Treo tranh theo phương vị là cách ghép đề tài và màu tranh với hướng của bức tường, dựa trên bảng ngũ hành của hậu thiên bát quái: phía Đông và Đông Nam thuộc Mộc (hợp tranh cây cỏ, sắc xanh lá), phía Nam thuộc Hoả (sắc đỏ cam, cảnh nắng), phía Tây và Tây Bắc thuộc Kim (trắng, ánh kim, hình tròn), phía Bắc thuộc Thuỷ (nước, sắc xanh đậm), Tây Nam, Đông Bắc và vùng giữa nhà thuộc Thổ (núi, sắc vàng đất).
Đây là một lớp quy ước của các trường phái lý khí, dùng như ngôn ngữ phối màu cho căn nhà. Bài giải thích cách xác định phương của từng bức tường, bảng gợi ý theo tám phương, các cách gán "cung tài lộc, cung hôn nhân" hay gặp trên sách phổ thông, và chỗ nên dừng lại để tranh vẫn hợp với ánh sáng, công năng và mắt nhìn của người trong nhà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bảng phương vị ngũ hành từ đâu ra
Gốc của cách ghép là hậu thiên bát quái, tức bảng đặt tám quẻ vào tám phương mà người học phong thủy nào cũng gặp: Khảm ở Bắc, Ly ở Nam, Chấn ở Đông, Đoài ở Tây, Tốn ở Đông Nam, Càn ở Tây Bắc, Khôn ở Tây Nam, Cấn ở Đông Bắc. Mỗi quẻ mang một hành: Khảm là Thuỷ, Ly là Hoả, Chấn và Tốn là Mộc, Đoài và Càn là Kim, Khôn và Cấn là Thổ, vùng giữa nhà (trung cung) cũng thuộc Thổ.
Từ bảng này, người ta suy ra màu và hình hợp mỗi phương theo vòng tương sinh: phương thuộc Mộc thì dùng đồ hành Mộc hoặc hành Thuỷ (Thuỷ sinh Mộc), phương thuộc Hoả thì dùng Hoả hoặc Mộc, và cứ thế. Tranh là một vật trang trí có màu, có đề tài, nên được đưa vào bảng như mọi đồ vật khác.
Cách ghép có logic nội tại rõ ràng, nhưng nó là logic của một hệ biểu tượng, không phải kết quả đo đạc. Các thầy theo trường phái khác nhau áp nó mạnh nhẹ khác nhau: có người chỉ coi đây là gợi ý phối màu, có người kết hợp thêm phi tinh từng năm nên lời khuyên thay đổi theo năm. Hiểu nguồn gốc giúp bạn biết lời khuyên nào đứng trên nền nào.
Xác định phương của một bức tường
Muốn treo theo phương vị thì trước hết phải biết bức tường nằm ở phương nào so với tâm nhà. Cách làm thường dùng:
- Vẽ mặt bằng tầng đang xét theo tỉ lệ, kể cả phần ban công, lô gia nếu có tường bao.
- Tìm tâm nhà: với mặt bằng gần chữ nhật là giao điểm hai đường chéo; mặt bằng khuyết góc thì nhiều thầy lấy trọng tâm hình hoặc bù góc khuyết, cách làm khác nhau theo phái.
- Đo hướng bằng la bàn hoặc ứng dụng la bàn trên điện thoại, đứng xa cột thép, tủ lạnh, xe máy để tránh nhiễu từ; đo vài chỗ rồi lấy giá trị ổn định.
- Kẻ tám cung từ tâm nhà, mỗi cung 45 độ, đặt lên mặt bằng.
- Bức tường nằm trong cung nào thì thuộc phương đó; bức tường dài vắt qua hai cung thì lấy đoạn định treo tranh.
Lưu ý hay bị nhầm: "tường hướng Đông" ở đây là tường nằm ở phía Đông của tâm nhà, không phải tường có mặt quay về hướng Đông. Hai cách hiểu cho kết quả ngược nhau. Cách đo hướng chi tiết có danh mục riêng về la bàn, la kinh trên trang.
Bảng gợi ý tranh theo tám phương
Bảng dưới là cách ghép thường gặp trong sách phong thủy phổ thông. Cột cuối thêm lưu ý thực tế để bạn đối chiếu với điều kiện căn nhà.
