Trong phong thủy, cửa chính được ví như miệng nạp khí của ngôi nhà; với quán ăn, đó là miệng đón khách. Sách khuyên cửa phải sáng, thoáng, cân xứng với mặt tiền, phía trước có khoảng đệm, từ cửa nhìn vào không đâm thẳng vào bếp, nhà vệ sinh hay cửa sau. Phần lớn những lời khuyên ấy trùng với câu hỏi của người kinh doanh: khách đi qua có thấy cửa, có muốn bước vào và có bước vào dễ dàng không.
Bài này đi qua kích thước cửa, loại cửa, khoảng thềm, mái hiên, những gì nên và không nên thấy từ cửa, cùng cửa phụ và cửa thoát nạn. Những đánh giá theo trường phái được ghi rõ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Các yêu cầu về phòng cháy và lối thoát nạn thì cần làm đúng quy định hiện hành, không đổi theo bất kỳ cách xem nào.
Cửa quán ăn trong quan niệm "miệng nạp khí"
Sách Bát trạch xếp cửa đứng đầu tam yếu của ngôi nhà. Lý do được giải thích là mọi luồng khí, người, vật đều đi qua cửa trước khi vào trong. Ở quán ăn, nhận định này gần như theo nghĩa đen: mọi khách hàng, mọi đồng doanh thu đều bắt đầu từ việc ai đó bước qua cánh cửa.
Từ ý ấy, các trường phái đưa ra vài nguyên tắc chung. Cửa nên cân xứng với mặt tiền: quá nhỏ thì "nghẹn", khách thấy khó vào; quá lớn so với lòng quán thì "khí tán", không gian bên trong trông trống trải. Cửa nên sáng hơn bên trong một chút để thu hút ánh nhìn. Cửa không nên bị vật lớn chắn ngay trước như cột điện, gốc cây, thùng rác, tủ hàng.
Một số người xem còn xét hướng cửa theo cung mệnh chủ quán hoặc theo sao bay của từng năm. Đây là phần thuộc các phái Lý khí, cách tính khác nhau và không phải lúc nào cũng đổi được, nhất là khi thuê mặt bằng có sẵn. Phần thuộc hình thế, tức kích thước, độ sáng, khoảng trống trước cửa, thì hầu như quán nào cũng chỉnh được và nên chỉnh trước.
Điều đáng nhớ là cửa quán ăn còn là nơi khách đánh giá vệ sinh lần đầu. Một bậc thềm dính dầu, một tấm kính mờ vết tay, một thùng rác đặt cạnh cửa đều nói với khách nhiều hơn mọi vật phẩm đặt ở đó.
Kích thước cửa: thước Lỗ Ban và lượng khách giờ cao điểm
Thước Lỗ Ban là quy ước dân gian dùng để đo kích thước cửa, bàn thờ, đồ nội thất. Với cửa (khoảng thông thủy, tức lọt lòng), người ta hay dùng loại thước có chu kỳ khoảng 52,2 cm, chia thành tám cung, trong đó có các cung được coi là tốt như Quý nhân, Thiên tài, Nhân lộc, Tể tướng, và các cung được coi là xấu. Thợ làm cửa ở nhiều nơi có sẵn bảng các kích thước rơi vào cung tốt để chủ nhà chọn.
Đây là quy ước, không có căn cứ đo lường nào cho thấy cửa rộng bao nhiêu thì đông khách hơn. Nếu muốn theo, bạn chỉ cần nhờ thợ chọn kích thước rơi vào cung tốt gần nhất với kích thước cần dùng, chênh vài centimet thường không ảnh hưởng công năng. Không nên vì thước mà thu hẹp cửa đến mức bất tiện.
Điều nên tính kỹ hơn là lượng khách giờ cao điểm. Quán ăn trưa văn phòng có thể đón một đợt khách vào cùng lúc rồi ra cùng lúc, cửa hẹp sẽ gây ùn ở cả hai chiều. Cửa cũng phải đủ cho việc mang bàn ghế, thiết bị vào ra, đủ cho xe lăn, xe đẩy em bé. Lối thoát nạn thì có yêu cầu riêng về chiều rộng tối thiểu và chiều mở cửa, nên kiểm theo quy chuẩn phòng cháy hiện hành.
Một mẹo hay dùng là làm cửa chính hai cánh, ngày thường mở một cánh để giữ hơi điều hòa, giờ đông mở cả hai. Như vậy vừa có kích thước "đẹp" khi đo cả hai cánh, vừa linh hoạt khi vận hành.
