Phong thủy nhà hàng, nói gọn, là cách người xưa đọc ba chỗ quan trọng nhất của một nơi bán đồ ăn: cửa để khách vào, sảnh để khách ngồi, bếp để nấu, cộng với đường đi nối ba chỗ ấy. Phần lớn lời khuyên trong sách đều xoay quanh việc cửa có đón được người không, sảnh có giữ được người ngồi yên không, và bếp có được đặt ở chỗ kín, vững, an toàn lửa hay không.
Bài này không đưa ra công thức "đặt thế này thì đông khách". Không ai hứa được điều đó, và món ăn, giá, cách phục vụ vẫn là thứ quyết định quán sống hay chết. Điều bài làm được là giúp bạn đọc một mặt bằng nhà hàng theo cách các trường phái thường đọc, hiểu lý do thực tế đằng sau từng quan niệm, và biết sửa chỗ nào trước khi vốn có hạn. Mọi đánh giá tốt – xấu dưới đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Phong thủy nhà hàng xét những gì
Với nhà ở, sách phong thủy hay nhắc ba yếu tố gọi là "tam yếu": cửa (môn), phòng chủ (chủ) và bếp (táo). Khi đem sang nhà hàng, người làm nghề thường đổi chữ "phòng chủ" thành sảnh ăn hoặc chỗ chủ quán ngồi trông, vì đó là nơi người ở lâu nhất và cũng là nơi tiền vào. Ba điểm cửa – sảnh – bếp thành bộ khung để đọc bất kỳ quán nào, từ quán phở mười bàn đến nhà hàng tiệc cưới.
Ngoài bộ khung ấy, phái Loan đầu (xem hình thế) sẽ nhìn ra ngoài: đường trước quán thẳng hay cong, có khoảng trống cho xe dừng không, nhà đối diện cao hay thấp. Phái Lý khí (Bát trạch, Huyền không) thì đo hướng, chia cung, tính sao. Hai cách này không loại trừ nhau, nhưng nếu một người xem chỉ nói về hướng mà bỏ qua chuyện khách có chỗ dựng xe hay không, bạn nên tự bổ sung phần còn thiếu.
Điểm đáng lưu ý là nhà hàng khác nhà ở ở chỗ có người lạ ra vào liên tục, có bếp công suất lớn, có nhiều nước thải và rác. Những quan niệm cổ về "khí" khi đặt vào bối cảnh này thường trùng với yêu cầu rất thực tế: cửa phải dễ thấy, sảnh phải thoáng mà không lùa, bếp phải tách khỏi khu khách, đường đi của món sạch không được cắt đường đi của chén bẩn. Đọc theo cách đó, phong thủy trở thành một bảng kiểm bố cục dễ nhớ chứ không còn là chuyện bí truyền.
Vùng cửa: nơi khách quyết định có bước vào hay không
Cửa phải "mở" ra phía khách đến. Sách nói cửa là miệng nạp khí. Trong đời thường, cửa nhà hàng nên nằm ở phía khách đi tới và dừng xe, nhìn thấy được từ xa ít nhất vài chục bước chân. Cửa bị cột điện, gốc cây, bậc dốc che khuất là điều cả thầy phong thủy lẫn người làm bán lẻ đều không thích.
Trước cửa nên có khoảng đệm. Khoảng trống trước cửa được gọi là minh đường. Với quán, đó là chỗ khách đứng nhìn vào, dựng xe, đợi bạn. Một khoảng đệm vài mét, phẳng, khô, có mái che mưa giúp khách dừng lại lâu hơn để quyết định. Quán mở thẳng ra lòng đường không có chỗ dừng thường phải bù bằng biển dễ đọc và cửa kính nhìn rõ bên trong.
Cửa không nên đâm thẳng vào bếp. Đứng ở cửa mà thấy ngay bếp lửa và chậu rửa được coi là "lộ táo". Lý do thực tế rõ hơn nhiều: khói, hơi dầu, tiếng ồn bếp phả thẳng ra khách, khách đầu tiên nhìn thấy là đống nồi chưa rửa. Một vách ngăn, một quầy đón hay đơn giản là đổi hướng lối đi đã xử lý được phần lớn.
