Với nhà có trẻ dưới ba tuổi, rủi ro thường gặp nhất từ cây cảnh là chậu đổ đè lên trẻ, trẻ nuốt đất, sỏi, phân bón, rồi mới đến chuyện nhai phải lá cây có nhựa gây kích ứng như vạn niên thanh, trầu bà hay cây có nhựa trắng. Vì vậy bày cây an toàn cho trẻ bắt đầu từ chậu và chỗ đặt, sau đó mới đến chọn loài.
Phong thủy coi cây là sinh khí và thường khuyên có một chút màu xanh trong phòng trẻ. Lời khuyên đó vẫn giữ được nếu cây đặt đúng chỗ. Bài này sắp xếp theo độ tuổi, chỉ những cây nên để ngoài tầm tay, cách chọn chậu và đất, và các bước nên làm khi trẻ lỡ nhai lá. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ; khi trẻ có dấu hiệu bất thường, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Rủi ro thật: chậu, đất, sỏi trước, lá cây sau
Khi nghĩ đến cây và trẻ nhỏ, người ta thường nghĩ ngay đến cây độc. Nhưng nếu nhìn vào những chuyện hay xảy ra trong nhà, rủi ro lớn hơn lại nằm ở những thứ đi kèm cây. Chậu cây cao trên đôn hẹp bị trẻ vịn vào đứng dậy và đổ theo. Chậu đặt trên khăn trải bàn bị trẻ kéo khăn rơi xuống. Chậu treo móc yếu rơi xuống chỗ trẻ chơi.
Đất trồng và vật liệu phủ chậu cũng là nguồn rủi ro. Trẻ bò ngang chậu thường bốc đất cho vào miệng; đất có thể có phân bón, thuốc trừ sâu, nấm mốc. Sỏi trang trí, viên đất nung, hạt phân bón tan chậm có kích thước đúng cỡ để trẻ nuốt hoặc nhét vào mũi, tai. Đĩa lót đọng nước là chỗ trẻ nghịch và cũng là chỗ muỗi sinh sản.
Lá cây là rủi ro thứ ba. Phần lớn cây cảnh trong nhà khi nhai phải chỉ gây kích ứng hoặc khó chịu tiêu hoá, nhưng có vài loài cần cẩn thận hơn. Vì trẻ nhỏ không phân biệt được cây nào an toàn, cách tốt nhất vẫn là để mọi cây ngoài tầm tay ở giai đoạn trẻ còn cho mọi thứ vào miệng.
Sắp xếp cây theo độ tuổi của trẻ
Mỗi giai đoạn phát triển có một tầm với và một kiểu tò mò khác nhau. Bảng dưới là cách sắp xếp hay được các gia đình áp dụng:
| Độ tuổi | Trẻ làm được gì | Cách bày cây |
|---|---|---|
| Dưới 1 tuổi, bò | Với tới mọi thứ sát sàn, cho vào miệng | Không để chậu dưới sàn ở phòng trẻ chơi; cây lên kệ cao, treo |
| 1 đến 3 tuổi, tập đi | Vịn đồ để đứng, kéo khăn, leo ghế thấp | Chậu nặng, đáy rộng hoặc cố định; không đặt chậu trên khăn trải bàn |
| 3 đến 6 tuổi | Hiểu lời dặn nhưng hay quên khi chơi | Cây ít rủi ro có thể xuống thấp; cây có nhựa vẫn để cao |
| Trên 6 tuổi | Biết tên cây, tự chăm được | Giao cho trẻ một chậu riêng; dạy cây nào không được ăn |
Mốc tuổi chỉ là tham khảo; có trẻ ba tuổi vẫn cho đồ vào miệng, có trẻ hai tuổi đã rất cẩn thận. Bạn biết con mình rõ nhất. Cũng nên nhớ rằng trẻ lớn hơn trong nhà có thể đưa đồ xuống cho em nhỏ; khi có hai trẻ chênh tuổi, cách bày cây nên theo đứa nhỏ nhất.
Những cây nên để ngoài tầm tay trẻ
Vạn niên thanh (chi Dieffenbachia). Thân và lá chứa nhiều tinh thể canxi oxalat. Khi nhai, miệng và lưỡi có thể sưng đau nhanh, trẻ chảy dãi, khó nuốt. Tên tiếng Anh của cây có nghĩa là "cây gậy câm", gợi đúng cảm giác lưỡi sưng không nói được.
Các cây họ Ráy khác. Trầu bà, lan ý, kim tiền, vạn lộc, môn cảnh có cùng cơ chế nhưng thường nhẹ hơn. Nhựa cũng có thể gây ngứa da khi trẻ bẻ lá.
Cây có nhựa trắng. Xương rồng bát tiên, trạng nguyên và một số cây cùng họ có nhựa trắng gây kích ứng da và đặc biệt là mắt khi trẻ dụi tay.
