Quán cà phê sân vườn là kiểu quán mà phong thủy hình thế áp được trọn vẹn nhất, vì nó có đủ những thứ sách vẫn bàn: cổng, khoảng sân trước, cây lớn, nước, các khối nhà và lối đi. Người xem thường đọc khu vườn như một khu đất nhỏ, xét phía sau có tựa không, hai bên có che không, phía trước có thoáng không, nước nằm ở đâu và chảy về đâu.
Bài này đi qua cổng và lối vào, cây lớn, hồ nước và tiểu cảnh, các chòi mái, cách chia khu ngồi và lối dạo, rồi đến chuyện mùa mưa bão, côn trùng, những thứ quyết định quán sân vườn có giữ được khách quanh năm hay không. Những đánh giá theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn cây xanh và điện nước thì nên làm kỹ trong mọi trường hợp.
Đọc khu vườn như một khu đất nhỏ
Phái Loan đầu mô tả một thế đất lý tưởng bằng bốn hình ảnh: phía sau có núi tựa (Huyền vũ), hai bên có thế đất ôm như hai tay (Thanh long bên trái, Bạch hổ bên phải tính từ trong nhìn ra), phía trước có khoảng trống rộng và thấp (Chu tước, minh đường). Đem thu nhỏ vào một quán sân vườn, người ta tìm những thứ tương ứng: phía cuối vườn có khối nhà chính hoặc hàng cây cao làm chỗ tựa, hai bên có hàng rào cây hoặc tường bao vừa phải, phía trước gần cổng là sân thoáng.
Cách hình dung này hợp với cảm giác của khách một cách khá tự nhiên. Người ngồi trong vườn thích lưng có chỗ dựa, nhìn ra khoảng xanh trước mặt, hai bên không bị phơi trống ra đường. Một khu vườn mà khối nhà chính nằm ngay sát cổng, phía sau là khoảng trống trơ trọi, sẽ khiến khách đi sâu vào trong thấy hụt hẫng.
Với mặt bằng thuê có sẵn, bạn thường không đổi được vị trí khối nhà. Nhưng có thể tạo "chỗ tựa" bằng hàng cây cao, giàn leo, bức tường đá ở cuối vườn, và tạo "hai tay" bằng bụi cây, hàng rào tre hai bên. Đây là những việc làm vườn bình thường, không cần xây dựng lớn, mà khu vườn sẽ trở nên kín đáo, có chiều sâu hơn.
Cổng và lối vào từ đường
Cổng không quá lớn so với vườn. Quan niệm cho rằng cổng quá to so với khuôn viên là "khí tán". Thực tế, cổng quá lớn làm lộ hết bên trong, khách đi ngoài nhìn vào đã thấy hết, mất đi sự tò mò. Cổng vừa phải, có tán cây hoặc mái che, gợi một phần không gian bên trong là đủ.
Lối vào có độ uốn nhẹ. Từ cổng đi thẳng một mạch tới quầy được coi là khí chạy thẳng. Một lối vào uốn nhẹ quanh bồn cây, qua một khoảng sân nhỏ rồi mới tới quầy giúp khách chậm lại, nhìn ngắm, và cũng giảm gió lùa từ đường vào.
Chỗ để xe tách khỏi lối đi bộ. Xe máy đi thẳng vào sâu trong vườn mang theo tiếng ồn, khói và bụi. Bãi xe nên ở ngay gần cổng, tách khỏi lối đi bộ dẫn vào vườn. Theo cách nói của sách, đó là để minh đường được yên.
Cổng và đường chạy trước. Nếu quán nằm cuối một con đường đâm thẳng vào, những gì đã nói về lộ xung áp dụng y nguyên: nên có bồn cây hoặc tường thấp kiên cố làm lớp đệm, cổng lệch sang một bên.
Cây lớn trong sân: giữ, tỉa hay chặt
Nhiều quán cà phê sân vườn được mở chính vì có sẵn vài cây cổ thụ. Phong thủy dân gian có nhiều lời kiêng về cây lớn: không để cây to chắn ngay trước cổng hay trước cửa nhà chính, không để cây đè lên mái, không trồng cây quá to sát nhà. Lý do được giải thích là cây chắn khí, che sáng, làm nhà âm u.
Những lời kiêng ấy có phần thực tế rõ ràng. Cây lớn sát nhà có thể làm rễ đội nền, nứt tường, tắc ống thoát nước. Cành lớn trên mái hay trên chỗ khách ngồi có nguy cơ gãy khi giông bão. Cây quá rậm che hết ánh sáng khiến sân ẩm, rêu trơn, muỗi nhiều. Tán cây chắn ngay cổng làm quán khó thấy từ đường.
Tuy vậy, với quán sân vườn, cây lớn là tài sản. Cách làm hợp lý là giữ cây, nhưng tỉa tán định kỳ cho thông thoáng, cắt bỏ cành khô, cành vươn ra trên mái và trên lối đi, kiểm tra thân và gốc xem có mục, rỗng hay nghiêng không. Việc đánh giá cây có an toàn không nên nhờ người có chuyên môn chăm sóc cây xanh, nhất là trước mùa mưa bão.