Cửa kính không nên phản chiếu chói. Mặt kính lớn hướng Tây vào buổi chiều có thể lóa mắt người đi đường, khiến quán trông như bị đóng. Rèm cuốn mỏng, mái hiên sâu hoặc phim cách nhiệt giảm được tình trạng này mà không làm mất tầm nhìn vào trong.
Vùng sảnh ăn: chỗ "tụ khí" theo sách, chỗ khách ngồi lâu theo nghề
Sảnh ăn là phần lớn nhất của mặt bằng và cũng là nơi người xem phong thủy hay nói đến chuyện "tụ khí". Ý của cụm từ này là không gian phải đủ kín để người ngồi thấy yên, nhưng đủ thông để không bí. Một sảnh dài hun hút, gió từ cửa trước lùa thẳng ra cửa sau, theo sách là khí "xuyên đường" không đọng lại được; theo trải nghiệm của khách, đó là chỗ ăn mà khăn giấy bay, đồ ăn mau nguội, người ngồi không muốn ở lâu.
Cách xử lý thường gặp là chia sảnh thành vài cụm bằng vách thấp, kệ cây, bình phong gỗ hoặc thay đổi cao độ trần, đèn. Mỗi cụm có một "điểm tựa" là bức tường, vách hoặc góc để những bàn ngồi lâu được kê sát. Bàn ở giữa phòng nên là bàn ngắn hạn, bàn hai người hoặc bàn khách vãng lai.
Ánh sáng là phần thứ hai của sảnh. Phái Loan đầu ưa không gian sáng sủa phía trước, tối hơn và vững hơn phía sau. Áp vào nhà hàng, điều này khớp với cách nhiều quán làm: phía cửa sáng để người đi đường nhìn thấy, phía trong dịu hơn để khách ngồi lâu. Ánh đèn trên bàn nên ấm và đủ làm món ăn lên màu, tránh đèn trắng lạnh rọi từ trên đầu xuống làm mặt người và thức ăn nhợt nhạt.
Cuối cùng là tiếng ồn. Sách cổ không bàn đến loa nhạc hay điều hòa, nhưng tinh thần "động – tĩnh phân minh" thì có: chỗ ồn (quầy, bếp, cửa) nên gom về một phía, chỗ yên (bàn gia đình, phòng riêng) đặt ở phía còn lại. Một sảnh mà bàn tiếp khách quan trọng nằm sát máy rửa bát là bố cục mà cả hai cách nhìn đều thấy chưa ổn.
Vùng bếp: tam yếu "môn – chủ – táo" áp cho quán
Bảng dưới đặt cạnh nhau cách sách nói về bếp và lý do vận hành tương ứng. Cột cuối là việc nên làm khi mặt bằng đã cố định và không dời được bếp.
| Quan niệm về bếp | Lý do thực tế đi kèm | Khi không dời được |
|---|---|---|
| Bếp nên ở phía sau, kín, không lộ ra cửa | Khói, nhiệt, tiếng ồn không phả vào khách; bếp dễ khóa khi đóng quán | Dựng vách hoặc quầy ra món chắn tầm nhìn từ cửa |
| Bếp cần "tựa" tường vững, không đặt dưới cửa sổ lớn | Gió lùa làm lửa chập chờn, máy hút mùi kém hiệu quả | Che kính, lắp chắn gió quanh họng bếp |
| Lửa (bếp) và nước (chậu rửa) không đặt sát đối nhau | Nước bắn vào dầu nóng, sàn ướt cạnh lửa dễ trượt ngã | Chèn bàn sơ chế hoặc tấm chắn giữa hai khu |
| Bếp không nằm dưới nhà vệ sinh tầng trên | Nguy cơ rò rỉ ống thoát vào khu chế biến | Kiểm tra chống thấm, làm trần kín, đổi hướng ống |
| Miệng bếp không quay thẳng ra cửa chính | Người nấu bị nhìn thẳng từ cửa, gió từ cửa thổi vào lửa | Xoay bàn bếp hoặc thêm vách ngăn lối vào |
Đọc bảng sẽ thấy hầu hết những lời kiêng về bếp đều có mặt an toàn lửa và vệ sinh. Riêng chuyện hướng miệng bếp theo cung mệnh của chủ quán thì thuộc phái Bát trạch, cách tính và mức coi trọng mỗi người xem mỗi khác. Với bếp nhà hàng có nhiều họng lửa và nhiều người nấu, nhiều người làm nghề cho rằng ưu tiên hút khói, thoát nhiệt và lối thoát nạn trước, sau đó mới xét hướng nếu còn điều chỉnh được.