Cây có hạt, quả nhỏ. Quả, hạt cây cảnh nhỏ màu sặc sỡ dễ bị trẻ nhặt và nuốt. Hạt vạn tuế là trường hợp cần đặc biệt tránh. Nếu cây ra quả, ngắt bỏ trước khi chín rụng.
Trúc đào, sứ Thái. Hay trồng ngoài sân, ban công vì ưa nắng. Đây là những cây có chất ảnh hưởng tim, nên để ở chỗ trẻ không chơi và không bẻ được.
Chậu, đất và đồ đi kèm
Những thay đổi nhỏ với chậu và đất làm giảm phần lớn rủi ro:
- Chậu đặt sàn chọn loại nặng, đáy rộng hơn miệng; chậu cao trên đôn nên cố định đôn vào tường hoặc thay bằng đôn thấp, rộng.
- Không đặt chậu cây trên khăn trải bàn, khăn kệ tivi, hay mép bàn trẻ với tới.
- Chậu treo dùng móc bắt vào trần bê tông hoặc dầm, không treo lên ống nước, rèm, móc dán.
- Phủ mặt đất bằng lưới hoặc đá lớn hơn nắm tay trẻ; không dùng sỏi nhỏ, viên đất nung nhỏ ở chậu dưới thấp.
- Dùng phân bón dạng nước pha loãng thay cho phân viên ở chậu trong nhà; cất mọi loại phân bón, thuốc trừ sâu trong tủ có khoá.
- Đổ nước đĩa lót ngay sau khi tưới; đĩa lót sứ mỏng dễ vỡ nên thay bằng đĩa nhựa dày.
- Bình tưới, kéo tỉa cành cất sau khi dùng, không để cạnh chậu.
Làm xong những việc này, nhiều gia đình thấy có thể giữ hầu hết cây trong nhà mà không phải bỏ chậu nào, chỉ cần đổi chỗ vài chậu rủi ro hơn.
Ban công, sân thượng: chậu cây không được thành bậc trèo
Ban công và sân thượng thường là nơi nhiều cây nhất trong nhà phố, cũng là nơi một chậu cây đặt sai chỗ có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng nhất với trẻ. Những điều nên giữ:
- Không đặt chậu, kệ cây, ghế sát lan can. Trẻ leo lên chậu hoặc kệ là đã cao thêm vài chục phân, đủ để lan can thấp hơn tầm ngực.
- Không đặt chậu cây trên mặt lan can hay gờ tường; gió và trẻ vịn tay đều có thể làm chậu rơi xuống dưới.
- Kệ cây nhiều tầng đặt dọc tường trong, cách lan can, và bắt vít cố định vào tường để không thành thang.
- Cửa ra ban công nên có khoá hoặc chốt cao khi nhà có trẻ dưới sáu tuổi, kể cả ban công đã có lưới.
- Bể nước, chậu thuỷ sinh, thùng chứa nước tưới phải có nắp; trẻ nhỏ có thể gặp nguy hiểm ở cả chỗ nước rất nông.
- Vòi tưới, dây tưới cuộn gọn sau khi dùng để không thành chỗ vấp ngã.
Phong thủy hay khuyên ban công có cây để đón khí; ở nhà có trẻ, hãy đọc lời khuyên đó cùng với quy tắc giữ lan can trống. Cây có thể đứng dọc tường trong hoặc treo cao, chỗ sát lan can để trống.
Cây trong phòng trẻ: quan niệm và thực tế
Phong thủy thường khuyên phòng trẻ có chút sinh khí: một chậu cây nhỏ, màu xanh tươi, đặt ở chỗ có sáng, không đặt sát giường và không dùng cây gai, cây lá nhọn. Ý của lời khuyên là phòng trẻ nên tươi mà yên, không quá nhiều đồ, không có vật sắc chĩa vào chỗ ngủ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng phần lớn trùng với điều cha mẹ muốn.
Về thực tế, phòng trẻ nhỏ là nơi trẻ ở một mình nhiều nhất, nên cũng là nơi nên khắt khe nhất về cây. Một chậu cây ít rủi ro đặt trên kệ cao cạnh cửa sổ, ngoài tầm với từ giường và từ ghế, là đủ cho ý nghĩa sinh khí. Không nên treo cây ngay trên nôi hay giường. Khi trẻ lớn hơn, cho trẻ tự chọn và tự chăm một chậu cây dễ sống là cách vừa giữ màu xanh vừa dạy trẻ trách nhiệm.
Nếu trẻ bị dị ứng hoặc hen, hãy hỏi bác sĩ của trẻ về cây trong phòng ngủ. Phấn hoa, bào tử nấm mốc từ đất chậu ẩm có thể làm một số trẻ khó chịu hơn; với những trẻ này, phòng ngủ ít cây hoặc không cây, còn màu xanh đặt ở phòng khách, là cách thận trọng.
