng theo chiều nước chảy để nước thấm không chảy về phía giếng. Nếu vườn nhỏ, đất trũng hoặc hay ngập, nên cân nhắc hoả táng thay vì chôn. Khi không chắc, hỏi cán bộ thú y hoặc y tế địa phương.
Có cần xem ngày giờ, hướng khi chôn thú cưng không?
Không cần. Phép chọn ngày giờ và toạ hướng trong âm phần là dành cho mộ người. Với thú cưng, điều quan trọng là chỗ chôn sạch, xa nguồn nước và hố đủ sâu. Gia đình có thể làm một nghi thức nhỏ tưởng nhớ theo cách mình thấy hợp.
Ở chung cư thì xử lý thế nào khi thú cưng mất?
Không nên chôn ở bồn cây chung, công viên hay đất trống. Lựa chọn phổ biến là hoả táng qua dịch vụ hoặc nhờ cơ sở thú y hỗ trợ. Trong lúc chờ, bọc thi thể bằng khăn và giữ ở nơi mát. Hỏi rõ quy trình và việc nhận lại tro trước khi chọn nơi làm.
Có nên thả xác chó mèo xuống sông như tục cũ?
Không nên. Thả xác động vật xuống sông, ao, kênh làm ô nhiễm nguồn nước, phát tán mầm bệnh và có thể vi phạm quy định về vệ sinh môi trường. Chôn cất đúng cách hoặc hoả táng là cách tiễn biệt vừa trọn tình vừa an toàn cho cộng đồng.
Bao lâu sau mới nên nuôi con mới?
Không có mốc chung. Về tình cảm, tuỳ cả nhà đã sẵn sàng chưa. Về vệ sinh, nếu con vật trước mất vì bệnh truyền nhiễm, hãy hỏi bác sĩ thú y cần khử trùng thế nào và chờ bao lâu, vì một số virus tồn tại lâu trong môi trường.