Luồng đi: khách, món ăn và chén bẩn không cắt nhau
Phong thủy nói về "khí đi theo đường"; nghề nhà hàng nói về luồng. Hai cách nói gặp nhau ở chỗ đường đi phải mạch lạc, không gấp khúc gắt, không chồng chéo. Có thể tự kiểm theo các bước sau trên bản vẽ hoặc ngay tại mặt bằng.
- Vẽ đường khách: từ cửa vào, tới bàn, tới nhà vệ sinh, ra quầy tính tiền, ra cửa. Đường này nên ngắn, rộng, không đi xuyên qua khu bếp hay kho.
- Vẽ đường món ăn: từ bếp ra quầy ra món, từ quầy tới các bàn. Đường này nên đi một chiều, không quay ngược lại cửa bếp.
- Vẽ đường chén bẩn và rác: từ bàn về khu rửa, từ khu rửa ra chỗ để rác. Đường này lý tưởng là tách khỏi đường món sạch, và rác nên ra bằng cửa sau nếu có.
- Vẽ đường nguyên liệu: từ chỗ xe giao hàng dừng tới kho, tới bếp. Nếu nguyên liệu phải đi qua sảnh khách vào giờ mở cửa, hãy dời giờ nhận hàng.
- Chồng bốn đường lên nhau, đánh dấu chỗ cắt. Mỗi chỗ cắt là nơi nhân viên va nhau, khách bị che lối, và theo cách nói phong thủy là chỗ "khí rối".
- Sửa chỗ cắt bằng cách dời cửa phụ, đổi vị trí quầy ra món hoặc khu rửa, trước khi nghĩ đến chuyện bày thêm vật phẩm.
Cách làm này cũng gần với nguyên tắc bếp một chiều mà các quy định an toàn thực phẩm đối với bếp ăn hướng tới. Chi tiết yêu cầu cụ thể nên kiểm tra theo văn bản hiện hành và hướng dẫn của cơ quan quản lý ở địa phương nơi bạn mở quán.
Các trường phái nói gì về nhà hàng và vì sao lời khuyên khác nhau
Nếu bạn hỏi ba người xem và nhận ba lời khuyên khác nhau, rất có thể họ theo ba trường phái khác nhau. Bảng dưới tóm tắt cách mỗi phái thường tiếp cận một nhà hàng.
| Trường phái | Nhìn vào đâu | Điểm mạnh | Giới hạn |
|---|---|---|---|
| Loan đầu (hình thế) | Đường, nhà xung quanh, khoảng trước cửa, độ cao thấp | Dễ kiểm chứng bằng mắt, gần với chọn mặt bằng bán lẻ | Ít nói về bên trong quán |
| Bát trạch | Hướng nhà, cung mệnh chủ, tám hướng tốt – xấu | Dễ học, có bảng tra | Quán nhiều chủ hoặc đổi chủ thì khó áp |
| Huyền không phi tinh | Hướng và năm xây, sao bay theo vận và năm | Chi tiết theo thời gian | Tính phức tạp, các thầy hay khác nhau |
| Cách nhìn thực dụng của người làm nghề | Luồng đi, ánh sáng, gió, tiếng ồn, an toàn | Có thể đo và sửa | Không trả lời câu hỏi về hướng hay sao |
Không có phái nào được chứng minh là "đúng" theo nghĩa khoa học. Cách tỉnh táo là dùng phần dễ kiểm chứng (hình thế, luồng đi, ánh sáng) làm nền, rồi xem phần tính toán của các phái Lý khí như một lớp tham khảo. Nếu lời khuyên dựa trên tính toán đòi bạn đập phá tốn kém, hãy hỏi lý do thực tế đi kèm và cân nhắc kỹ.
