Phong thủy chọn màu cho quán ăn chủ yếu theo ngũ hành: mỗi hành ứng với một nhóm màu, rồi phối màu theo phương vị của từng khu hoặc theo hành của chủ quán. Bên cạnh đó, người làm thiết kế ăn uống có một cách chọn màu khác, dựa vào cảm giác ngon miệng, loại món và ánh đèn. Hai cách này nhiều khi cho ra cùng kết quả, nhiều khi không.
Bài này nhắc lại bảng màu ngũ hành, phân tích hai cách áp (theo phương vị và theo người), tách điều đã có cơ sở khỏi điều còn là niềm tin trong chuyện "màu kích thích ăn uống", gợi ý màu theo loại quán và nhấn mạnh vai trò của màu đèn. Mọi đánh giá màu hợp hay không hợp theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Màu trong ngũ hành: bảng nhắc nhanh
Bảng dưới là cách quy màu về ngũ hành phổ biến nhất trong các sách phong thủy hiện nay, kèm phương vị tương ứng theo hậu thiên bát quái.
| Hành | Nhóm màu | Phương vị | Cảm giác trong không gian ăn uống |
|---|---|---|---|
| Mộc | Xanh lá, xanh rêu | Đông, Đông Nam | Tươi, tự nhiên, hợp quán chay, quán rau, cà phê sân vườn |
| Hỏa | Đỏ, cam, hồng, tím | Nam | Ấm, sôi động, hợp quán lẩu nướng, tiệc |
| Thổ | Vàng đất, nâu, be, màu đất nung | Tây Nam, Đông Bắc, trung tâm | Ấm, vững, dễ phối, hợp nhiều loại quán |
| Kim | Trắng, xám, ánh bạc, ánh kim | Tây, Tây Bắc | Sạch, gọn, hiện đại; dùng nhiều dễ lạnh |
| Thủy | Đen, xanh dương thẫm | Bắc | Sâu, sang; dùng nhiều dễ tối và lạnh |
Trong ngũ hành, các hành sinh nhau theo vòng Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, và khắc nhau theo vòng Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc. Người phối màu theo phong thủy thường chọn màu chủ đạo theo một hành, rồi dùng màu của hành sinh ra nó làm màu phụ, tránh để hai màu khắc nhau chiếm diện tích lớn cạnh nhau.
Theo phương vị hay theo mệnh chủ quán: hai cách áp và chỗ nên dừng
Cách thứ nhất là chọn màu theo phương vị. Khu nằm ở phía Nam của mặt bằng thì dùng màu thuộc Hỏa hoặc Mộc (Mộc sinh Hỏa), khu phía Bắc dùng màu thuộc Thủy hoặc Kim, và cứ thế. Cách này đòi hỏi đo hướng chính xác và chia mặt bằng thành các cung, nên phù hợp với nhà hàng lớn có nhiều khu riêng biệt.
Cách thứ hai là chọn màu theo hành của chủ quán, tính từ năm sinh theo mệnh nạp âm. Màu chủ đạo của quán sẽ là màu thuộc hành của chủ hoặc hành sinh ra hành của chủ. Cách này dễ áp hơn nhưng gặp khó khi quán có nhiều người góp vốn, hoặc khi màu hợp mệnh lại không hợp loại món. Chẳng hạn một quán kem mà chủ quán được tư vấn dùng màu đen chủ đạo sẽ là lựa chọn khá kỳ.
Vì vậy nhiều người làm nghề đề xuất một chỗ dừng hợp lý: dùng phong thủy để chọn màu nhấn, còn màu nền thì chọn theo loại quán và ánh sáng. Màu nền chiếm diện tích lớn như tường, trần, sàn nên là những tông trung tính, ấm, dễ chịu, thường thuộc Thổ hoặc Kim nhạt. Màu nhấn như một mảng tường, ghế, khăn bàn, đèn, cây xanh có thể theo hành mà bạn muốn.
Cách làm này cho phép gia đình nào coi trọng phong thủy vẫn có yếu tố hợp hành, mà quán vẫn giữ được phong cách phù hợp với món ăn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Màu và cảm giác ăn uống: điều hay nghe và điều còn chưa chắc
Trong ngành ăn uống có một niềm tin rất phổ biến: màu đỏ, cam, vàng kích thích cảm giác thèm ăn, còn màu xanh dương làm giảm thèm ăn. Niềm tin này thường được dùng để giải thích vì sao nhiều chuỗi đồ ăn nhanh dùng đỏ và vàng. Nó cũng khớp với phong thủy, vì đỏ cam thuộc Hỏa, Hỏa gắn với bếp lửa và sự ấm áp.
