Khu nghỉ dưỡng nhỏ gồm nhiều bungalow nên được xếp như một ngôi làng: nhà đón tiếp đặt ở cửa ngõ, các bungalow xếp so le để cửa không nhìn thẳng vào nhau, mỗi căn có lưng tựa là đồi hoặc dải cây và mặt nhìn ra cảnh, lối dạo uốn nhẹ để mỗi đoạn mở ra một góc nhìn, mặt nước và cây đặt ở chỗ giúp tụ gió mát chứ không chắn cửa.
Những nguyên tắc ấy có gốc từ phong thủy loan đầu và thuỷ pháp, nhưng phần lớn cũng chính là kinh nghiệm thiết kế cảnh quan khu nghỉ: riêng tư cho từng căn, tầm nhìn đẹp, gió mát, đi lại dễ. Bài này giúp chủ khu nghỉ nhỏ, từ năm sáu căn tới vài chục căn, đọc bản vẽ quy hoạch bằng cả hai cách nhìn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; xe cứu hoả, xe cấp cứu đi tới được từng căn thì không thuộc phần quan niệm.
Khu nghỉ là một ngôi làng nhỏ: đọc tổng thể trước
Một khách sạn là một khối nhà, phong thủy xét chủ yếu theo cửa và mặt bằng từng tầng. Một khu nghỉ có nhiều bungalow lại giống một ngôi làng: có cổng làng, có đường chính, có nhà chung, có những nếp nhà riêng tỏa ra. Cách đọc phong thủy vì thế gần với cách người xưa chọn thế làng hơn là cách xem một ngôi nhà.
Ở cấp tổng thể, câu hỏi đầu tiên là cả khu đất tựa vào đâu và mở ra đâu. Khu nghỉ trên sườn đồi tựa vào đỉnh đồi, mở ra thung lũng hay biển. Khu nghỉ trên đất bằng có thể tựa vào một dải rừng, một dãy cây chắn gió đã trồng, và mở ra hồ, ra cánh đồng. Khi đã xác định được hướng tựa và hướng mở, mọi căn trong khu nên cùng đi theo logic ấy: lưng về phía tựa, mặt về phía mở.
Câu hỏi thứ hai là khí, hay nói thực tế hơn là gió và người, đi vào khu nghỉ ra sao. Một cổng duy nhất, một đường chính rõ ràng, rồi các nhánh nhỏ tới từng cụm căn là cấu trúc dễ hiểu nhất cho khách, dễ quản lý nhất cho bảo vệ, và cũng hợp với ý "khí vào một cửa rồi phân ra" của phong thủy.
Nhà đón tiếp và khu dùng chung
Đặt ở cửa ngõ. Nhà đón tiếp nên là công trình đầu tiên khách gặp, như minh đường của cả khu. Khách nhận phòng, gửi hành lý, được dẫn vào. Bảo vệ và lễ tân nhìn được ai ra vào, đúng ý "có chỗ quan sát cửa" của phong thủy.
Nhà ăn, quầy bar ở giữa nhưng tách khu ngủ. Khu ăn uống là chỗ động: tiếng nói, nhạc, bếp. Đặt ở vị trí trung tâm để mọi căn đi tới tiện, nhưng có dải cây hoặc khoảng lùi đủ xa để tiếng ồn buổi tối không tới bungalow.
Bếp và khu hậu cần ở phía khuất. Bếp, kho, giặt là, chỗ tập kết rác có lối riêng cho xe hàng, không đi chung lối khách. Phong thủy coi đây là chỗ "tạp" nên đặt khuất; thực tế là mùi, tiếng và xe ra vào.
Bãi xe ngoài cổng. Nhiều khu nghỉ để xe khách ở bãi gần cổng, bên trong chỉ dùng xe điện hoặc đi bộ. Phong thủy thích khu ở yên tĩnh, ít động; thực tế là bớt tiếng máy, khói xe, đèn pha quét qua cửa sổ bungalow ban đêm, và lối dạo an toàn hơn cho trẻ nhỏ.
Khu thờ của khu nghỉ, nếu có. Nhiều chủ khu nghỉ đặt miếu nhỏ thờ thổ địa hay bàn thờ thần tài. Đặt ở chỗ trang nghiêm, gần nhà đón tiếp hoặc khu nhân viên, an toàn lửa, không đặt ngay trên lối khách đi dạo hay sát bungalow.
