Phong thủy quán cà phê khác quán ăn ở một điểm: khách không đến để ăn xong rồi đi, mà đến để ngồi. Vì vậy những lời khuyên của các trường phái về chỗ dựa lưng, tầm nhìn, gió và ánh sáng trở nên quan trọng hơn chuyện bếp. Quầy pha chế đóng vai trò gần như bếp của nhà ở: là chỗ có nước, có nhiệt, có tiếng máy và là nơi chủ quán hay đứng nhất.
Bài dưới đây đi qua quầy pha chế, các kiểu chỗ ngồi, gió và ánh sáng theo từng buổi, kèm lý do thực tế cho mỗi quan niệm. Những điều gọi là tốt – xấu ở đây là quan niệm theo trường phái, mức tin tuỳ mỗi người; phần đo được như nắng, gió, tiếng ồn thì bạn tự kiểm chứng được tại chỗ.
Quầy pha chế: vì sao được coi là "trái tim" của quán
Trong cách đọc tam yếu môn – chủ – táo, quầy pha chế ở quán cà phê thường được xếp vào vị trí của "táo", tức bếp, vì đó là nơi chế biến. Đồng thời, quầy cũng là nơi chủ quán hay nhân viên đứng trông, thu tiền, chào khách, nên còn mang vai trò của "chủ". Một vị trí gánh hai vai như vậy nên được chọn kỹ hơn bất kỳ món đồ nào khác.
Quan niệm phổ biến là quầy nên "tựa" vào một bức tường đặc, phía trước nhìn ra được cửa chính, nhưng không đặt thẳng trục cửa đến mức khách vừa bước vào đã đâm thẳng vào mặt quầy. Lý giải thực tế khá rõ: người đứng quầy cần quan sát khách ra vào để chào và trông đồ, cần bức tường sau lưng để gắn kệ, tủ, đường nước, ổ điện cho máy pha; còn quầy chắn ngang trục cửa thì làm khách có cảm giác bị chặn lối và ùn ở cửa vào giờ đông.
Vị trí thường được ưa là lệch sang một bên so với cửa, ở khoảng một phần ba chiều sâu quán, sao cho từ quầy nhìn bao quát được phần lớn chỗ ngồi. Với quán sâu và hẹp kiểu nhà ống, nhiều quán đặt quầy dọc một bên tường, khách đi dọc phía còn lại. Với quán vuông, quầy hình chữ L ở một góc cho phép đứng pha mà vẫn quay mặt ra phòng.
Một quan niệm hay gặp khác là quầy không nên nằm ngay dưới xà ngang lớn hay dưới cầu thang. Lý do thực tế là xà thấp khiến người đứng lâu thấy bức bối, còn dưới cầu thang có bụi và tiếng bước chân rơi xuống khu pha chế đồ uống, không tốt về vệ sinh.
Nước và lửa trong quầy: máy pha, bồn rửa, tủ lạnh
Quan niệm thủy – hỏa. Trong ngũ hành, nước (Thủy) khắc lửa (Hỏa). Sách về bếp hay khuyên không để bồn rửa sát đối diện với lửa. Ở quầy cà phê, nguồn "lửa" là máy pha có nồi hơi, bếp từ đun sữa, lò nướng bánh nhỏ; nguồn "nước" là bồn rửa, máy làm đá, tủ lạnh.
Lý do thực tế phía sau. Nước văng vào bề mặt nóng hoặc vào ổ điện của máy pha là rủi ro thật. Máy làm đá và tủ lạnh đặt sát máy pha phải gánh thêm hơi nóng, chạy tốn điện và mau hỏng. Tách các nhóm thiết bị ra hai đầu quầy, ở giữa là mặt bàn khô để chuẩn bị ly, vừa đúng tinh thần quan niệm vừa hợp lý về kỹ thuật.
Đường điện và nước. Quầy pha chế dùng nhiều thiết bị công suất lớn chạy cùng lúc. Nên có mạch điện riêng, aptomat chống dòng rò cho khu ướt, ổ cắm đặt cao khỏi mặt bàn, đường nước có van khóa riêng. Đây là phần nên để thợ điện nước có chuyên môn làm, không phải phần để tự xoay xở.
Chỗ đổ bã và rác ướt. Bã cà phê, vỏ trái cây, đá thừa là rác ướt, để lâu sinh mùi và kiến. Theo cách nói phong thủy, đây là chỗ "uế khí" nên giấu khỏi tầm mắt khách. Một ngăn kín dưới quầy, đổ đều trong ngày, là đủ.
