Trung cung là ô chính giữa trong chín ô cửu cung, tức vùng tâm của ngôi nhà. Theo quan niệm phong thủy, đây là nơi nên giữ thông thoáng, sáng sủa và gọn gàng; cầu thang, nhà vệ sinh, bếp hay kho tối đặt đúng tâm nhà thường bị coi là không lý tưởng. Trong Lạc thư, trung cung mang số 5, hành Thổ, và không gắn với quẻ nào vì nó là điểm quy chiếu của tám cung còn lại.
Nghe thì đơn giản, nhưng với nhà ống phổ biến ở đô thị Việt Nam, giữa nhà gần như luôn là cầu thang hoặc giếng trời. Bài này giải thích vì sao trung cung được coi trọng, mỗi thứ đặt ở giữa nhà bị nhìn ra sao, phần nào có lý do thực tế, và xử lý thế nào khi tâm nhà đã lỡ là một chỗ "không như sách".
Vì sao trung cung được coi là quan trọng
Trong sơ đồ Lạc thư, tám con số quanh tâm cộng với số 5 ở giữa theo hàng ngang, hàng dọc hay đường chéo đều ra 15. Số 5 vì thế là điểm cân bằng của cả hình. Phong thủy mượn hình ảnh ấy: trung cung là nơi mọi hướng gặp nhau, mọi lối đi giao nhau, giống như cái rốn của ngôi nhà. Ngũ hành xếp Thổ ở giữa, nên trung cung được coi là cung Thổ, chủ về sự vững vàng.
Ở lớp thực tế, lý do còn dễ thấy hơn. Tâm nhà là chỗ xa cửa sổ và tường ngoài nhất, nên thường tối và bí nhất. Nó cũng là nơi người trong nhà đi qua nhiều lần mỗi ngày để sang các phòng. Một tâm nhà tối, ẩm, chật chội sẽ làm cả nhà có cảm giác ngột ngạt; một tâm nhà sáng và thoáng giúp không khí lưu thông, ánh sáng lan vào sâu hơn.
Trong trường phái Huyền không, ô giữa còn là chỗ khởi đầu của phép phi tinh: sao nào nhập trung cung thì các sao khác bay ra tám cung theo thứ tự cố định. Đây là chi tiết kỹ thuật của một trường phái, chỉ cần biết để hiểu vì sao các thầy hay nhắc tới trung cung.
Đặt gì ở giữa nhà: quan niệm và lý giải thực tế
Bảng dưới gom những thứ hay nằm ở tâm nhà Việt Nam. Cột quan niệm là cách nói phổ biến trong sách và giới làm nghề; cột thực tế là lý do có thể kiểm chứng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
| Thứ đặt ở trung cung | Quan niệm phong thủy hay gặp | Lý giải thực tế | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Giếng trời, khoảng thông tầng | Thường được coi là tốt vì đưa ánh sáng, khí vào giữa nhà | Lấy sáng, đối lưu không khí cho nhà sâu | Có mái che mưa, lan can an toàn, thoát nước tốt |
| Cầu thang | Nhiều sách ngại vì cho là làm động, xáo trộn tâm nhà | Nhà ống khó đặt chỗ khác; cầu thang kín tối thì bí | Cầu thang hở, kết hợp giếng trời, đủ đèn |
| Nhà vệ sinh | Hay bị coi là không nên vì là nơi ô uế ở giữa nhà | Không có cửa sổ, khó thoát mùi, ẩm lan sang phòng khác | Quạt hút ra ngoài, chống thấm kỹ, cửa kín |
| Bếp | Thường được khuyên tránh đặt đúng tâm | Khói, nhiệt, mùi lan khắp nhà; khó thông gió | Máy hút mùi có ống xả ra ngoài |
| Phòng khách, sảnh chung | Được coi là hợp vì là nơi sinh hoạt chung, thoáng | Giao thông thuận, dễ tiếp cận mọi phòng | Giữ gọn, không chất đồ |
| Kho đồ, phòng tối | Bị coi là làm tâm nhà bế tắc | Ẩm mốc, côn trùng, khó vệ sinh | Kệ mở, đèn, thông gió |
| Cột lớn, tường chịu lực | Một số người ngại cột giữa nhà | Là kết cấu chịu lực, tuyệt đối không tự ý đục bỏ | Bọc, trang trí, kết hợp kệ |
Điểm chung của các lời khuyên là giữ cho tâm nhà dễ thở và dễ đi lại. Khi nhìn theo cách đó, phần lớn quan niệm về trung cung có thể dịch thành những yêu cầu thiết kế rất bình thường.