Tuy nhiên, các nghiên cứu về tâm lý màu sắc cho kết quả không thống nhất. Có nghiên cứu cho thấy màu đĩa, màu nền ảnh hưởng tới cảm nhận vị hay lượng ăn trong điều kiện thí nghiệm, nhưng kết quả thay đổi theo văn hóa, theo món ăn, theo cách đo. Chưa có bằng chứng đủ chắc để nói rằng sơn tường màu đỏ thì khách sẽ gọi nhiều món hơn. Màu xanh dương "giảm thèm ăn" cũng thuộc loại được nhắc nhiều nhưng bằng chứng còn yếu.
Điều có cơ sở hơn là màu của không gian ảnh hưởng tới cảm giác ấm – lạnh, rộng – hẹp, sang – bình dân, và màu của ánh sáng ảnh hưởng mạnh tới việc thức ăn trông có ngon hay không. Một món phở dưới đèn trắng xanh lạnh trông nhợt nhạt, cùng món ấy dưới đèn vàng ấm trông nóng và đậm đà. Vì vậy nếu chỉ được chọn một thứ để đầu tư, hãy đầu tư vào ánh sáng trước màu sơn.
Nói theo cách tỉnh táo thì: màu ấm tạo cảm giác ấm cúng, hợp chỗ ăn uống là nhận định có thể chấp nhận; màu "kéo khách", "làm khách ăn nhiều" thì nên coi là quan niệm và kinh nghiệm truyền miệng.
Gợi ý màu theo loại quán
Bảng dưới gợi ý màu nền và màu nhấn theo loại quán, kèm hành tương ứng cho người muốn đối chiếu với phong thủy. Đây là gợi ý tham khảo, không phải quy tắc.
| Loại quán | Màu nền gợi ý | Màu nhấn gợi ý | Hành chủ đạo |
|---|---|---|---|
| Phở, bún, cơm bình dân | Be, trắng ngà, gỗ sáng | Xanh lá cây thật, đỏ gạch | Thổ, Mộc |
| Lẩu, nướng | Nâu gỗ, đất nung, xám đậm | Đỏ, cam, đèn vàng | Hỏa, Thổ |
| Quán cà phê | Gỗ, xi măng, trắng ấm | Xanh rêu, đen, đồng | Thổ, Kim, Mộc |
| Quán chay | Trắng ngà, tre, nứa | Xanh lá, vàng nhạt | Mộc, Thổ |
| Nhà hàng tiệc | Kem, vàng nhạt | Đỏ, vàng ánh kim | Thổ, Hỏa, Kim |
| Hải sản | Trắng, xám nhạt, gỗ | Xanh dương nhạt, xanh ngọc | Kim, Thủy |
Với quán hải sản, màu xanh dương nhạt gợi biển và sự tươi, dù có niềm tin cho rằng xanh dương làm giảm thèm ăn. Đây là ví dụ cho thấy chọn màu theo ngữ cảnh của món thường thuyết phục khách hơn chọn theo một quy tắc chung.
Màu đèn quyết định màu sơn trông ra sao
Nhiệt độ màu. Đèn có nhiệt độ màu thấp (khoảng 2700–3000K) cho ánh vàng ấm, hợp sảnh ăn buổi tối. Đèn khoảng 4000K cho ánh trung tính, hợp quầy, khu bếp. Đèn 6000K trở lên cho ánh trắng xanh, ít khi hợp chỗ khách ngồi ăn. Cùng một màu sơn be, dưới đèn ấm trông như vàng mật, dưới đèn lạnh trông như xám.
Độ hoàn màu. Chỉ số hoàn màu (CRI) cho biết đèn làm màu vật thể hiện lên trung thực đến đâu. Đèn có CRI cao giúp thịt, rau, nước dùng giữ được màu tự nhiên. Đèn rẻ CRI thấp thường làm món ăn trông xỉn.
Ánh sáng theo âm dương. Phong thủy nói không gian cần cân bằng sáng – tối. Sảnh quán không nên sáng đều như văn phòng, mà nên có vùng sáng trên mặt bàn và vùng dịu hơn ở lối đi, trần. Sự tương phản nhẹ này làm không gian ấm cúng.
Thử trước khi chốt. Sơn một mảng nhỏ, lắp thử đúng loại đèn sẽ dùng, xem vào buổi tối. Màu trên bảng mẫu dưới đèn cửa hàng sơn thường khác hẳn khi lên tường quán bạn.
Màu mặt tiền và phần nhìn từ đường
Mặt tiền là thứ người đi đường thấy trước tiên, và cũng là phần chịu nắng mưa nhiều nhất. Theo phong thủy, một số người chọn màu mặt tiền theo hướng nhà: mặt tiền hướng Nam (Hỏa) dùng màu Mộc hoặc Thổ, mặt tiền hướng Tây (Kim) dùng màu Thổ hoặc Kim nhạt, và cứ thế theo vòng sinh. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Về thực tế, mặt tiền hướng Tây chịu nắng chiều gắt, màu tối hút nhiệt làm quán nóng hơn, màu quá sáng thì chói mắt người đi đường. Tông trung tính ấm như be, kem, vàng đất nhạt thường là lựa chọn an toàn. Sơn ngoại thất nên chọn loại chống tia cực tím, chống bám bẩn, vì màu đỏ và cam ngoài trời thường phai nhanh nhất.