Các kiểu chỗ ngồi và quan niệm "có chỗ dựa"
Ý "tựa sơn" (lưng có chỗ dựa) là quan niệm được nhắc nhiều nhất khi bàn về chỗ ngồi. Ở quán cà phê, mỗi kiểu ghế cho cảm giác dựa khác nhau, và mỗi kiểu hợp với một kiểu khách.
| Kiểu chỗ ngồi | Theo quan niệm | Trải nghiệm thực tế | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Ghế băng dựa tường | Lưng tựa vững, nhìn ra phòng, được coi là chỗ tốt | Khách ngồi lâu, thấy an tâm, dễ trông đồ | Người làm việc, đọc sách, nhóm nhỏ |
| Bàn giữa phòng | Bốn phía trống, "không có chỗ dựa" | Dễ bị người qua lại sau lưng | Khách ngồi nhanh, mua mang đi |
| Bàn sát cửa sổ | Mặt hướng ra sáng, lưng hướng vào trong | Đẹp vào buổi sáng, có thể nóng buổi chiều | Khách đi một mình, chụp ảnh |
| Ghế cao quay mặt vào tường | Lưng quay ra lối đi, bị coi là kém | Tiện cho người dùng máy tính, nhưng khó ngồi lâu | Khách ghé ngắn |
| Góc khuất cuối quán | Kín đáo, có thể bị coi là tối nếu thiếu đèn | Yên tĩnh, được nhóm hẹn riêng ưa | Nhóm bạn, gặp gỡ riêng |
Bảng cho thấy chỗ "xấu" theo quan niệm không phải là chỗ bỏ đi, mà là chỗ dành cho khách ghé ngắn. Một quán cân bằng thường có cả hai: những chỗ dựa vững để giữ khách quen ngồi lâu, và những chỗ thoáng để quay vòng bàn. Nếu muốn tăng cảm giác "có dựa" cho bàn giữa, một kệ thấp, một bồn cây cao ngang vai hoặc một tấm vách gỗ thưa là cách làm nhẹ nhàng.
Gió trong quán: đừng để cửa trước lùa thẳng cửa sau
Quán cà phê ở Việt Nam rất hay mở cửa hai đầu để lấy gió, nhất là quán nhà ống và quán sân vườn. Sách phong thủy gọi thế cửa trước thẳng cửa sau là "xuyên đường", khí vào rồi thoát luôn, không tụ được. Trải nghiệm của khách là gió lùa mạnh làm giấy bay, khói thuốc từ bàn này bay sang bàn khác, mùa lạnh thì ngồi không yên.
Giải pháp không cần đóng cửa. Một tấm bình phong, một kệ sách, một hàng chậu cây đặt lệch trục giữa hai cửa sẽ bẻ dòng gió thành đường cong. Gió vẫn đi qua quán nhưng chậm lại, tỏa ra hai bên. Cách này được cả người theo phong thủy lẫn người làm thông gió tự nhiên đồng tình, vì không gian vẫn thoáng mà không bị thốc.
Với quán dùng điều hòa, bài toán ngược lại: cần giữ hơi lạnh, tránh cửa mở liên tục. Cửa tự đóng, rèm gió ở cửa chính, sảnh đệm nhỏ giữa ngoài và trong vừa đỡ tốn điện vừa tạo khoảng "minh đường" trong nhà theo cách nói của sách. Hướng gió điều hòa không nên thổi thẳng vào chỗ khách ngồi lâu, lại càng không thổi vào máy pha vì làm nhiệt độ nồi hơi dao động.
Nếu quán có khu hút thuốc, đặt khu ấy ở cuối hướng gió, sát cửa ra ngoài, để khói không đi qua các bàn còn lại. Cách sắp này không cần bất kỳ lý thuyết nào, nhưng thường lại là thứ khách quen nhắc đến nhiều nhất.
Ánh sáng theo từng buổi trong ngày
Quán cà phê mở từ sáng sớm đến tối, nên ánh sáng thay đổi rất nhiều. Theo âm dương, buổi sáng là dương đang lên, buổi tối là âm; quán cần sáng sủa khi ngoài trời tối và dịu lại khi nắng gắt. Một số việc cụ thể:
- Buổi sáng: tận dụng ánh sáng tự nhiên phía Đông, mở rèm, đèn trong quán chỉ bật ở góc sâu. Khách sáng thường đi một mình, thích ngồi gần cửa sổ.
- Buổi trưa: nắng đứng, mái hiên và tán cây là thứ giữ quán mát. Mặt kính lớn nên có rèm cuốn mỏng để giảm chói mà không tối hẳn.
- Buổi chiều: mặt tiền hướng Tây chịu nắng xiên gắt nhất. Đây là lúc mặt kính lóa khiến người đi đường khó nhìn vào. Lam che, rèm, cây leo giàn là giải pháp quen thuộc.
- Buổi tối: đèn ấm, chiếu xuống từng bàn, giữ phần trần tối hơn, tạo các "ốc đảo" sáng. Mặt tiền nên sáng hơn trong quán một chút để từ ngoài đường nhìn thấy quán còn mở.