Xếp bungalow: các mô hình hay gặp
Cách xếp bungalow quyết định phần lớn trải nghiệm riêng tư của khách. Bảng so sánh bốn mô hình phổ biến ở khu nghỉ nhỏ:
| Mô hình | Quan niệm phong thủy | Thực tế với khách và vận hành |
|---|---|---|
| Một hàng thẳng song song, cửa cùng một phía | Khí đi thẳng, các căn như dãy nhà trọ | Dễ làm, dễ đi lại; nhưng căn nào cũng nhìn sang hiên căn bên, kém riêng tư |
| Hai hàng đối diện qua một lối đi | Cửa đối cửa, không ưa | Khách hai bên nhìn thẳng vào nhau; tiếng ồn dội qua lối đi |
| So le theo đường đồng mức trên sườn đồi | Mỗi căn có lưng tựa đồi, mặt nhìn thoáng, cửa không đối nhau | Riêng tư tốt, tầm nhìn không bị căn phía trước che; đường đi bậc thang cần tính cho người lớn tuổi |
| Cụm nhỏ ba bốn căn quanh một khoảng sân | Giống nếp làng, có minh đường riêng cho cụm | Hợp gia đình, nhóm bạn đi chung; khách đi riêng có thể thấy thiếu riêng tư |
Với khu nghỉ trên đất dốc, mô hình so le theo đường đồng mức thường được ưa nhất về cả hai mặt. Với khu đất bằng, có thể tạo hiệu quả tương tự bằng cách xoay nhẹ từng căn, lệch cửa, và dùng dải cây thấp giữa các hiên.
Dù chọn mô hình nào, khoảng cách giữa các căn, đường cho xe cứu hoả và cấp nước chữa cháy phải theo yêu cầu thiết kế được thẩm duyệt.
Lối dạo uốn: vì sao phong thủy thích đường cong
Phong thủy cho rằng khí đi theo đường thẳng thì nhanh và gắt, đi theo đường cong thì chậm và êm. Đây là lý do sách hay khuyên lối từ cổng vào nhà nên uốn nhẹ thay vì thẳng tắp, và dòng nước nên uốn lượn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng nó gặp nhau với một nguyên tắc rất cũ của nghệ thuật vườn: cảnh nên mở ra từng phần, đi một đoạn thấy một góc mới.
Trong khu nghỉ, lối dạo uốn có ba lợi ích thực tế. Thứ nhất là riêng tư: đứng ở đầu lối không nhìn thẳng được tới hiên các căn phía trong. Thứ hai là trải nghiệm: khách đi bộ từ nhà ăn về phòng thấy cảnh thay đổi, có điểm dừng ở một gốc cây, một chiếc ghế đá. Thứ ba là tốc độ: xe điện chở khách đi chậm lại ở khúc cua, an toàn cho người đi bộ.
Tuy vậy, đường uốn quá nhiều làm khách lạc, nhất là ban đêm, và làm khó xe cấp cứu, xe chữa cháy. Một cách làm cân bằng là có một trục chính đủ rộng, độ cong vừa phải cho xe, và các lối nhánh nhỏ uốn mềm dành cho đi bộ. Lối dạo cần đủ phẳng cho vali kéo và xe lăn ở những căn được bán cho khách cần hỗ trợ đi lại.
Mặt nước trong khu nghỉ: hồ cảnh, suối nhân tạo, hồ bơi
Quan niệm. Thuỷ pháp coi nước là nơi tụ khí; nước tụ trước mặt, nước uốn ôm khu nhà được ưa. Hồ cảnh trước nhà đón tiếp hay giữa khu bungalow vì thế rất hay gặp. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Đặt nước ở phía mở, không ở phía tựa. Theo mô hình loan đầu, nước nằm phía trước, phía thấp. Trên thực tế đó cũng là chỗ nước mưa tự chảy về, nên hồ cảnh đặt ở chỗ trũng tự nhiên là hợp lý cả về thoát nước lẫn chi phí.
Nước phải sống. Hồ tù đọng có rêu, mùi và muỗi bị phong thủy coi là nước xấu. Thực tế cần tuần hoàn, lọc, có cá ăn lăng quăng hoặc biện pháp kiểm soát muỗi khác.
An toàn trẻ nhỏ. Hồ cảnh, suối nhân tạo sát lối đi phải có độ sâu an toàn hoặc rào chắn, đèn chiếu ban đêm. Khu nghỉ đón khách gia đình nên coi điều này là bắt buộc.
Hồ bơi. Vị trí, hình dáng hồ bơi theo phong thủy là một chủ đề riêng ở mục thuỷ pháp. Ở đây chỉ lưu ý đặt hồ bơi chung xa các bungalow vừa đủ để tiếng trẻ con buổi trưa không làm phiền khách nghỉ.
Cây và đá: che gió, tạo lưng tựa, không chắn cửa
Cây trong khu nghỉ vừa là cảnh, vừa là lớp che chắn. Một số nguyên tắc vừa hợp quan niệm vừa dễ vận hành:
- Dải cây cao ở phía gió mùa thổi tới làm lưng tựa cho cả khu, đúng tinh thần tàng phong.
- Phía sau mỗi bungalow có cây bụi hoặc tường cây làm chỗ tựa, che tầm nhìn từ lối nhánh phía sau.