Thứ tự ưu tiên khi vốn có hạn
Người mới mở quán thường muốn làm "đủ phong thủy" ngay từ đầu. Thực tế ngân sách có hạn, nên sắp xếp theo thứ tự việc nào sai thì đắt nhất để sửa về sau.
- Vị trí bếp, hút khói, đường ống thoát nước và mỡ: sai ở đây là phải đập sàn, đục tường, nên quyết định trước khi thi công.
- Vị trí nhà vệ sinh và đường đi tới đó: dời sau này rất tốn kém và ảnh hưởng vệ sinh khu chế biến.
- Cửa chính, khoảng đệm trước cửa, mái che: quyết định khách có dừng lại hay không.
- Vách chia sảnh, cao độ trần, hệ đèn chính: làm cùng lúc với điện nước để không phải đi dây lại.
- Bàn ghế, màu sơn, tranh, cây xanh: dễ đổi, có thể điều chỉnh sau vài tháng nhìn khách thật ngồi ở đâu.
- Vật phẩm trang trí mang ý nghĩa phong thủy: làm cuối cùng, chọn món dễ lau, chịu được hơi dầu, đặt xa bếp và lối đi.
Một ví dụ giả định: quán ăn hai mặt tiền, bếp dự kiến đặt sát cửa phụ phía hẻm. Theo Bát trạch, cung ấy có thể được coi là tốt hay xấu tùy hướng nhà, nhưng việc đầu tiên vẫn là xem cửa hẻm có thoát khói và nhận hàng được không. Nếu được, giữ bếp ở đó và dùng cửa hẻm làm cửa phục vụ; quan niệm về cung hướng xét sau, khi còn lựa chọn.
Câu hỏi thường gặp
Phong thủy nhà hàng có khác phong thủy nhà ở không?
Khung đọc giống nhau ở chỗ cùng xét cửa, chỗ người ở lâu và bếp. Khác ở chỗ nhà hàng có người lạ ra vào liên tục, bếp công suất lớn, nhiều nước thải, nên các lời khuyên phải đi kèm yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm và phòng cháy, điều nhà ở ít khi phải tính kỹ.
Thuê mặt bằng có sẵn thì còn chỉnh phong thủy được gì?
Thường vẫn chỉnh được khá nhiều: chia lại sảnh bằng vách nhẹ, đổi vị trí quầy, thêm mái hiên, đổi đèn, đổi hướng lối vào bếp. Những thứ khó đổi là vị trí đường ống, bể phốt và kết cấu, nên cần xem kỹ trước khi ký hợp đồng thuê.
Có cần xem tuổi chủ quán để chọn hướng nhà hàng không?
Phái Bát trạch dùng cung mệnh của chủ để xét hướng. Nhiều nhà hàng có nhiều người góp vốn hoặc thuê người quản lý, nên việc lấy tuổi ai làm chuẩn tùy cách mỗi người xem. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần ánh sáng, gió, luồng đi thì nên làm tốt dù có xem tuổi hay không.
Nhà hàng nhiều tầng thì xét phong thủy tầng nào?
Người xem thường lấy tầng trệt có cửa chính làm chuẩn cho hướng, rồi xét từng tầng như một mặt bằng riêng: tầng nào có bếp, tầng nào có khách, cầu thang và thang tải món đặt ở đâu. Thực tế, lối thoát nạn và tải món giữa các tầng là việc cần ưu tiên trước.
Đặt bể cá, thác nước để quán đông khách có được không?
Theo quan niệm, nước gắn với tài lộc nên nhiều quán đặt bể cá hay thác nước ở gần cửa. Không có gì bảo đảm điều đó kéo khách. Nếu đặt, hãy tính chỗ có ổ điện chống giật, dễ thay nước, không đặt sát bếp lửa và không chắn lối đi.
Mặt bằng xấu theo phong thủy thì có nên bỏ không thuê?
Nên cân cả mặt hình thế lẫn mặt kinh doanh: lượng người qua lại, chỗ đỗ xe, giá thuê, pháp lý. Một điểm bị coi là xấu theo trường phái nhưng có thể sửa bằng bố cục thì chưa chắc là lý do để bỏ. Ngược lại, một mặt bằng không có chỗ dừng xe hay hay ngập nước là điểm khó sửa thật.