| Phương (quẻ, hành) | Đề tài, màu hay được gợi ý | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|
| Đông (Chấn, Mộc) | Rừng, tre trúc, đồng lúa; sắc xanh lá | Tường phía Đông nhận nắng sáng, tranh giấy nên tránh nắng chiếu thẳng |
| Đông Nam (Tốn, Mộc) | Cây sum suê, hoa lá, cảnh vườn; xanh lá, xanh lam nhạt | Hay được gán "cung tài lộc" trên sách phổ thông, chỉ là quy ước |
| Nam (Ly, Hoả) | Mặt trời mọc, hoa đỏ, cảnh ấm; đỏ, cam, hồng | Ở nước ta tường phía Nam thường sáng; tranh đỏ lớn dễ làm phòng nóng mắt |
| Tây Nam (Khôn, Thổ) | Núi đồi, đồng đất, đôi chim; vàng đất, nâu | Nắng chiều gắt, nên chọn chất liệu bền màu, có kính chống tia cực tím nếu cần |
| Tây (Đoài, Kim) | Trăng, cảnh tuyết, hình tròn; trắng, xám, ánh bạc | Tường Tây nóng; tông trắng xám giúp phòng trông dịu hơn |
| Tây Bắc (Càn, Kim) | Núi cao, ngựa, cảnh trời rộng; trắng, vàng kim | Nhiều nhà đặt phòng chủ nhà ở đây theo quan niệm, tranh nên trang nhã |
| Bắc (Khảm, Thuỷ) | Sông hồ, biển lặng, thác nhỏ; xanh đậm, đen nhạt | Tường phía Bắc ít nắng; tranh màu quá tối làm phòng u |
| Đông Bắc (Cấn, Thổ) | Núi, đá, thư pháp; vàng nhạt, be | Hay gán với học tập, hợp phòng làm việc, góc học |
| Trung cung (Thổ) | Ít treo tranh lớn; nếu có thì cảnh đất, núi tông ấm | Giữa nhà thường là lối đi, cầu thang hoặc không có tường |
Bảng không ghép tranh với tuổi hay mệnh từng người. Phần đó thuộc các bảng hợp mệnh cá nhân và dễ biến thành ép buộc; ở đây chỉ bàn tranh với căn nhà.
Cách gán "cung tài lộc, cung hôn nhân" trên sách phổ thông
Nhiều sách và trang mạng hiện nay gán cho mỗi phương một mảng đời sống: Đông là gia đạo và sức khoẻ, Đông Nam là tài lộc, Nam là danh tiếng, Tây Nam là hôn nhân, Tây là con cái và sáng tạo, Tây Bắc là quý nhân và đi xa, Bắc là sự nghiệp, Đông Bắc là học vấn. Từ đó có lời khuyên "treo tranh hoa mẫu đơn ở Đông Nam cho tài lộc" hay "treo tranh đôi chim ở Tây Nam cho hôn nhân".
Cách gán này phổ biến nhưng không đồng nhất. Một lối feng shui rất phổ biến ở phương Tây không dùng la bàn mà đặt lưới chín ô theo cửa vào của căn phòng, nên "góc tài lộc" theo lối đó có thể nằm ở phương khác hẳn. Hai cách cùng tên gọi nhưng chỉ vào hai bức tường khác nhau là dấu hiệu cho thấy đây là quy ước của từng phái.
Nên đọc các lời khuyên kiểu này như một cách gửi gắm mong muốn bằng hình ảnh: treo một bức tranh đôi chim ở phòng vợ chồng là để nhắc nhau về sự gắn bó, không phải để "kích" hôn nhân. Không bức tranh nào thay được việc vun đắp thật sự, và cũng không cần lo nếu bức tường "cung tài lộc" nhà bạn đang là cửa sổ hay tủ bếp.
Khi phương vị đá nhau với ánh sáng và công năng
Phương bảo một đằng, phòng bảo một nẻo. Ví dụ giả định: phòng ngủ nằm ở phía Nam, bảng gợi ý tranh đỏ cam, nhưng phòng ngủ cần tông dịu. Đa số người làm nhà sẽ ưu tiên công năng: chọn tranh tông hồng nhạt, đất nung, hoặc tranh cảnh hoàng hôn dịu thay cho mảng đỏ rực.
Tường đúng phương nhưng không treo được. Bức tường thuộc cung cần treo lại là vách kính, tủ âm tường hay có ổ điện chính giữa. Khi đó đặt vật trang trí cùng tông trên kệ, hoặc bỏ qua; không cần khoan đục chỉ vì một ô trong bảng.
Nắng gắt làm hỏng tranh. Tường phía Tây và Tây Nam ở nước ta nhận nắng chiều mạnh qua cửa sổ đối diện. Tranh lụa, tranh giấy, tranh màu nước phai rất nhanh. Phương vị gợi ý gì thì chất liệu vẫn phải chịu được ánh sáng ở đó.
Nhiều phái cho ra nhiều kết quả. Bát trạch, huyền không, lối đặt lưới theo cửa có thể khuyên ba điều khác nhau cho cùng một bức tường. Chọn một khung để tham khảo cho nhất quán, đừng cộng dồn mọi lời khuyên rồi thấy bức tường nào cũng có vấn đề.
