Ở nhà nhiều tầng, nguyên tắc chung là: khu vệ sinh, bếp và chỗ giặt của các tầng nên chồng thẳng hàng; nhà vệ sinh tránh nằm ngay trên bếp, trên bàn thờ và trên giường ngủ; phòng ngủ tránh nằm dưới khu sinh hoạt ồn, dưới sân thượng chưa chống nóng; gian thờ thường đặt ở tầng trên cùng. Những lời khuyên này phần lớn vừa là quan niệm phong thủy, vừa là chuyện thấm dột, tiếng ồn và đường ống.
Bản vẽ mặt bằng thường được duyệt từng tầng một, nên chuyện “cái gì nằm trên cái gì” rất dễ bị bỏ sót tới lúc đã đổ sàn. Bài này hướng dẫn cách đọc các tầng chồng lên nhau, kèm bảng các cặp trên – dưới nên tránh và cách xử lý khi không tránh được. Mọi đánh giá tốt – xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao phải đọc các tầng chồng lên nhau
Kiến trúc sư làm việc trên mặt bằng từng tầng, chủ nhà cũng thường xem từng trang một. Nhưng ngôi nhà vận hành theo chiều đứng: nước thải chảy từ trên xuống, nhiệt từ mái truyền xuống, tiếng bước chân và tiếng kéo ghế truyền qua sàn xuống tầng dưới, khói khi có cháy lại đi lên theo cầu thang. Một căn phòng hoàn hảo trên mặt bằng tầng ba có thể khó ở chỉ vì thứ nằm ngay trên trần của nó.
Phong thủy cũng có cách nói riêng về chiều đứng. Quan niệm phổ biến cho rằng phía trên chỗ thờ cúng và chỗ ngủ nên “sạch” và yên, không có khu vệ sinh hay lối đi lại nhiều; phía trên bếp không nên là nhà vệ sinh. Những quan niệm này không có số đo đi kèm, nhưng rất trùng với rủi ro thấm dột và tiếng ồn mà thợ xây nhà nào cũng biết.
Cách làm đơn giản nhất là in các mặt bằng cùng tỉ lệ lên giấy mỏng hoặc giấy can, chồng lên nhau, soi dưới đèn. Nếu dùng tệp số, chỉ cần đặt hai tầng cạnh nhau và đánh dấu cùng một ô lưới. Mười phút làm việc này có thể tránh một lần đục sàn.
Khối ướt thẳng hàng: lợi ích thật và quan niệm
Ống đứng ngắn, ít co. Nhà vệ sinh các tầng chồng đúng lên nhau cho phép dùng chung một trục ống đứng thoát nước và thông hơi. Ít đoạn ống ngang thì ít chỗ tắc, ít mối nối dễ rò, sửa chữa cũng dễ hơn vì biết ống đi đâu.
Chống thấm tập trung. Sàn khu ướt cần hạ cốt, chống thấm kỹ và thử nước. Khi các khu ướt chồng thẳng, phần trần tầng dưới của chúng cũng là một khu ướt, nếu có thấm thì không rơi vào phòng ngủ hay phòng khách.
Hộp kỹ thuật gọn. Ống cấp, ống thoát, dây điện có thể đi chung trong một hộp kỹ thuật chạy từ mái xuống, có cửa thăm ở từng tầng. Nhà phố nhỏ rất cần sự gọn này.
Quan niệm phong thủy. Khu vệ sinh được coi là nơi uế, nên gom lại một trục và đặt xa tâm nhà, xa chỗ thờ, xa bếp là điều nhiều trường phái cùng khuyên. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng gom gọn khối ướt về một phía gần như không có mặt hại.
Khi không thẳng được. Có lúc tầng trên cần thêm một nhà vệ sinh lệch trục. Khi đó nên kéo ống ngang đi trong trần giả của chính khu hành lang hay khu ướt tầng dưới, tránh đi ngang qua trần phòng ngủ.
Các cặp trên – dưới nên tránh và mức độ
Bảng dưới gom các cặp hay gặp ở nhà phố Việt Nam. Cột mức độ là gợi ý ưu tiên khi phải chọn, không phải phán xét.