Chỗ ngồi dưới tán cây lớn là chỗ khách ưa nhất vào ngày nắng. Nhưng khi có giông, nên có quy trình mời khách vào khu có mái che, thu dọn ô dù. Một số người xem nói cây cổ thụ là "chỗ tựa" của vườn; điều đó chỉ đúng khi cây khỏe và được chăm, còn cây mục thì là mối nguy thật sự.
Hồ nước, tiểu cảnh và non bộ: đặt ở đâu
Nước là yếu tố gần như quán sân vườn nào cũng có. Phong thủy coi nước là nơi tụ khí, và có nhiều quan niệm về vị trí, hình dáng hồ. Bảng dưới đặt quan niệm cạnh các điểm cần xét thực tế.
| Khía cạnh | Quan niệm thường gặp | Điều cần xét thực tế |
|---|---|---|
| Vị trí | Nước ở phía trước, trong minh đường, được ưa | Khách ngồi nhìn thấy, không sát lối đi hẹp, xa ổ điện ngoài trời |
| Hình dáng | Hồ uốn cong ôm về phía nhà, tránh góc nhọn chĩa vào chỗ ngồi | Bờ hồ bo tròn an toàn hơn, dễ vệ sinh hơn hồ nhiều góc |
| Dòng chảy | Nước chảy về phía nhà, không chảy ra cổng | Hướng đổ của thác nhỏ ảnh hưởng tiếng ồn và nước bắn |
| Độ sâu | Không bàn nhiều | Hồ sâu cần lan can hoặc lưới an toàn cho trẻ nhỏ |
| Nước tù | Nước đọng, đục bị coi là kém | Nước tù sinh muỗi, rêu; cần bơm lọc chạy đều và thay nước định kỳ |
| Non bộ, thác | Núi và nước đi cùng nhau, "sơn thủy hữu tình" | Kết cấu non bộ phải vững, bơm và đèn cần nguồn điện chống giật |
Điểm cần nhấn mạnh nhất là an toàn trẻ em và an toàn điện. Quán cà phê sân vườn hay có gia đình dẫn trẻ nhỏ đi cùng; một hồ không có lan can hay viền chắn là rủi ro đuối nước thật. Bơm, đèn trang trí dưới nước phải dùng thiết bị chuyên cho môi trường ướt, có aptomat chống dòng rò, do thợ điện có chuyên môn lắp đặt.
Mái che, chòi và khối nhà chính
Quán sân vườn thường gồm một khối nhà chính có quầy pha chế, nhà vệ sinh, kho, và nhiều chòi nhỏ, mái che rải rác trong vườn. Theo quan niệm, khối nhà chính nên nằm ở phía sau hoặc lệch về một bên, làm chỗ tựa cho cả khu vườn, không chắn ngay trước cổng. Quầy pha chế trong khối nhà chính nên nhìn ra được phần lớn khu vườn, để nhân viên quan sát và phục vụ.
Các chòi và mái che nên có lưng tựa: dựng sát hàng cây, bức tường đá hoặc khối nhà, mặt mở ra phía vườn. Chòi đứng trơ trọi giữa sân rộng thường ít khách chọn, đúng như quan niệm "không có chỗ dựa". Mái che cần thoát nước mưa ra phía không có lối đi, không đổ xuống chỗ ngồi của chòi bên cạnh.
Vật liệu mái ảnh hưởng nhiều tới cảm giác. Mái lá, mái tranh, mái ngói cho cảm giác mát và gần gũi, nhưng cần chống cháy và chống dột; mái tôn rẻ nhưng nóng và ồn khi mưa. Theo ngũ hành, mái lá, tre, gỗ thuộc Mộc, ngói đất nung thuộc Thổ, tôn kim loại thuộc Kim. Người theo phong thủy có thể chọn theo hành muốn nhấn, nhưng nên ưu tiên độ mát, độ bền và an toàn cháy.
Khoảng cách giữa các chòi nên đủ để tiếng nói chuyện của nhóm này không lấn sang nhóm kia. Sách gọi đó là giữ "khí riêng" cho mỗi chỗ; khách thì đơn giản là thấy riêng tư.
Lối dạo và cách chia khu ngồi
Một khu vườn đẹp trên bản vẽ có thể rất khó đi khi đông khách. Những nguyên tắc dưới đây vừa hợp quan niệm "đường cong có tình", vừa dễ phục vụ:
- Lối chính đủ rộng cho nhân viên bưng khay: có thể uốn nhẹ, mặt lát phẳng, không trơn khi mưa, có đèn chân cho buổi tối.
- Lối phụ tới từng chòi ngắn và rõ: tránh để khách phải đi băng qua cỏ hay qua chỗ ngồi của người khác.