Ngũ hành của chính bức tranh: màu, hình và chất liệu
Ngoài màu, người theo ngũ hành còn xét hình khối và chất liệu của tranh. Hình chữ nhật đứng, tranh cây cao được xếp vào Mộc; hình tam giác, đỉnh nhọn, ngọn lửa vào Hoả; hình vuông, mảng đất phẳng vào Thổ; hình tròn, vòm, khung kim loại vào Kim; đường lượn sóng, mảng không đều vào Thuỷ. Khung gỗ mang Mộc, khung kim loại mang Kim, tranh gốm hay tranh đá mang Thổ.
Vì vậy một bức tranh không thuần một hành: tranh biển (Thuỷ) đóng khung đồng (Kim) trên tường Bắc thì cả hai đều hợp theo vòng sinh, còn cùng bức đó treo ở tường Nam (Hoả) thì có người cho là Thuỷ khắc Hoả. Nghe thì phức tạp, nhưng thực tế người ta chỉ xét hành nổi bật nhất là màu chủ đạo.
Với người không theo trường phái nào, có thể dùng ngũ hành như một bánh xe màu: tông xanh lá và gỗ tạo cảm giác tươi, tông đỏ cam ấm và kích thích, tông vàng đất vững, tông trắng xám gọn và mát, tông xanh đậm sâu và tĩnh. Chọn theo cảm giác bạn muốn cho căn phòng là đủ.
Những nhầm lẫn hay gặp khi treo tranh theo phương vị
Từ các câu hỏi người đọc hay gửi, có mấy chỗ dễ sai:
- Lấy hướng mặt tường thay cho vị trí của tường so với tâm nhà, dẫn tới treo ngược cả bảng.
- Đo hướng sát tủ lạnh, khung thép, xe máy, kim la bàn lệch vài chục độ mà không biết.
- Áp phương vị cho cả căn nhà nhiều tầng như một mặt bằng, trong khi mỗi tầng nên xét riêng.
- Mua nhiều tranh "đủ tám phương" khiến nhà dày đặc tranh, rối mắt hơn mọi cung xấu.
- Coi phương vị là điều kiện bắt buộc, bỏ qua một bức tranh rất ưng ý chỉ vì lệch màu.
- Kết hợp phương vị với tuổi từng người trong nhà, ra một bảng mâu thuẫn không ai theo được.
Nếu chỉ nhớ một điều: chọn tranh đẹp, hợp phòng, hợp ánh sáng trước; dùng phương vị để quyết định khi còn phân vân giữa hai bức. Muốn bày thêm vật trang trí cùng tông, có thể xem các món ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy; đó là đồ trang trí mang nghĩa biểu tượng, không có công dụng đổi vận.
Câu hỏi thường gặp
Nhà hướng Nam thì tường nào là tường phía Nam?
Nhà hướng Nam là nhà có mặt tiền quay về phía Nam. Theo cách xét phương vị từ tâm nhà, bức tường phía Nam là tường gần mặt tiền, thường có cửa chính, còn tường phía Bắc là tường cuối nhà. Nhiều người nhầm vì nghĩ tường có mặt nhìn về Nam mới là tường Nam.
Chung cư thì lấy tâm căn hộ hay tâm toà nhà?
Đa số thầy phong thủy xét theo tâm căn hộ, vì đó là không gian sống riêng của gia đình. Một số trường phái xét thêm hướng toà nhà để biết hướng tổng thể. Với việc treo tranh trong căn hộ, lấy tâm căn hộ là cách thông dụng và dễ làm nhất.
Treo tranh nước ở phía Nam có thật là không nên?
Theo bảng ngũ hành, phía Nam thuộc Hoả, nước thuộc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả nên một số thầy ngại. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu bạn rất thích bức tranh biển, có thể chọn tranh tông ấm như biển lúc bình minh, hoặc treo ở tường khác.
Có cần đổi tranh theo năm vì phi tinh thay đổi không?
Người theo huyền không phi tinh có thể đổi bài trí ở vài phương mỗi năm, vì sao bay vào các cung thay đổi. Đây là thực hành của một trường phái, khá công phu. Người không theo phái này thì không cần đổi; tranh giữ nguyên nhiều năm không có gì sai.
Tranh trừu tượng thì xếp vào hành nào?
Thường xét theo màu chủ đạo và nét hình nổi bật. Tranh trừu tượng tông xanh lá, nét đứng xếp gần Mộc; tông đỏ, nét nhọn gần Hoả; mảng vàng nâu vuông vức gần Thổ. Nếu bức tranh pha nhiều màu ngang nhau, nhiều người coi là trung tính, treo được ở hầu hết các phương.
Phòng không có la bàn thì ước phương thế nào?
Có thể dựa vào hướng mặt trời: buổi sáng nắng vào phía Đông, buổi chiều phía Tây; ở nước ta, buổi trưa mùa đông mặt trời lệch về phía Nam. Cách này chỉ ước được bốn phương chính. Muốn chia tám cung chính xác thì vẫn nên đo bằng la bàn hoặc điện thoại đã hiệu chỉnh.