| Tầng trên | Tầng dưới | Quan niệm phong thủy | Lý do thực tế | Mức ưu tiên tránh |
|---|---|---|---|---|
| Nhà vệ sinh | Bàn thờ | Kiêng mạnh, coi là thiếu tôn kính | Rủi ro thấm rơi vào chỗ thờ | Cao |
| Nhà vệ sinh | Bếp nấu | Kiêng, coi là uế trên chỗ nấu ăn | Thấm, vệ sinh thực phẩm | Cao |
| Nhà vệ sinh | Giường ngủ | Không tốt cho giấc ngủ theo quan niệm | Tiếng nước xả, ống đi qua trần | Trung bình đến cao |
| Phòng sinh hoạt chung, phòng chơi | Phòng ngủ | Động đè tĩnh | Tiếng bước chân, kéo ghế | Trung bình |
| Sân thượng, vườn mái | Phòng ngủ | Ít được nhắc | Nóng, thấm nếu chống thấm kém | Trung bình |
| Bếp | Phòng ngủ | Hoả đè chỗ nghỉ | Rung, mùi, nước rò từ chậu rửa | Trung bình |
| Phòng ngủ | Chỗ để xe, cửa hàng | Ít khi kiêng | Khí xả, nhiệt, an toàn cháy | Cần xử lý kỹ thuật |
Cặp ở mức cao nên giải quyết từ lúc vẽ. Các cặp còn lại có thể chấp nhận nếu xử lý cách âm, chống thấm, chống nóng đúng cách.
Gian thờ ở tầng trên cùng: lý do và những điều cần kiểm
Nhà phố nhiều tầng ở thành thị phần đông đặt gian thờ ở tầng trên cùng, có khi chung với sân phơi hoặc phòng sinh hoạt nhỏ. Lý do quen thuộc là phía trên bàn thờ không còn ai đi lại, không có khu vệ sinh, đúng với quan niệm “trên đầu bàn thờ phải thoáng sạch”. Tầng trên cùng cũng là nơi yên nhất, ít người qua.
Đổi lại, tầng trên cùng là tầng nóng nhất, nhất là nhà mái bằng bê tông không chống nóng. Hương khói trong phòng kín nóng bức không dễ chịu cho người làm lễ. Vì vậy khi đặt gian thờ ở đây, nên tính lớp chống nóng mái, cửa sổ hoặc ô thoáng để thoát khói, và lối lên thuận tiện cho người lớn tuổi.
Điều cần kiểm theo chiều đứng là bể nước trên mái. Nhiều nhà đặt bồn nước ngay trên trần gian thờ vì đó là chỗ cao nhất. Quan niệm của nhiều gia đình không ưa điều này; về kỹ thuật, rò rỉ từ chân bồn sẽ đi thẳng xuống bàn thờ. Dời bồn sang trên khối cầu thang hay khối vệ sinh là cách xử lý gọn. Vị trí và hướng bàn thờ chi tiết thuộc mục phòng thờ.
Tầng trệt để xe, kinh doanh và tầng ngủ phía trên
Nhà phố Việt Nam rất hay dùng tầng trệt làm chỗ để xe máy, ô tô hoặc cửa hàng. Ngay phía trên là phòng ngủ hoặc phòng khách tầng hai. Phong thủy cổ không có khái niệm gara, nên lời khuyên về cặp này phần lớn là lời khuyên kỹ thuật hiện đại.
Ba thứ cần chú ý là khí xả, nhiệt và cháy. Khí xả từ xe nổ máy trong nhà có thể theo cầu thang đi lên, nên tầng trệt cần thông gió tốt và nên có cửa ngăn giữa khu để xe với cầu thang. Nhiệt từ xe vừa chạy về và từ các thiết bị cửa hàng làm sàn tầng hai ấm lên vào buổi tối. Quan trọng nhất, nhiều vụ cháy nhà ống bắt đầu từ khu để xe và đồ điện ở tầng trệt, khói đi lên theo khối thang làm người ở tầng trên khó thoát.
Vì vậy khi tầng ngủ nằm trên khu để xe, nên có lối thoát thứ hai từ các tầng trên ra ban công hoặc mái, không lắp lồng sắt kín hết các ô cửa, và lắp thiết bị báo khói. Những yêu cầu này nằm trong quy định phòng cháy chữa cháy và quan trọng hơn mọi lời bàn về hướng.
Cầu thang và giếng trời: trục đứng chung của cả nhà
Ngoài khối ướt, nhà nhiều tầng còn một trục đứng nữa là cầu thang kèm giếng trời. Trục này nối mọi tầng, mang ánh sáng từ mái xuống và mang khí nóng từ dưới lên. Vì thế những phòng nằm sát trục thang nhận cả cái lợi lẫn cái phiền: sáng và thoáng hơn, nhưng cũng nghe rõ tiếng người lên xuống và tiếng vọng từ tầng trệt.
Khi xếp phòng theo chiều đứng, nên để ý tường nào của phòng ngủ áp vào thang. Quan niệm phổ biến khuyên đầu giường không tựa vào tường cầu thang; lý do thực tế là tiếng bước chân và rung truyền qua tường, nhất là thang bê tông liền khối với tường gạch. Đặt tủ quần áo dọc bức tường ấy là cách tận dụng làm lớp đệm.