- Đá bước trên cỏ hoặc trên nước: đẹp nhưng cần đặt chắc, khoảng cách vừa bước chân, không rêu; nên có lối đi thường song song cho người lớn tuổi.
- Chia khu theo độ ồn: khu gần cổng và quầy cho nhóm đông, khu sâu trong vườn cho người đi một mình hoặc cặp đôi, khu gần hồ nước cho gia đình có trẻ nhưng phải có viền chắn.
- Khu hút thuốc cuối hướng gió: đặt ở rìa vườn, xa chòi gia đình và xa quầy pha chế.
- Lối tới nhà vệ sinh có mái che: ngày mưa khách không phải đội mưa băng qua sân.
Nếu có thể, hãy đi thử toàn bộ lối dạo vào buổi tối với đèn đã lắp, và vào một ngày mưa. Hai lần đi ấy cho biết nhiều hơn bất kỳ bản vẽ nào.
Chuẩn bị cho mùa mưa bão, mùa nắng và côn trùng
Quán sân vườn phụ thuộc thời tiết nhiều hơn mọi loại quán khác. Phong thủy nói về "khí hậu" của một khu đất; với chủ quán, đó là lịch việc cụ thể theo mùa.
- Trước mùa mưa bão: nhờ người có chuyên môn kiểm tra và tỉa cây lớn, gia cố chòi, kiểm tra mái, khơi rãnh thoát nước quanh vườn.
- Khi có cảnh báo giông lốc: thu ô dù, buộc chặt đồ nhẹ, mời khách vào khu có mái kiên cố, tạm ngừng phục vụ dưới tán cây lớn.
- Sau mưa: kiểm tra cành gãy, nước đọng trong chậu, khay, hốc cây; đổ nước đọng để hạn chế muỗi sinh sản.
- Mùa nắng: kiểm tra lại độ che phủ của tán cây và mái, bổ sung lưới che hoặc giàn leo cho các khu bị nắng chiều chiếu thẳng.
- Quanh năm: giữ hồ nước có cá hoặc có bơm lọc chạy đều để nước không tù, dọn lá rụng hằng ngày, phát quang bụi rậm sát chỗ ngồi.
- Ghi lại những chỗ khách hay phàn nàn về muỗi, nắng, nước đọng để điều chỉnh bố cục cho mùa sau.
Nếu muốn đặt tượng, vật phẩm trang trí ngoài trời, nên chọn loại chịu nắng mưa, đế vững, không có cạnh sắc ở tầm tay trẻ nhỏ; có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy. Một khu vườn được chăm đều đặn vẫn là thứ giữ khách lâu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Quán sân vườn nên có hồ nước ở phía trước hay phía sau?
Theo quan niệm phổ biến, nước nên ở phía trước, trong khoảng minh đường, để khách ngồi nhìn ra. Thực tế, vị trí hồ còn phụ thuộc vào chỗ có nguồn điện an toàn, chỗ thoát nước và khoảng cách tới lối đi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Cây bàng, cây đa lớn trong quán có cần chặt không?
Không cần chặt chỉ vì quan niệm. Nên giữ nếu cây khỏe, tỉa tán thông thoáng, cắt cành nguy hiểm và kiểm tra định kỳ. Chỉ khi người có chuyên môn đánh giá cây mục, nghiêng nguy hiểm mới cần tính tới việc hạ cây, và cần làm theo quy định của địa phương.
Có nên nuôi cá Koi trong hồ quán cà phê?
Cá Koi được nhiều người coi là biểu tượng may mắn và tạo điểm nhìn đẹp. Nuôi Koi đòi hỏi hồ đủ sâu, lọc tốt và chăm sóc đều, nếu không cá dễ bệnh và nước nhanh đục. Hồ nhỏ, ít người chăm thì nên chọn cá dễ nuôi hơn.
Đặt chòi hướng nào để mát?
Ở phần lớn các tỉnh thành Việt Nam, nắng chiều phía Tây gay gắt nhất. Chòi nên có lưng hoặc mái che chắn phía Tây, mở ra phía Đông hoặc phía vườn có bóng cây. Hướng gió mùa hè ở từng nơi khác nhau, nên quan sát tại chỗ.
Đèn dây trang trí trên cây có an toàn không?
Dùng được nếu là loại chuyên dùng ngoài trời, điện áp thấp hoặc có bộ đổi nguồn đặt chỗ khô, dây không quấn chặt siết thân cây và không đi dưới vũng nước. Nên tắt khi có giông và kiểm tra dây sau mỗi mùa mưa.
Quán sân vườn có cần cổng hướng hợp tuổi chủ quán không?
Phái Bát trạch có thể đề xuất hướng cổng theo cung mệnh. Với quán thuê, cổng thường cố định theo đường. Nếu có lựa chọn, có thể xét thêm; nếu không, tập trung vào lối vào, bãi xe và tầm nhìn từ đường.