Cửa kính, cửa cuốn, cửa lùa: chọn loại nào cho quán ăn
Mỗi loại cửa có ưu nhược điểm riêng về cả quan niệm lẫn vận hành. Nhiều quán dùng kết hợp hai lớp: cửa cuốn bên ngoài để khóa đêm, cửa kính bên trong dùng ban ngày.
| Loại cửa | Theo quan niệm | Thực tế vận hành | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cửa kính mở bản lề | Sáng, "thông khí", được ưa | Khách nhìn thấy bên trong, giữ điều hòa tốt | Kính cường lực, có dải nhận biết để khách không va |
| Cửa kính lùa | Tương tự cửa kính | Không chiếm chỗ khi mở, hợp mặt tiền hẹp | Ray dưới cần giữ sạch, không gây vấp |
| Cửa cuốn kéo lên hoàn toàn | Khi mở thì như không có cửa, trống trải | Mở toàn bộ mặt tiền, hợp quán bình dân | Cần lớp đệm hoặc rèm gió nếu dùng điều hòa |
| Cửa gỗ đặc | Vững, ấm, hợp quán phong cách cổ | Khách không thấy bên trong, dễ tưởng quán đóng | Thêm ô kính hoặc để cửa mở giờ bán |
| Rèm nhựa dải | Không bàn nhiều | Rẻ, giữ lạnh, chặn ruồi | Dễ bẩn, nên giấu ở cửa phụ, không dùng cửa chính |
Về mặt quan niệm, các loại cửa cho thấy bên trong như kính được nhiều người ưa vì quán "không bị bít". Về mặt kinh doanh, khách đi đường thích nhìn thấy có người đang ngồi ăn trước khi quyết định vào. Hai lý do đi cùng chiều, nên cửa kính trong là lựa chọn phổ biến cho quán có điều hòa.
Khoảng thềm và mái hiên trước cửa
Thềm là minh đường thu nhỏ. Khoảng phẳng trước cửa được sách gọi là minh đường, nơi khí dừng lại trước khi vào nhà. Với quán, đó là chỗ khách dừng xe, đứng đợi bạn, đọc thực đơn đặt ngoài cửa. Thềm càng phẳng, khô, đủ rộng thì khách càng dễ dừng lại.
Số bậc và độ dốc. Một số nơi có quan niệm về số bậc tam cấp chẵn lẻ. Điều nên ưu tiên là chiều cao mỗi bậc vừa phải, đều nhau, mặt bậc chống trơn, có dốc thoải cho xe lăn và xe đẩy nếu được. Bậc không đều là nguyên nhân vấp ngã hay gặp ở cửa quán.
Mái hiên che mưa nắng. Mái hiên đủ sâu che mưa cho khách lúc vào ra, giảm nắng chiếu vào kính, tạo khoảng chuyển tiếp từ ngoài vào trong. Theo cách nói của sách, đó là chỗ "khí được giữ lại" trước cửa. Mái hiên cần thoát nước mưa ra hai bên, không đổ thẳng xuống bậc thềm.
Giữ thềm luôn trống và sạch. Thùng rác, két bia, xe của nhân viên đặt ngay thềm là hình ảnh phổ biến nhưng làm cửa bị bít. Nên dành thềm cho khách, đồ đạc và xe nhân viên đưa vào chỗ khác.
Từ cửa nhìn vào: nên thấy gì, không nên thấy gì
Đứng ngay ở cửa nhìn vào là phép thử đơn giản mà các thầy phong thủy lẫn người thiết kế quán đều làm. Ánh mắt đầu tiên của khách sẽ rơi vào đâu?
- Nên thấy: một phần sảnh có khách ngồi, ánh sáng ấm, quầy đón hoặc quầy ra món gọn gàng, một điểm nhấn như mảng tường đẹp hoặc chậu cây lớn.
- Không nên thấy thẳng: cửa nhà vệ sinh. Quan niệm coi là uế khí xộc ra cửa; thực tế là mùi và hình ảnh kém ngay lần đầu.
- Không nên thấy thẳng: cửa sau hoặc cửa sổ lớn phía sau, vì khí "xuyên đường" và gió lùa mạnh.
- Không nên thấy thẳng: khu rửa bát, thùng rác, kho chất đống. Đây là "chỗ bẩn" trong mọi cách nhìn.
- Cân nhắc: cột lớn hoặc góc tường nhọn chĩa vào cửa, sách gọi là sát góc nhọn; có thể bọc tròn, ốp gỗ hoặc đặt cây che bớt.
- Cân nhắc: cầu thang đổ thẳng xuống cửa, được coi là khí chảy ra ngoài; thực tế là người đi xuống va người đi vào. Một chiếu nghỉ hoặc chuyển hướng bậc cuối là cách xử lý.
Nếu mặt bằng có sẵn những điểm trên, một vách chắn nhẹ cao ngang tầm mắt, một kệ cây hoặc chỉ cần đổi hướng mở cánh cửa đã thay đổi hẳn ánh nhìn đầu tiên.
Cửa phụ, cửa sau và cửa thoát nạn
Nhiều quán có thêm cửa phụ ra hẻm hoặc cửa sau. Theo quan niệm, cửa phụ không nên lớn hơn cửa chính và không nên đối thẳng cửa chính, để khí không đi tắt. Theo vận hành, cửa phụ là lối nhận hàng, đổ rác, lối đi của nhân viên, nên tách hẳn khỏi luồng khách là hợp lý.