- Không trồng cây lớn ngay trước cửa bungalow; phong thủy ngại cây chắn cửa, thực tế là che sáng, lá rụng đầy hiên và rễ đội nền.
- Kiểm cây lớn có sẵn trước mùa bão: cành khô, thân rỗng, cây nghiêng về phía mái nhà cần được tỉa hoặc chằng chống.
- Tránh cây có quả độc, nhựa độc, gai nhọn sát lối đi của khách và khu trẻ em chơi.
- Đá cảnh lớn phải được đặt chắc, không có góc sắc ở tầm cao trẻ em, không đặt trên đất đắp chưa ổn định.
Nếu khu nghỉ có vườn tiểu cảnh kiểu non bộ, có thể tham khảo thêm mục bể cá, non bộ trên trang. Nguyên tắc chung vẫn là: cảnh để nhìn, không để chắn lối.
Ánh sáng đêm và âm thanh: phần khách nhớ lâu nhất
Khu nghỉ ban đêm là lúc khách cảm nhận rõ nhất "khí" của nơi ở: yên hay ồn, ấm hay lạnh lẽo, an toàn hay đáng ngại. Phong thủy nói về âm dương cân bằng; với khu nghỉ, đó là cân bằng giữa đủ sáng để đi lại an toàn và đủ tối để thấy trời sao, đom đóm, mặt nước lấp lánh.
Đèn lối đi nên thấp, chiếu xuống mặt đường, không chiếu ngang vào mắt người đi hay vào cửa sổ các căn. Đèn ở hiên mỗi căn có công tắc trong phòng để khách tự tắt. Đèn sân vườn chiếu lên cây nên có giờ tắt để không làm phiền giấc ngủ và côn trùng. Một khu nghỉ đèn pha sáng trưng cả đêm vừa tốn điện, vừa mất đi đúng thứ khách đi xa để tìm.
Về âm thanh, nguồn ồn lớn nhất thường là quầy bar, nhạc sự kiện, máy phát điện, máy bơm hồ bơi. Đặt chúng ở phía khuất, có dải cây hoặc công trình phụ chắn giữa nguồn ồn và các bungalow. Quy định giờ yên tĩnh rõ ràng, nhắc khách lúc nhận phòng, giúp khu nghỉ giữ được sự êm mà phong thủy gọi là khí tĩnh.
Câu hỏi thường gặp
Bungalow nên quay mặt về hướng nào theo phong thủy?
Theo loan đầu, quay lưng về phía tựa, mặt nhìn ra khoảng mở như hồ, biển, thung lũng. Theo lý khí, các thầy có thể tính hướng theo tuổi chủ khu nghỉ hoặc năm xây. Thực tế hãy tính thêm hướng nắng chiều và gió mạnh để khách ngồi hiên dễ chịu.
Có nên xây cổng lớn cho khu nghỉ dưỡng?
Cổng rõ ràng giúp khách nhận ra lối vào và giúp quản lý an ninh. Kích thước nên cân với quy mô khu, không quá đồ sộ so với các căn bên trong. Cổng phải đủ rộng và đủ cao cho xe chữa cháy, xe cấp cứu đi qua.
Khu nghỉ có nghĩa trang hay mộ cũ trong khu đất thì xử lý sao?
Cần tôn trọng và làm đúng quy định về mai táng, di dời mộ của địa phương, có sự đồng thuận của gia đình có mộ. Không tự ý san lấp. Trong bố cục, khu vực này nên được giữ yên, có cây che, không đặt bungalow nhìn thẳng vào.
Có nên đặt tượng, linh vật lớn ở giữa khu nghỉ?
Tuỳ phong cách khu nghỉ và sở thích của chủ. Nếu đặt, chọn hình tượng trung tính về tôn giáo, kích thước cân với cảnh, đặt chắc chắn. Khách đến từ nhiều nền văn hoá; một tác phẩm nghệ thuật cảnh quan thường dễ được đón nhận hơn biểu tượng tín ngưỡng rõ rệt.
Khu nghỉ nhỏ có cần hồ nước mới hợp phong thủy?
Không bắt buộc. Nếu khu đất đã nhìn ra biển, sông, hồ tự nhiên thì đó là mặt nước rồi. Hồ nhân tạo tốn chi phí vận hành và phải an toàn; chỉ nên làm khi đặt được ở chỗ trũng tự nhiên và có người chăm.
Làm sao để khách không lạc trong khu nghỉ có lối uốn?
Có một trục chính rõ ràng, đèn lối đều, các ngã rẽ có cột chỉ hướng bằng hình hoặc chữ dễ đọc, đánh số hoặc đặt tên căn nhất quán, và đưa khách sơ đồ khi nhận phòng. Lối uốn để cảnh đẹp, không phải để làm mê cung.