Có hai cách chính để đặt bát quái lên mặt bằng nhà: chia đường bao thành lưới chín ô bằng nhau theo cạnh nhà, hoặc vẽ tám tia từ tâm nhà chia mặt bằng thành tám hình quạt, mỗi hình quạt rộng 45 độ theo la bàn. Với nhà vuông quay đúng một trong tám hướng, hai cách cho kết quả gần giống nhau. Với nhà ống sâu hẹp hay nhà quay lệch giữa hai hướng, kết quả có thể khác hẳn.
Không có cách nào được mọi trường phái công nhận là duy nhất đúng. Bài này mô tả từng cách, so sánh ưu nhược, chỉ ra tình huống chúng vênh nhau, và gợi ý cách chọn để bạn không bị rối khi hai tài liệu nói hai kiểu về cùng một ngôi nhà.
Hai cách chia khác nhau ở chỗ nào
Lưới ô vuông, còn gọi là lưới chín ô, bám theo hình dạng ngôi nhà. Bạn chia chiều rộng làm ba, chiều dài làm ba, được chín ô; ô giữa là trung cung, tám ô quanh là tám cung. Mỗi ô được gán phương theo vị trí của nó so với tâm. Lưới đi theo các bức tường, nên các ô thường trùng khá khớp với cách các phòng được xếp.
Tám tia 45 độ bám theo la bàn. Từ tâm nhà, bạn vẽ tám đường ranh giới cách nhau 45 độ, bắt đầu từ góc 22,5 độ. Mỗi hình quạt giữa hai tia là một cung: Khảm từ 337,5 đến 22,5 độ, Cấn từ 22,5 đến 67,5 độ, và cứ thế vòng quanh. Trung cung trong cách này thường được vẽ thành một vùng nhỏ quanh tâm, kích thước tuỳ người dùng.
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở câu hỏi: cung được định nghĩa bằng hình học của ngôi nhà hay bằng phương hướng của la bàn. Lưới ô vuông trả lời theo vế đầu, tám tia trả lời theo vế sau. Vì vậy, cùng một căn phòng có thể nằm ở cung này theo cách thứ nhất và cung khác theo cách thứ hai.
So sánh nhanh hai cách chia
Bảng gom những khác biệt người dùng cần biết. Nội dung là cách thực hành phổ biến, từng người làm nghề có thể điều chỉnh.
| Tiêu chí | Lưới chín ô | Tám tia 45 độ |
|---|---|---|
| Dựa vào | Hình dạng và các cạnh của nhà | Tâm nhà và số độ la bàn |
| Hình mỗi cung | Hình chữ nhật, chín ô bằng nhau | Hình quạt, diện tích có thể chênh lệch lớn |
| Trung cung | Một ô rõ ràng, bằng các ô khác | Một vùng nhỏ quanh tâm, ranh giới tuỳ quy ước |
| Khớp tốt khi | Nhà gần vuông, quay đúng một trong tám hướng | Mọi hướng, kể cả hướng lệch |
| Kém khi | Nhà ống sâu hẹp, nhà quay lệch | Nhà rất dài: cung ở hai đầu bị kéo rất xa, cung hai bên rất hẹp |
| Dễ làm | Rất dễ, chỉ cần thước | Cần thước đo góc và tâm chính xác |
| Hay gặp trong | Nhiều tài liệu nhập môn và phép phi tinh trên chín cung | Phân tích phương vị chi tiết, đối chiếu với la kinh |
Hai cột không loại trừ nhau. Nhiều người dùng lưới chín ô để có bức tranh tổng thể, rồi dùng tám tia để kiểm lại những phòng nằm sát ranh giới. Khi hai cách đồng ý, bạn yên tâm hơn; khi chúng vênh, đó là dấu hiệu nên đọc phòng ấy như vùng chuyển tiếp chứ không gán cứng một cung.
Cách dựng tám tia 45 độ trên bản vẽ
Bạn cần bản vẽ đúng tỷ lệ, tâm nhà đã xác định và hướng Bắc thật đã ghi lên giấy.
- Từ tâm nhà, kẻ một đường mảnh về hướng Bắc thật (0 độ).
- Dùng thước đo góc, đánh dấu 22,5 độ về phía Đông và 22,5 độ về phía Tây của đường Bắc (tức 22,5 và 337,5 độ). Kẻ hai tia qua hai điểm này; khoảng giữa là cung Khảm.