Cửa thoát nạn là chuyện khác hẳn. Số lối thoát, chiều rộng, chiều mở cửa, biển chỉ dẫn và đèn sự cố được quy định theo quy mô và loại hình cơ sở. Không được vì bất kỳ quan niệm nào mà khóa cửa thoát nạn, chắn bằng kệ hàng hay xây bít. Nếu một lời khuyên phong thủy đề nghị bít một cửa đang được dùng làm lối thoát, câu trả lời đúng là không làm.
Một ví dụ giả định: quán lẩu nhà ống mặt tiền bốn mét, có cửa sau ra hẻm nằm đúng trục cửa chính. Người chủ muốn giữ gió nhưng thấy gió lùa mạnh. Cách xử lý là đặt quầy ra món lệch trục ở khoảng giữa nhà, dùng cửa sau làm lối nhân viên và thoát nạn, cửa luôn mở được từ bên trong. Gió vẫn đi qua nhưng bị bẻ hướng, khách ngồi phía trong không còn bị thốc, lối thoát vẫn thông suốt.
Cửa quán vào buổi tối: ánh sáng và độ "mở"
Cửa sáng hơn đường một chút. Theo âm dương, ban đêm là âm, quán cần một điểm dương để người đi đường nhận ra. Thực tế, mặt tiền và khoảng thềm sáng đều, không có góc tối, giúp khách thấy quán còn mở và an tâm khi dừng xe. Đèn hắt lên mái hiên, đèn chiếu thềm, đèn trong quán nhìn xuyên qua kính là ba lớp ánh sáng hay dùng.
Tránh đèn chói thẳng vào mắt. Đèn pha công suất lớn chiếu ra đường làm người đi xe bị lóa, và một số người xem coi ánh sáng gắt chĩa ra ngoài là "khí tán". Đèn nên chiếu xuống thềm và lên mặt tiền, không chiếu ngang vào tầm mắt.
Giữ cửa mở trong giờ bán. Cửa đóng kín, rèm kéo, đèn trong quán tối là hình ảnh của một quán đã nghỉ, dù bên trong vẫn có khách. Nếu dùng điều hòa, cửa kính trong suốt và đèn trong quán sáng đủ là cách cho khách biết quán vẫn đón.
Tắt đèn đúng lúc khi đóng quán. Một số chủ quán để một ngọn đèn nhỏ ở cửa qua đêm theo tập quán "giữ lửa". Nếu làm vậy, chọn đèn công suất thấp, lắp cố định, không dùng nến hay đèn dầu để tránh cháy khi không có người trông.
Câu hỏi thường gặp
Cửa quán ăn nên mở vào trong hay mở ra ngoài?
Quan niệm dân gian thường cho cửa mở vào trong là "đón vào". Tuy nhiên với cửa thoát nạn, quy chuẩn phòng cháy thường yêu cầu mở theo chiều thoát ra ngoài. Nếu cửa chính cũng là lối thoát nạn, hãy làm theo quy chuẩn hiện hành trước, quan niệm sau.
Có nên treo chuông gió hay chuông cửa ở quán ăn?
Chuông cửa giúp nhân viên biết có khách vào, nhiều quán dùng vì lý do thực tế. Theo quan niệm, tiếng chuông trong trẻo được coi là làm khí động. Chọn chuông âm nhỏ, không treo chỗ gió lùa mạnh để tránh kêu liên tục làm khách khó chịu.
Đặt cây cảnh hai bên cửa quán có tác dụng gì?
Theo quan niệm, cây hai bên cửa như hai tay ngai giữ khí. Thực tế, chậu cây làm mặt tiền mềm hơn, đánh dấu lối vào và ngăn xe đỗ sát cửa. Chọn cây chịu nắng gió, chậu nặng không đổ, không để cành gai chìa ra lối đi.
Thảm chùi chân trước cửa có cần chọn màu theo ngũ hành không?
Một số người chọn màu thảm theo hướng cửa và ngũ hành, đây là quan niệm tùy mỗi người. Điều quan trọng hơn là thảm chống trơn, hút nước tốt khi mưa, phẳng không quăn mép và được giặt thường xuyên vì đây là chỗ bẩn nhanh nhất quán.
Quán có hai mặt tiền thì chọn cửa nào làm cửa chính?
Người xem thường chọn mặt có đường lớn hơn, nhiều người qua lại hơn và có khoảng trước cửa rộng hơn. Mặt còn lại có thể làm cửa phụ hoặc lối nhân viên. Tránh mở hai cửa lớn đối thẳng nhau vì gió lùa và khách khó định hướng.
Cửa quán bị cột điện chắn trước thì xử lý thế nào?
Quan niệm coi cột chắn trước cửa là bất lợi. Cách làm thực tế là dịch cửa sang một bên nếu được, đặt biển hiệu cao hơn cột, dùng mái hiên và đèn để kéo ánh nhìn về cửa. Không tự ý đụng vào cột điện; mọi việc liên quan đến lưới điện phải làm việc với đơn vị quản lý.