Cũng nên nhìn cả dãy phố. Một mặt tiền hòa với phố nhưng có một điểm nhấn rõ, như mái hiên màu riêng, khung cửa gỗ, chậu cây lớn, thường dễ nhận ra hơn một mặt tiền sơn màu chói lọi giữa phố. Một số khu phố cổ hay khu đô thị có quy định về màu sắc mặt tiền; nên hỏi trước khi sơn.
Các bước chọn màu cho một quán mới
Để không bị cuốn vào tranh luận màu hợp hay không hợp, bạn có thể đi theo trình tự dưới. Phong thủy được đặt vào đúng chỗ của nó: một lớp tham khảo cho phần màu nhấn.
- Xác định loại quán, giờ bán chính và nhóm khách. Quán bán sáng cần khác quán bán tối, quán gia đình khác quán cho người trẻ.
- Chọn hệ đèn trước: nhiệt độ màu, độ hoàn màu, cách chiếu. Màu sơn sẽ được chọn dưới chính loại đèn này.
- Chọn màu nền cho tường, trần, sàn trong nhóm trung tính ấm. Đây là phần chiếm diện tích lớn và khó đổi nhất.
- Chọn vật liệu: gỗ, đá, gạch, kim loại. Vật liệu tự nhiên đã mang sẵn màu và hành, nên tính vào bảng màu chung.
- Nếu gia đình muốn theo phong thủy, xác định hành muốn nhấn mạnh (theo phương vị hoặc theo người), rồi chọn một hoặc hai màu nhấn thuộc hành ấy hoặc hành sinh ra nó.
- Sơn thử mảng mẫu, lắp đèn thử, chụp ảnh món ăn thật trên bàn dưới ánh sáng ấy, xem món có lên màu không.
- Chốt bảng màu, ghi lại mã màu để sau này sơn sửa không bị lệch tông.
Một ví dụ giả định: quán bún chả mở buổi trưa, mặt tiền hướng Nam. Chủ quán chọn đèn vàng ấm, tường be, sàn gạch nâu đất, bàn gỗ sáng. Gia đình muốn nhấn hành Mộc theo phương Đông của sảnh, nên thêm một mảng tường xanh rêu và vài chậu cây thật ở phía ấy. Kết quả là không gian ấm, sạch và có một điểm nhấn tự nhiên.
Câu hỏi thường gặp
Quán ăn có nên sơn toàn màu đỏ cho may mắn?
Đỏ thuộc Hỏa, được coi là màu vui và ấm, nhưng sơn toàn bộ bằng đỏ đậm làm không gian nóng, chật và mỏi mắt. Theo cả quan niệm cân bằng âm dương lẫn kinh nghiệm thiết kế, đỏ hợp làm màu nhấn hơn màu nền.
Màu đen có kiêng trong quán ăn không?
Đen thuộc Thủy, một số người kiêng vì coi là màu tối, lạnh. Nhiều quán cà phê, quán nướng dùng đen cho trần, khung sắt, ghế mà vẫn ấm nhờ gỗ và đèn vàng. Vấn đề không nằm ở màu đen mà ở chỗ có đủ ánh sáng và vật liệu ấm cân lại hay không.
Có cần chọn màu theo mệnh chủ quán không?
Đó là một cách áp của phong thủy, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu muốn, hãy đưa màu hợp mệnh vào phần màu nhấn như ghế, khăn bàn, mảng tường, còn màu nền chọn theo loại quán để giữ phong cách nhất quán.
Màu xanh dương có làm khách ăn ít đi thật không?
Đây là niềm tin được nhắc nhiều, nhưng bằng chứng nghiên cứu chưa thống nhất và phụ thuộc nhiều vào ngữ cảnh. Quán hải sản dùng xanh dương nhạt vẫn rất tự nhiên. Ánh sáng và chất lượng món ăn ảnh hưởng tới cảm giác ngon miệng rõ hơn màu tường.
Màu bát đĩa có liên quan phong thủy không?
Sách cổ không bàn kỹ chuyện này. Về thực tế, bát đĩa trắng hoặc màu trung tính làm nổi màu món ăn, còn bát đĩa men màu tạo cá tính cho quán. Một số người chọn màu bát theo hành để đồng bộ với màu nhấn, đó là lựa chọn thẩm mỹ.
Đổi màu quán có cần chọn ngày không?
Một số gia đình chọn ngày khởi công sửa quán theo tập quán, coi như một nghi thức. Sơn lại tường là việc nhỏ, quan trọng hơn là chọn thời điểm ít ảnh hưởng kinh doanh, đủ thời gian cho sơn khô và bay mùi trước khi đón khách.