Giếng trời là đường thoát nhiệt tự nhiên: khí nóng bốc lên và thoát qua mái nếu có khe thoáng. Nếu giếng trời bị lợp kín bằng kính không chừa khe, nó thành bẫy nhiệt, tầng trên cùng nóng hẳn. Tầng trên cùng lại thường là gian thờ, nên khe thoát nhiệt trên giếng trời đáng được ghi rõ trên bản vẽ chứ không để thợ tự quyết. Phần số bậc, vị trí và an toàn cầu thang có bài riêng trong mục cầu thang và giếng trời.
Khi không tránh được: các cách xử lý
Nhà cải tạo, nhà mua lại hoặc lô đất quá hẹp đôi khi buộc phải chấp nhận một cặp trên – dưới không như ý. Các cách xử lý dưới đây dùng được cho phần lớn trường hợp.
- Làm trần giả có lớp bông cách âm dưới sàn nhà vệ sinh hoặc phòng sinh hoạt tầng trên, đồng thời bọc ống thoát bằng vật liệu giảm âm.
- Dịch đồ vật chính ở tầng dưới ra khỏi vùng nằm ngay dưới khu ướt: giường, bếp nấu, bàn thờ chỉ cần lệch khỏi vùng ấy là đã giảm phần lớn rủi ro thấm và tiếng ồn.
- Đổi công năng: biến phòng nằm dưới khu ướt thành kho, phòng giặt, hành lang hoặc phòng thay đồ.
- Chống thấm lại sàn khu ướt tầng trên, thử ngâm nước theo đúng quy trình trước khi lát, giữ cửa thăm để kiểm định kỳ.
- Với sân thượng trên phòng ngủ, làm lớp chống nóng, chống thấm và tạo dốc thoát nước tốt; tránh trồng cây có rễ khoẻ trực tiếp trên sàn mái.
- Ghi lại sơ đồ ống trong nhà sau khi xây để lần sửa sau không khoan nhầm vào ống.
Trong cách nói dân gian, có người khuyên treo vật phẩm để “hoá giải” khi nhà vệ sinh nằm trên chỗ ngủ. Nếu gia đình muốn, đó là lựa chọn riêng; còn các bước kỹ thuật ở trên mới là phần giải quyết chuyện thấm và ồn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà vệ sinh tầng trên nằm ngay trên bếp tầng dưới có sao không?
Theo quan niệm phong thủy đây là điều nên tránh vì khu uế nằm trên chỗ nấu ăn. Về kỹ thuật, rủi ro là thấm và vệ sinh. Nếu không dời được, nên dịch bếp nấu lệch khỏi vùng ngay dưới, chống thấm kỹ sàn khu vệ sinh và làm trần giả.
Vì sao nhà vệ sinh các tầng nên chồng thẳng hàng?
Để dùng chung trục ống đứng thoát nước và thông hơi, ít ống ngang, ít chỗ tắc và rò, chống thấm tập trung một khu. Đây cũng là cách gom khu vệ sinh về một phía, hợp với lời khuyên của nhiều trường phái phong thủy.
Phòng thờ có bắt buộc ở tầng trên cùng không?
Không bắt buộc, nhưng nhà phố nhiều tầng thường chọn tầng trên cùng vì phía trên không có người đi lại và khu vệ sinh. Cần tính chống nóng mái, thoát khói hương và lối lên thuận tiện cho người lớn tuổi.
Bể nước trên mái đặt ngay trên phòng thờ được không?
Nhiều gia đình không ưa điều này theo quan niệm, và về kỹ thuật thì rò rỉ ở chân bồn sẽ rơi thẳng xuống bàn thờ. Nên đặt bồn trên khối cầu thang hoặc khối vệ sinh, kiểm tra tải trọng sàn mái với người thiết kế kết cấu.
Phòng ngủ nằm trên chỗ để xe cần lưu ý gì?
Cần thông gió tốt ở tầng trệt, có cửa ngăn giữa khu để xe và cầu thang, lắp báo khói và có lối thoát thứ hai từ tầng trên. Không nên bịt kín mọi ô cửa bằng lồng sắt cố định.
Làm sao tự kiểm các tầng chồng lên nhau?
In mặt bằng các tầng cùng tỉ lệ lên giấy mỏng, chồng lên nhau và soi dưới đèn, hoặc đặt hai tầng cạnh nhau rồi đánh dấu cùng ô lưới. Ghi ra những chỗ khu ướt, khu ồn nằm trên giường, bếp hoặc bàn thờ.