Nhà ống Việt Nam: khi giữa nhà gần như luôn là cầu thang
Nhà phố ở Hà Nội, Hải Phòng hay Thành phố Hồ Chí Minh thường chỉ rộng vài mét và sâu mười mấy đến vài chục mét. Để các phòng phía trước và phía sau đều đi được lên tầng, cầu thang hay được đặt ở khoảng giữa chiều sâu nhà, đúng vào vùng trung cung. Kèm theo cầu thang thường là một giếng trời để lấy sáng cho phần sâu bên trong. Đây là lời giải kiến trúc đã được thử thách qua nhiều thế hệ nhà phố.
Vì vậy, khi một tài liệu nói "cầu thang giữa nhà là kỵ", người ở nhà ống không nên hoảng. Những lời khuyên ấy phần nhiều viết cho nhà có mặt bằng vuông vức, rộng rãi, nơi có nhiều lựa chọn đặt cầu thang. Với nhà ống, chính các thầy phong thủy cũng thường chỉ khuyên làm cầu thang thoáng, bậc chắc, đủ sáng, có chiếu nghỉ, tránh để gầm cầu thang thành kho tối ẩm.
Một chi tiết đáng để ý là cầu thang đặt giữa nhà kết hợp giếng trời tạo ra hiệu ứng ống khói tự nhiên: khí nóng bốc lên, thoát ra ở mái, kéo gió mát từ cửa trước và cửa sau vào. Đây là lợi ích vật lý rõ ràng mà một tâm nhà "đúng sách" nhưng kín bưng không có được.
Bốn yêu cầu nên giữ cho trung cung
Thông. Không khí đi qua được. Tâm nhà nên có lối gió từ trước ra sau hoặc từ dưới lên trên. Nếu không có giếng trời, cửa các phòng quanh trung cung nên mở được để gió đi xuyên.
Sáng. Ánh sáng tự nhiên tới được, hoặc ít nhất có đèn đủ dùng ban ngày. Vùng giữa nhà tối là vùng người ta ngại đi qua, ngại ngồi lại, lâu dần thành chỗ bỏ hoang.
Gọn. Không chất đồ cồng kềnh, không để thùng hàng, xe cộ. Trung cung là đường giao thông chính, vật cản ở đây làm cả nhà vướng víu, và theo quan niệm thì cũng làm tâm nhà "bế tắc".
Vững. Tâm nhà thường có cột hoặc tường chịu lực. Mọi ý định cải tạo vùng này, dù vì phong thủy hay vì thẩm mỹ, phải hỏi kỹ sư kết cấu và tuân thủ quy định cấp phép. Không có lời khuyên phong thủy nào đáng để đánh đổi sự an toàn của khung nhà.
Khi tâm nhà đã lỡ là nhà vệ sinh hoặc bếp
Nhiều ngôi nhà xây xong mới biết tâm nhà là nhà vệ sinh. Thay vì đập phá, có thể đi theo thứ tự sau, ưu tiên những việc có ích thật trước.
- Kiểm chống thấm sàn và chân tường. Vết ố, mùi ẩm lan sang phòng bên cạnh là vấn đề cần xử lý dù có tin phong thủy hay không.
- Lắp quạt hút có ống thoát ra ngoài trời hoặc ra giếng trời, không xả vào trần giả. Với bếp giữa nhà, dùng máy hút mùi có ống xả thay cho loại lọc than.
- Thay cửa nhà vệ sinh bằng loại kín, có ron, luôn đóng khi không dùng. Đây là cách giảm mùi đơn giản và rẻ nhất.
- Giữ khu vực quanh cửa sáng và gọn, tránh đặt bàn ăn hay giường sát vách nhà vệ sinh.
- Nếu sửa lớn trong tương lai, cân nhắc dời nhà vệ sinh ra sát tường ngoài để có cửa sổ thông gió, nhưng chỉ làm khi đã có thiết kế, có thợ đáng tin và đúng thủ tục.
Một số người chọn đặt cây xanh, đèn sáng, hay vật trang trí bằng gốm ở cửa nhà vệ sinh theo gợi ý ngũ hành. Việc này không hại gì, miễn đừng coi nó là cách giải quyết thay cho thông gió và chống thấm.
Gian giữa trong nhà truyền thống Việt: một cách hiểu khác về tâm nhà
Nhà ba gian, năm gian ở đồng bằng Bắc Bộ cho thấy một cách tổ chức tâm nhà rất riêng. Gian giữa là nơi đặt bàn thờ gia tiên, phía trước là chỗ tiếp khách, hai gian bên là chỗ ngủ, chỗ cất đồ. Gian giữa vì thế vừa là trung tâm nghi lễ vừa là trung tâm sinh hoạt, và luôn được giữ trang nghiêm, sạch sẽ, nhiều ánh sáng từ cửa bức bàn phía trước.
