Lồng chim hợp nhất khi treo ở hiên trước, ban công hoặc cửa sổ phòng khách, chỗ có nắng sớm, có mái che và không bị gió lùa; nên tránh treo trong phòng ngủ, trong bếp và phía trên bàn thờ. Về quan niệm, người Việt có hai luồng ý kiến: một bên quý tiếng chim hót vì đem lại sinh khí cho ngôi nhà, một bên kiêng nuôi chim lồng vì cho rằng giam con vật là giam cả khí trời. Cả hai đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bài này tách phần quan niệm khỏi phần chăm chim: chỗ treo theo từng không gian, nắng gió mà chim cần, vệ sinh để tránh bệnh lây từ chim sang người, và chuyện nguồn gốc con chim, vì một con chim bắt ngoài tự nhiên đặt trong lồng đẹp đến đâu cũng không còn là chuyện phong thủy.
Chim cảnh trong nhà Việt và hình ảnh Chu Tước
Chơi chim là một thú vui lâu đời của người Việt, nhất là ở Hà Nội, Huế và các đô thị phía Nam. Sáng sớm ở nhiều khu phố cũ vẫn thấy những lồng chào mào, khướu, chích chòe treo trên cành cây công viên, người chơi ngồi uống trà nghe chim hót. Lồng chim tre, lồng gỗ, móc lồng, áo lồng là cả một nghề thủ công với nhiều kiểu dáng.
Trong biểu tượng phong thủy, phương Nam gắn với Chu Tước, con chim đỏ trong bộ tứ linh Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ. Chu Tước tượng trưng cho khoảng trống phía trước nhà, nơi đón ánh sáng. Từ đây có người khuyên treo lồng chim phía trước nhà hoặc phía Nam. Đây là ghép biểu tượng, không phải quy định trong sách cổ về chỗ treo lồng.
Tiếng chim hót buổi sáng được nhiều người coi là dấu hiệu nhà có "sinh khí". Nói theo cách ngày nay, âm thanh tự nhiên nhẹ nhàng giúp con người thấy dễ chịu, và việc chăm chim mỗi sáng tạo ra một nếp sinh hoạt đều đặn. Đó là phần giá trị có thật mà ai cũng cảm nhận được.
Cũng nên nhớ rằng thú chơi chim gắn với một kho kinh nghiệm truyền miệng của người chơi: chim non hay chim đã thuần, chim hót giọng gì, ăn cám gì, tắm nắng bao lâu. Kho kinh nghiệm đó phần nhiều nói về sức khoẻ con chim chứ không nói về vận nhà, và nó hữu ích hơn mọi lời bàn về phương vị khi bạn mới bắt đầu nuôi.
Lời kiêng "nuôi chim lồng giam khí": hai cách nhìn
Bên kiêng. Một số người cho rằng con chim vốn thuộc về trời, nhốt vào lồng là trái tự nhiên, nhà nuôi chim lồng giống như nhà tự giam mình. Có nơi còn kiêng treo lồng không có chim, cho rằng lồng rỗng là hình ảnh trống trải. Những ý này thiên về cảm xúc và đạo lý nhiều hơn là phong thủy kỹ thuật.
Bên quý chim. Người chơi chim lâu năm thì xem chim hót là niềm vui, là cách đưa thiên nhiên vào nhà phố. Họ chăm chim kỹ, cho chim tắm nắng, tắm nước, đổi thức ăn theo mùa, coi đó là thú tao nhã.
Điểm chung của hai bên. Cả hai đều không chấp nhận con chim bị bỏ đói, lồng bẩn, treo chỗ nắng gắt hay gió lùa. Một con chim xơ xác trong lồng thì ai nhìn cũng thấy không ổn, bất kể tin gì.
Lồng rỗng. Nếu bạn thích lồng chim tre làm đồ trang trí, treo lồng rỗng không có gì phải lo theo nghĩa vận hạn. Nhiều nhà dùng lồng cũ làm chụp đèn hay chậu cây treo. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Cách cân bằng. Nếu đã quyết định nuôi, hãy nuôi cho tử tế: lồng đủ rộng, chỗ treo hợp, thức ăn nước uống đều. Khi đó tiếng chim là niềm vui chứ không phải nỗi áy náy.