- Quanh năm: tránh đèn trắng lạnh rọi thẳng từ trên đầu, tránh bóng đèn chớp nháy, thay bóng hỏng ngay. Một góc tối có bóng hỏng lâu ngày được coi là "khí trệ", với khách thì đơn giản là chỗ không ai muốn ngồi.
Ánh sáng là chỗ dễ đổi nhất trong quán nên có thể thử và điều chỉnh. Quan sát xem khách quen chọn bàn nào ở mỗi buổi, rồi chỉnh đèn và rèm theo đó.
Kiểm tra nhanh một mặt bằng định thuê mở quán cà phê
Trước khi đặt cọc, bạn có thể đi một vòng mặt bằng theo các bước dưới. Mỗi bước đều có một phần quan niệm và một phần kiểm chứng được tại chỗ.
- Đứng bên kia đường nhìn sang: mặt tiền có bị cây, cột, xe đỗ che không, có chỗ dựng xe trước cửa không.
- Đứng ở cửa nhìn vào: có thấy thẳng tới cửa sau, nhà vệ sinh hay khu rửa không. Nếu thấy, cần vách chắn.
- Đi đến vị trí dự định đặt quầy: sau lưng có tường đặc không, có gần đường nước và tủ điện không.
- Ngồi thử ở vài chỗ: lưng có chỗ dựa không, có bị gió lùa không, có nhìn thấy cửa không.
- Quay lại vào buổi chiều: kiểm tra nắng xiên, độ nóng, mặt kính có lóa không.
- Xem nhà vệ sinh và đường thoát nước: có mùi không, sàn có dốc về phễu thu không, có gần quầy pha chế không.
- Ghi lại mọi điểm cần sửa và ước lượng công việc, sau đó mới tính chuyện chọn ngày khai trương hay bày vật phẩm.
Nếu muốn đặt vài vật phẩm mang ý nghĩa may mắn ở quầy, hãy chọn món nhỏ, dễ lau, không vướng tay pha chế; có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy. Vật phẩm là phần trang trí mang ý nghĩa biểu tượng, không thay được ly cà phê ngon và chỗ ngồi dễ chịu.
Câu hỏi thường gặp
Quầy pha chế nên đặt bên trái hay bên phải cửa?
Một số người xem dùng cách nói "Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải" tính từ trong nhìn ra, và ưu tiên đặt quầy bên trái. Đây là quan niệm, không có quy tắc bắt buộc. Thực tế nên chọn bên nào có tường đặc, gần đường nước và cho tầm nhìn bao quát tốt hơn.
Quán cà phê có cần bàn thờ thần tài không?
Nhiều quán đặt theo tập quán buôn bán, nhiều quán không. Nếu đặt, chọn chỗ khô, không sát máy pha nóng, không dưới vòi điều hòa, nhang đèn để xa rèm và đồ dễ cháy. Chi tiết đồ thờ và cách bày là phần riêng, không thuộc phạm vi bố cục quán.
Quán nhỏ dưới 30 mét vuông thì ưu tiên gì?
Ưu tiên quầy gọn sát một bên tường, lối đi thẳng không gấp khúc, vài chỗ ngồi dựa tường và ánh sáng tốt. Không nên nhồi quá nhiều bàn giữa phòng vì khách sẽ thấy chật và không có chỗ dựa, đúng điều mà quan niệm phong thủy cũng không ưa.
Có nên đặt gương lớn để quán trông rộng hơn?
Gương làm quán trông rộng thật, nhưng quan niệm phổ biến khuyên không đặt gương đối thẳng cửa chính. Lý do thực tế là gương phản chiếu ánh nắng hoặc đèn xe vào mắt khách, và khách vừa vào đã thấy chính mình. Đặt gương ở tường bên, soi vào phần cây xanh hoặc chỗ ngồi thì hợp hơn.
Nhạc trong quán có liên quan gì đến phong thủy không?
Sách cổ không bàn về nhạc trong quán, nhưng tinh thần động – tĩnh thì áp được: khu gần quầy và cửa có thể sôi động hơn, khu trong cùng nên yên hơn. Âm lượng vừa đủ để che tiếng máy xay, không lấn tiếng nói chuyện, là điểm khởi đầu dễ chịu với đa số khách.
Quán cà phê ở tầng hai, tầng ba thì xét cửa thế nào?
Với quán trên lầu, "cửa" mà khách gặp đầu tiên là chân cầu thang hoặc thang máy dưới tầng trệt. Lối lên cần sáng, sạch, dễ thấy từ đường và có chỗ dựng xe gần đó. Trên lầu thì đọc cửa chính của quán như cửa của một căn hộ, xét tầm nhìn từ cửa vào trong.