Điều đáng chú ý là gian giữa của nhà ba gian không nằm ở tâm hình học của cả khuôn viên. Khuôn viên còn sân gạch, ao, vườn, nhà ngang, nên tâm thật của khu đất có khi rơi ra giữa sân. Người xưa dường như coi trọng trục chính của ngôi nhà, từ cổng qua sân vào gian giữa, hơn là một điểm tâm đo bằng thước. Đây là chỗ phong thủy dân gian Việt và cách chia cửu cung trên bản vẽ hiện đại gặp nhau nhưng không hoàn toàn trùng.
Bài học rút ra cho nhà hiện đại khá rõ: vùng giữa nhà nên là nơi cả nhà dùng chung, thoáng và đàng hoàng, không phải chỗ dồn những công năng phụ. Nếu nhà bạn có thể sắp xếp như vậy, phần lớn yêu cầu về trung cung coi như đã đạt mà không cần tới vật phẩm hay sửa chữa lớn nào.
Trung cung trong chung cư và nhà nhiều tầng
Căn hộ chung cư thường có tâm rơi vào hành lang trong, phòng khách hoặc khu bếp mở. Vì căn hộ hiếm khi có giếng trời, yêu cầu thông và sáng ở trung cung khó đạt hơn nhà đất. Cách làm phổ biến là giữ vùng giữa căn mở, ít vách, dùng cửa kính hoặc vách thoáng để ánh sáng từ ban công lọt vào sâu.
Với nhà nhiều tầng, các trường phái không hoàn toàn thống nhất. Có người chỉ xét tầng trệt, nơi có cửa chính; có người xét từng tầng riêng, mỗi tầng một trung cung. Cách xét từng tầng hợp lý hơn về mặt sử dụng, vì mỗi tầng có công năng khác nhau. Dù theo cách nào, vùng giữa của mỗi tầng vẫn nên giữ những tiêu chí thông, sáng, gọn, vững nói ở trên.
Cuối cùng, trung cung là một khái niệm hình học trước khi là khái niệm phong thủy. Muốn nói tới nó, trước hết phải tìm đúng tâm nhà trên bản vẽ. Nhà vuông vức thì dễ; nhà méo, nhà chữ L, nhà có phần lồi lõm thì phải theo các bước riêng, và các phái cũng có cách tính khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Giếng trời ở giữa nhà có tốt không?
Theo quan niệm phổ biến, giếng trời ở trung cung được coi là tốt vì đưa ánh sáng và khí vào giữa nhà. Về thực tế, nó giúp lấy sáng và thông gió cho nhà sâu. Cần làm mái che mưa, lưới hoặc lan can an toàn cho trẻ nhỏ và hệ thoát nước tốt.
Đặt bàn thờ ở trung cung được không?
Một số gia đình đặt bàn thờ ở gian giữa theo kiểu nhà truyền thống ba gian, và đó là tập quán lâu đời. Trong nhà phố hiện đại, vùng tâm thường là lối đi nên ít yên tĩnh. Việc đặt ở đâu nên theo tập quán gia đình và sự trang nghiêm, thuận tiện của không gian.
Số 5 ở trung cung có phải là số xấu không?
Trong Lạc thư, số 5 là số giữa, điểm cân bằng. Trong Huyền không, sao số 5 tên Ngũ Hoàng được các thầy lưu ý khi nó bay tới các cung theo năm. Đây là quy ước của một trường phái, không có nghĩa tâm nhà mang điều gì xấu.
Nhà ống có cầu thang giữa nhà thì có cần dời không?
Không cần. Cầu thang giữa nhà ống là giải pháp kiến trúc hợp lý. Nên ưu tiên làm cầu thang thoáng, bậc đều, đủ sáng, có tay vịn chắc và kết hợp giếng trời nếu có thể. Dời cầu thang tốn kém và ảnh hưởng kết cấu.
Tâm nhà có cột lớn thì xử lý sao?
Cột ở tâm nhà thường là cột chịu lực, không được đục bỏ hay khoét. Có thể bọc gỗ, ốp đá, làm kệ hoặc chỗ ngồi quanh cột để cột trở thành một phần nội thất. Mọi can thiệp vào kết cấu cần kỹ sư kiểm tra.
Có cần nhờ người xem trung cung không?
Với nhu cầu phổ thông, bạn tự làm được: tìm tâm nhà trên bản vẽ, xem vùng đó đang là gì, rồi tự hỏi nó đã đủ thông, sáng, gọn, vững chưa. Nếu muốn tìm hiểu theo một trường phái cụ thể, nên hỏi rõ người tư vấn lý giải của họ.