- Tiếp tục cộng 45 độ: các tia ở 67,5, 112,5, 157,5, 202,5, 247,5, 292,5 độ. Bạn có tám tia, chia mặt bằng thành tám hình quạt.
- Ghi tên cung theo chiều kim đồng hồ từ Bắc: Khảm, Cấn (Đông Bắc), Chấn (Đông), Tốn (Đông Nam), Ly (Nam), Khôn (Tây Nam), Đoài (Tây), Càn (Tây Bắc).
- Vẽ một vòng nhỏ hoặc ô nhỏ quanh tâm làm trung cung. Không có kích thước chuẩn; nhiều người lấy khoảng bằng một ô của lưới chín ô để tiện so.
- Kéo các tia tới tận đường bao. Phòng nào nằm trên tia thì ghi rõ phần nào thuộc cung nào.
Nếu thấy thước đo góc phiền, có thể in sẵn một vòng tròn tám cung trên giấy can, đặt tâm vòng trùng tâm nhà rồi xoay sao cho vạch 0 độ trùng hướng Bắc. Đây cũng là cách nhiều người dùng với la kinh khi đặt lên bản vẽ.
Nhà ống và nhà hướng lệch: chỗ hai cách vênh nhau rõ nhất
Ví dụ giả định: nhà phố rộng 5 m, sâu 20 m, mặt tiền quay về 155 độ, tức gần Đông Nam nhưng ngả về Nam. Theo lưới chín ô, ô trước giữa được gán Đông Nam (Tốn) vì đó là phương gần nhất. Theo tám tia, đường hướng mặt tiền 155 độ nằm trong khoảng 112,5 đến 157,5 độ nên vẫn thuộc Tốn, nhưng chỉ cách ranh giới cung Ly 2,5 độ. Một phòng khách hơi lệch sang phải đã có phần thuộc Ly.
Vấn đề lớn hơn nằm ở hai bên hông. Với nhà rộng 5 m, sâu 20 m, các tia đi về hai bên hông chạm tường rất sớm, nên các cung bên hông chỉ là những dải hẹp, trong khi cung phía trước và phía sau kéo dài tới mười mét. Lưới chín ô thì ngược lại, cho mỗi bên một dải dài 6,67 m nhưng chỉ rộng 1,67 m. Không cách nào phản ánh "công bằng" một ngôi nhà có tỷ lệ một trên bốn.
Ở tình huống này, nhiều người làm nghề chọn chia nhà ống theo từng đoạn: coi phần trước, phần giữa và phần sau là ba khối, hoặc chỉ dùng bát quái cho từng tầng, từng phòng. Đây là cách thích nghi thực tế chứ không phải quy tắc của sách cổ, vì sách cổ không viết cho nhà ống đô thị hiện đại.
Nếu chọn chia theo khối, mỗi khối có tâm riêng và lưới riêng, nhưng hướng thì dùng chung vì cả ngôi nhà quay cùng một phía. Ghi chép nên tách thành ba bảng nhỏ cho phần trước, phần giữa, phần sau. Cách này tốn công hơn một chút, đổi lại các cung có hình dạng gần vuông hơn và dễ đối chiếu với từng phòng.
Phòng nằm vắt qua hai cung: đọc thế nào cho hợp lý
Dù chọn cách chia nào, gần như ngôi nhà nào cũng có vài phòng nằm vắt qua ranh giới. Phòng khách rộng trải qua ba ô, phòng ngủ bị một tia cắt đôi, bếp nằm nửa ở cung này nửa ở cung kia. Tài liệu nhập môn ít khi nói tới chuyện này, nên người mới hay chọn đại một cung rồi kết luận.
Cách làm hợp lý hơn là chia phòng thành các phần và ghi rõ từng phần. Với những phòng có điểm sử dụng chính rõ ràng, như vị trí giường trong phòng ngủ, vị trí bếp nấu trong phòng bếp, vị trí bàn trong phòng làm việc, nhiều người làm nghề xét cung theo điểm sử dụng ấy thay vì theo diện tích. Lý do rất đời thường: người ta ngủ ở giường, nấu ở bếp, ngồi ở bàn, chứ không sống đều trên mọi mét vuông của phòng.
Khi cả hai cách chia cho ra hai cung khác nhau ở đúng điểm sử dụng chính, đó là lúc nên ghi nhận sự không chắc chắn thay vì cố chốt. Một bản phân tích trung thực có những dòng "chưa rõ, nằm sát ranh giới" đáng tin hơn một bản phân tích gán cung chắc nịch cho mọi thứ.