Treo lồng chim ở đâu trong nhà: từng vị trí
Bảng dưới so các vị trí treo lồng thường gặp ở nhà phố và căn hộ, theo quan niệm và theo nhu cầu thật của chim.
| Vị trí | Quan niệm | Nhu cầu của chim | Đánh giá |
|---|---|---|---|
| Hiên trước nhà có mái | Đón khí phía trước, hợp hình ảnh Chu Tước | Nắng sớm, gió nhẹ, che mưa | Hợp nhất nếu không có mèo leo tới |
| Ban công | Không có lời kiêng | Nắng sớm tốt, nắng chiều gắt | Hợp nếu có mái và tránh hướng Tây |
| Cửa sổ phòng khách | Mang sinh khí vào phòng | Ánh sáng tốt, cẩn thận gió lùa | Được, treo lệch khỏi khe gió |
| Giữa phòng khách | Không có lời kiêng | Thiếu nắng, có thể ồn tivi | Chỉ nên ban đêm |
| Phòng ngủ | Kiêng vì phòng ngủ cần tĩnh | Bụi lông, chim hót sáng sớm | Tránh |
| Bếp | Kiêng vì bếp cần sạch | Khói dầu mỡ hại đường thở của chim | Tránh |
| Phía trên bàn thờ | Kiêng vì chỗ thờ trang nghiêm | Khói hương, phân chim rơi xuống | Tránh |
| Cành cây ngoài sân | Gần tự nhiên | Mát, nhưng mèo, quạ, rắn có thể tới | Chỉ khi có người trông |
Bếp là chỗ cần nói rõ: đường thở của chim rất nhạy, khói dầu mỡ ở nhiệt độ cao và khí từ một số chảo chống dính bị nung quá nóng có thể làm chim cảnh nhỏ bị ngộ độc. Lời kiêng chim trong bếp vì thế rất đáng giữ.
Nắng, gió và nhịp sinh hoạt mà chim cảnh cần
Phần lớn chim cảnh cần ánh nắng buổi sáng để khoẻ và sạch lông, nhưng không chịu được nắng trưa gắt. Một quy tắc dễ làm là treo lồng ra chỗ có nắng sớm đến khoảng giữa buổi sáng, rồi chuyển vào chỗ râm. Với nhà hướng Tây, ban công chiều rất nóng, nên tránh để lồng ở đó sau trưa.
Gió nhẹ thì tốt, gió lùa thì hại. Khe giữa hai toà nhà, đầu hồi hứng gió mùa Đông Bắc, cửa sổ đối cửa chính là những chỗ gió thổi mạnh và liên tục. Phong thủy gọi đó là gió "xung"; với con chim nhỏ, đó là chỗ dễ nhiễm lạnh.
Ban đêm, chim cần tối và yên. Nhiều người chơi chim phủ áo lồng khi trời tối để chim ngủ, tránh đèn đường hay ánh tivi chiếu vào. Treo lồng ở chỗ đèn sáng suốt đêm làm chim ngủ kém, hót kém.
Cuối cùng là độ cao: treo lồng ngang tầm mắt hoặc cao hơn một chút giúp chim thấy an toàn, đồng thời ngoài tầm với của mèo. Lồng đặt sát nền nhà dễ bị chuột, kiến và mèo quấy.
Vệ sinh lồng chim và sức khoẻ người trong nhà
Phân chim khô, vỏ hạt và bụi lông có thể bay lơ lửng trong không khí. Với người có cơ địa dị ứng hoặc bệnh hô hấp, lồng chim treo trong phòng kín là nguồn kích ứng. Nên thay giấy lót đáy lồng thường xuyên, lau khay phân bằng khăn ẩm thay vì quét khô, và giữ chỗ treo thông thoáng.
Một số loài chim, đặc biệt là họ vẹt, có thể mang vi khuẩn gây bệnh sốt vẹt lây sang người qua bụi phân khô. Bệnh này có biểu hiện giống cúm. Nếu trong nhà nuôi chim mà có người sốt, ho kéo dài, hãy kể chuyện nuôi chim cho bác sĩ biết để được xem xét đúng hướng.
Chim ốm thường xù lông, ngủ nhiều ban ngày, bỏ ăn, phân lỏng hoặc đổi màu. Khi thấy các dấu hiệu này, nên tách chim khỏi lồng khác và hỏi bác sĩ thú y có kinh nghiệm với chim. Không nên tự mua thuốc về pha nước cho chim uống theo lời truyền miệng.
Rửa tay sau khi dọn lồng, không dọn lồng ngay cạnh chỗ chế biến thức ăn, và để trẻ nhỏ chơi với chim khi có người lớn bên cạnh. Những việc đơn giản này giữ cho thú nuôi chim là niềm vui chứ không thành nỗi lo.
Chim cảnh qua bốn mùa ở ba miền
Ở miền Bắc, mùa đông là thời gian khó với chim nhỏ. Khi gió mùa Đông Bắc về, nên dời lồng vào chỗ khuất gió, phủ áo lồng một phần vào chiều tối, và không tắm nước cho chim vào những ngày rét đậm. Mùa nồm, đáy lồng và giấy lót dễ ẩm, cần thay thường hơn để nấm mốc không phát triển trong thức ăn.