Trẻ lỡ nhai lá cây: các bước nên làm
Phần lớn trường hợp trẻ nhai lá cây cảnh chỉ gây khó chịu nhẹ, nhưng bạn nên xử lý bình tĩnh và đúng thứ tự:
- Lấy phần lá, đất còn trong miệng trẻ ra, lau sạch miệng và quanh miệng bằng khăn ướt.
- Rửa tay, mặt trẻ bằng nước sạch. Nếu nhựa cây dính vào mắt, rửa mắt bằng nhiều nước sạch.
- Không tự gây nôn cho trẻ và không cho trẻ uống thuốc trong nhà khi chưa hỏi nhân viên y tế.
- Chụp ảnh cây, giữ một mẩu lá, ghi thời điểm và ước lượng trẻ đã nhai bao nhiêu.
- Liên hệ cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn, nhất là khi không biết rõ tên cây hoặc cây thuộc nhóm cần cẩn thận.
- Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến viện ngay nếu trẻ khó thở, sưng môi lưỡi nhiều, khó nuốt, nôn nhiều, lơ mơ hay co giật.
- Theo dõi trẻ trong những giờ sau đó và mang ảnh, mẫu cây theo khi đi khám.
Sau sự việc, dời cây đó lên cao hoặc ra khỏi nhà. Đừng trách trẻ; ở tuổi này, khám phá bằng miệng là cách trẻ tìm hiểu thế giới.
Dạy trẻ về cây từ sớm
Không thể giữ mọi cây ngoài tầm tay mãi. Khi trẻ khoảng ba bốn tuổi, bạn có thể bắt đầu dạy trẻ một quy tắc đơn giản: cây trong nhà để ngắm và để chăm, không để ăn; muốn ăn rau quả thì hỏi người lớn. Quy tắc ngắn, nhắc nhiều lần, có tác dụng hơn danh sách tên cây dài.
Cho trẻ cùng tưới cây, lau lá, đếm lá mới mọc là cách để trẻ coi cây là thứ cần chăm sóc chứ không phải đồ chơi. Có thể giao cho trẻ một chậu rau thơm riêng ở bậu cửa sổ bếp: trẻ thấy được rau trồng để ăn khác cây cảnh để ngắm. Khi đi công viên, chỉ cho trẻ những cây không được bẻ, không được hái quả. Những thói quen này theo trẻ đến lớp học, nhà ông bà và những nơi bạn không kiểm soát được cây cối.
Câu hỏi thường gặp
Nhà có trẻ sơ sinh có nên bỏ hết cây trong nhà không?
Không cần. Trẻ chưa biết bò chưa với được cây. Đây là lúc tốt để sắp xếp lại: chọn chỗ cao cho cây có nhựa, đổi chậu nặng cho chậu dưới sàn, bỏ sỏi nhỏ, cất phân bón. Khi trẻ bắt đầu bò, nhà đã sẵn sàng mà không phải bỏ cây.
Trẻ ăn một ít đất chậu cây có sao không?
Phần lớn trường hợp một ít đất không gây hại nghiêm trọng, nhưng đất chậu có thể có phân bón, thuốc trừ sâu, nấm mốc. Lau sạch miệng, cho trẻ súc miệng nếu biết, theo dõi. Nếu đất vừa được bón phân hay phun thuốc, hoặc trẻ có biểu hiện bất thường, nên hỏi nhân viên y tế.
Cây vạn niên thanh có nên bỏ hẳn khi nhà có trẻ nhỏ?
Nhiều gia đình chọn bỏ hoặc đưa ra chỗ trẻ hoàn toàn không tới, vì cây gây sưng đau miệng nhanh khi nhai. Nếu muốn giữ, đặt trên kệ cao, ngoài tầm với cả khi trẻ đứng trên ghế, và nhắc người chăm trẻ biết cây này.
Cây trong phòng ngủ của trẻ có làm trẻ khó thở ban đêm không?
Một vài chậu cây trong phòng không làm thay đổi đáng kể lượng khí trong phòng. Điều đáng lo hơn là chậu đất ẩm sinh nấm mốc và muỗi, hoặc trẻ dị ứng phấn hoa. Giữ chậu khô ráo, đổ nước đĩa lót, mở cửa thông gió ban ngày là đủ.
Có nên chọn cây giả cho phòng trẻ để an toàn?
Cây giả tránh được đất và nhựa cây, nhưng có lá nhựa nhỏ, cành có lõi dây kim loại mà trẻ có thể bẻ ra. Cây giả cũng bám bụi. Nếu dùng, chọn loại chắc chắn, đặt trên cao, lau định kỳ. Theo quan niệm phong thủy, cây giả không mang sinh khí như cây thật; mức tin tuỳ mỗi người.
Làm sao biết cây trong nhà thuộc loại nào để biết mức rủi ro?
Tra tên khoa học của cây, thường ghi ở thẻ cây khi mua hoặc hỏi người bán. Tên tiếng Việt hay trùng nhau nên dễ nhầm. Với cây không rõ tên, cứ coi là cần để ngoài tầm tay trẻ cho đến khi xác định được.