Cách thứ ba: bát quái đặt theo cửa vào
Ngoài hai cách dùng la bàn, còn có một cách không dùng la bàn: đặt bát quái theo cửa vào. Cách này phổ biến trong một nhánh phong thủy phát triển ở Mỹ từ khoảng thập niên 1980, thường được biết với tên gọi phái Hắc Mạo, gắn với tên Lâm Vân. Theo cách đó, cạnh có cửa chính luôn là hàng ô phía dưới của lưới, bất kể cửa quay về hướng nào; các ô được gọi tên theo chủ đề đời sống như sự nghiệp, gia đình, tình duyên.
Cách này dễ dùng và được nhiều người phương Tây ưa vì không cần đo hướng. Tuy nhiên, nó đi theo một lối tư duy khác hẳn phong thủy truyền thống dựa trên phương vị. Khi đọc sách dịch hay xem nội dung nước ngoài, bạn sẽ gặp bảng "góc tình yêu ở bên phải phía trong cùng" chẳng hạn; bảng ấy không tương đương với "góc Tây Nam" của hậu thiên bát quái, trừ khi nhà bạn tình cờ quay đúng hướng.
Biết có cách thứ ba giúp bạn nhận ra vì sao hai tài liệu chỉ hai góc khác nhau cho cùng một việc. Không cần chọn phe; chỉ cần biết tài liệu mình đang đọc theo hệ nào và đừng trộn kết luận của hai hệ.
Nên chọn cách nào
Nhà gần vuông, quay gần đúng một trong tám hướng. Dùng lưới chín ô. Kết quả gần như trùng với tám tia, lại dễ làm và dễ trình bày với người nhà.
Nhà quay lệch, gần ranh giới hai hướng. Dùng tám tia để biết chính xác phòng nào nằm ở đâu, rồi đánh dấu các vùng chuyển tiếp. Đừng gán cứng một cung cho phòng vắt qua tia.
Nhà ống, nhà rất dài. Cân nhắc chia theo khối hoặc theo tầng. Ghi rõ đã chia theo cách nào để khi đọc tài liệu khác không bị lẫn.
Bạn đang đọc theo một tài liệu cụ thể. Dùng đúng cách chia mà tài liệu đó dùng. Một phép tính viết cho lưới chín ô mà áp lên tám tia, hoặc ngược lại, sẽ cho ra kết quả không thuộc về ai. Nếu tài liệu không nói rõ, xem hình minh hoạ: ô vuông hay hình quạt.
Mục đích chỉ là bố trí cho dễ sống. Cách nào cũng đủ dùng. Phần quyết định vẫn là ánh sáng, gió, lối đi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; chọn cách chia không nên làm bạn tốn thêm tiền hay lo lắng.
Câu hỏi thường gặp
Thầy phong thủy dùng cách chia nào là đúng?
Mỗi người có thói quen riêng và có lý do riêng. Câu hỏi hữu ích hơn là họ dùng cách nào và vì sao. Một người tư vấn nghiêm túc sẽ nói rõ cách chia, cho bạn xem bản vẽ đã kẻ, và giải thích được những phòng nằm sát ranh giới.
Trung cung theo tám tia lớn cỡ nào?
Không có kích thước chuẩn. Một số người lấy vùng bằng khoảng một phần chín diện tích nhà cho tương đương lưới chín ô, số khác chỉ coi tâm là một điểm. Điều quan trọng là giữ cùng một quy ước khi so sánh các tầng hay các ngôi nhà.
Vì sao ranh giới cung lại bắt đầu từ 22,5 độ?
Vì mỗi cung rộng 45 độ và được đặt cân đối hai bên hướng chính của nó. Cung Bắc lấy 0 độ làm giữa, nên trải từ 337,5 đến 22,5 độ. Các cung khác cũng theo đúng nguyên tắc đó.
Có thể dùng cả hai cách cùng lúc không?
Có, và đó là cách làm cẩn thận. Kẻ lưới chín ô trên một tờ giấy can, tám tia trên tờ khác, đặt chồng lên bản vẽ. Vùng nào hai cách đồng ý thì gán chắc; vùng nào vênh thì ghi là vùng chuyển tiếp.
Cách bát quái theo cửa có dùng được ở Việt Nam không?
Dùng được như một hệ quy ước riêng, nhưng nó không tương thích với các phép dựa trên phương vị như bát trạch hay Huyền không. Nếu đã chọn cách này, nên đọc tài liệu của chính hệ đó thay vì ghép với bảng hướng của hệ khác.