Ở miền Trung, gió Lào mùa hè làm không khí khô và nóng; chim cần nước uống đầy đủ và chỗ râm từ giữa buổi sáng. Mùa mưa bão cuối năm, lồng treo ngoài hiên phải được đưa vào trong trước khi gió lớn, vì móc treo có thể bị giật và mưa tạt làm chim nhiễm lạnh.
Ở miền Nam, nắng quanh năm nên chuyện tránh nắng trưa quan trọng hơn chuyện giữ ấm. Mùa mưa thường có mưa rào buổi chiều, lồng treo ngoài ban công nên có mái che đủ rộng để mưa hắt không vào. Độ ẩm cao làm hạt thức ăn dễ mốc; nên cho ăn vừa đủ và bỏ phần thừa mỗi ngày.
Người chơi chim lâu năm thường thay đổi chỗ treo theo mùa chứ không treo cố định một chỗ cả năm. Phong thủy gọi đây là thuận theo thời khí; nói đơn giản, đó là để ý thời tiết và chuyển lồng theo nắng, gió, mưa.
Các bước chọn chỗ và treo lồng chim
Trình tự dưới dùng được cho nhà phố, căn hộ có ban công và nhà có sân.
- Tìm nguồn chim rõ ràng: ưu tiên chim do người nuôi sinh sản, không mua chim vừa bẫy ngoài tự nhiên và không mua loài được pháp luật bảo vệ.
- Chọn lồng đủ rộng cho chim xoè cánh và chuyền cầu; nan chắc, không gỉ, không có đầu nhọn.
- Liệt kê những chỗ có nắng sớm trong nhà; loại phòng ngủ, bếp, khu bàn thờ.
- Kiểm gió: đứng ở chỗ định treo vào ngày gió mạnh, cảm thấy gió lùa liên tục thì bỏ chỗ đó.
- Lắp móc treo chắc ở độ cao ngang tầm mắt, xa lan can để mèo không nhảy tới.
- Đặt khay hứng hoặc lót bên dưới để phân, vỏ hạt không rơi xuống nhà dưới hay lối đi.
- Chuẩn bị chỗ râm để chuyển lồng vào buổi trưa và chỗ tối yên tĩnh cho ban đêm.
- Lên lịch thay nước, thay lót, lau lồng; ghi lại ngày làm để không bỏ sót.
Không nên thả chim lồng ra tự nhiên khi không muốn nuôi nữa, nhất là chim nhập từ nơi khác, vì chim đã quen được cho ăn thường khó sống sót và có thể ảnh hưởng đến loài bản địa. Tặng lại cho người biết nuôi là lựa chọn an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi chim trong lồng có bị kiêng không?
Một số người kiêng vì cho rằng nhốt chim là trái tự nhiên, số khác lại quý tiếng chim hót vì đem sinh khí vào nhà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Điều hai bên cùng đồng ý là đã nuôi thì phải chăm tử tế: lồng sạch, đủ rộng, chỗ treo hợp.
Treo lồng chim hướng nào là tốt?
Có người khuyên treo phía trước nhà hoặc phía Nam vì gắn với Chu Tước. Thực tế nên chọn chỗ có nắng sớm, có mái che mưa, không bị gió lùa và không có nắng chiều gắt. Một chỗ treo đáp ứng được các điều này quan trọng hơn hướng la bàn.
Có nên treo lồng chim trong phòng ngủ?
Không nên. Bụi lông và phân khô làm không khí phòng ngủ kém đi, chim hót từ sáng sớm làm người ngủ thức giấc. Phong thủy cũng coi phòng ngủ là chỗ cần tĩnh. Nếu nhà chật, có thể đem lồng ra phòng khách hoặc ban công vào ban đêm và phủ áo lồng.
Vì sao không nên treo lồng chim trong bếp?
Đường thở của chim rất nhạy với khói và khí độc. Khói dầu mỡ, hơi từ chảo chống dính nung quá nóng có thể làm chim nhỏ ngộ độc nhanh. Bếp cũng là chỗ cần sạch để chế biến thức ăn, nên bụi lông và phân chim không nên ở gần.
Nhà có mèo thì treo lồng chim thế nào?
Treo lồng cao, xa các điểm mèo có thể nhảy lên như lan can, nóc tủ, cành cây sát tường. Móc treo phải chắc để mèo không kéo rơi được. Ban đêm nên đưa lồng vào chỗ đóng cửa được. Ngay cả khi mèo không bắt được, việc mèo rình liên tục cũng làm chim hoảng sợ.
Mua chim chào mào, khướu ngoài chợ cần để ý gì?
Nên hỏi rõ chim do người nuôi sinh sản hay bắt ngoài tự nhiên, tránh mua chim vừa bẫy còn hoảng loạn, xơ xác. Không mua các loài được pháp luật bảo vệ. Chim mới về nên cho ở lồng riêng vài tuần để theo dõi sức khoẻ trước khi treo cạnh chim khác.