Phong thủy nhà ở thường coi nhà vệ sinh là chỗ ẩm và uế khí, và khuyên đặt một vài chậu cây nhỏ ở đó để làm dịu, với điều kiện cây sống được. Quan niệm hay gặp là cây thuộc hành Mộc, "hút" bớt khí Thuỷ quá nặng và đem sinh khí vào chỗ tù đọng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Điều cần nói rõ ngay: cây không khử được mùi hôi và không làm khô nhà vệ sinh. Cây chỉ sống lâu trong nhà vệ sinh có cửa sổ hoặc có nguồn sáng tốt. Bài này giúp bạn quyết định có nên đặt cây không, chọn kiểu cây nào chịu được độ ẩm, đặt ở đâu cho an toàn, và làm gì với nhà vệ sinh không có cửa sổ.
Quan niệm phong thủy về nhà vệ sinh và cây xanh
Trong phong thủy dương trạch, nhà vệ sinh là nơi thải bỏ, nên được coi là chỗ uế khí. Các sách nhà ở thường khuyên đặt nó ở phương ít quan trọng, cửa không nhìn thẳng vào bếp, bàn thờ hay giường, và giữ nó khô, sáng, thông thoáng. Phần lớn lời khuyên này trùng với vệ sinh môi trường: chỗ ẩm và tối là chỗ nấm mốc, vi khuẩn phát triển.
Cây được đưa vào câu chuyện qua ngũ hành. Nhà vệ sinh nhiều nước, thuộc Thuỷ; cây thuộc Mộc, và Thuỷ sinh Mộc, nghĩa là cây "dùng" bớt khí Thuỷ. Một số người diễn giải rằng cây giúp cân bằng chỗ quá ẩm, làm cho uế khí không lan. Một số khác thì đơn giản thấy chậu cây xanh làm nhà vệ sinh bớt lạnh lẽo, giống phòng tắm ở khách sạn hơn.
Cả hai cách hiểu đều dẫn tới cùng một hành động: đặt một chậu cây nhỏ. Nhưng cả hai đều có cùng điều kiện ngầm mà ít ai nói ra: cây phải sống khoẻ. Một chậu cây úng rễ, lá vàng trong góc nhà vệ sinh không làm dịu được gì, theo quan niệm thì còn bị coi là khí tàn, và theo vệ sinh thì là thêm một chỗ ẩm mốc.
Cũng nên phân biệt cây trong nhà vệ sinh với cây đặt trước cửa nhà vệ sinh. Một số sách khuyên đặt chậu cây hoặc tấm rèm ở chỗ cửa nhà vệ sinh nhìn thẳng ra phòng khách, phòng ăn, với ý che bớt uế khí. Lý do đời thường là không ai muốn ngồi ăn mà nhìn thẳng vào bồn cầu; khép cửa và giữ sạch là cách che hiệu quả nhất.
Điều kiện thật trong nhà vệ sinh
Độ ẩm cao: điểm lợi. Nhiều cây lá trong nhà có gốc rừng nhiệt đới, ưa không khí ẩm. Nhà vệ sinh sau mỗi lần tắm là chỗ ẩm nhất nhà, nên những cây này thường xanh hơn khi ở phòng khách khô vì điều hoà.
Ánh sáng: yếu tố quyết định. Cây chỉ quang hợp được khi có sáng. Nhà vệ sinh có cửa sổ kính mờ hoặc ô thoáng lấy sáng là đủ cho cây chịu bóng. Nhà vệ sinh không cửa sổ, chỉ bật đèn vài phút mỗi lần dùng, thì gần như không cây nào sống lâu.
Nhiệt độ thay đổi nhanh. Hơi nước nóng khi tắm rồi lạnh xuống, mùa đông miền Bắc có ngày nhà vệ sinh rất lạnh. Cây đặt sát vòi sen chịu cú sốc này nhiều hơn cây đặt ở bậu cửa sổ.
Nước xà phòng và chất tẩy rửa. Nước bắn từ vòi sen mang xà phòng, dầu gội; khi cọ rửa, hơi chất tẩy bay khắp phòng. Lá cây dính các chất này lâu ngày sẽ đốm và yếu.
Chật và trơn. Diện tích nhỏ, sàn ướt, người đi chân trần. Chậu đặt dưới sàn vừa vướng vừa có nguy cơ làm người trượt ngã khi bước tránh.
Kiểu cây hợp với nhà vệ sinh có cửa sổ
Bảng dưới gợi ý các nhóm cây hay được dùng. Mỗi loài còn tuỳ giống và tuỳ nhà; hãy coi đây là điểm bắt đầu, rồi quan sát cây trong vài tuần.
| Nhóm cây | Vì sao hợp | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Dương xỉ lá mềm | Ưa ẩm, ưa sáng gián tiếp | Không chịu được tối hẳn; khô đất là rụng lá |
| Trầu bà | Chịu bóng khá, leo hoặc rủ, ít chiếm sàn | Nhựa có thể gây kích ứng miệng nếu trẻ, thú nuôi nhai lá |
| Lan ý | Chịu bóng, lá rủ khi khát nên dễ biết lúc tưới | Cùng nhóm nhựa gây kích ứng như trầu bà |
| Cây dây nhện (cỏ lan chi) | Dễ sống, chịu ẩm, treo đẹp | Cần sáng gián tiếp; ít rủi ro với thú nuôi |
| Lan hồ điệp | Ưa ẩm, hoa lâu tàn | Cần sáng khá; không tưới đẫm giá thể |
| Cây trồng trong nước (như trúc phát lộc) | Không có đất, ít lo nấm đất | Phải thay nước mỗi tuần để tránh muỗi |
| Lưỡi hổ | Chịu thiếu sáng và chịu bỏ quên | Đất phải thoát nước tốt; ẩm đất kéo dài dễ thối gốc |
Những cây ưa nắng mạnh như sen đá, xương rồng thường không hợp nhà vệ sinh: ẩm cao làm chúng dễ thối và thiếu sáng làm thân vươn dài, yếu.
Đặt cây ở chỗ nào trong nhà vệ sinh
Chỗ đặt quyết định cây có sống và có gây vướng không. Một số nguyên tắc dễ làm:
- Bậu cửa sổ hoặc ngay dưới ô thoáng là chỗ tốt nhất, vì sáng nhất và ít bị nước bắn.
- Kệ tường cao ngang ngực, xa vòi sen, cho chậu nhỏ. Nên có thành kệ hoặc chậu đáy rộng để không rơi khi đóng cửa mạnh.
- Cây rủ có thể treo ở góc trần gần cửa sổ, móc treo bắt vào trần hoặc tường đặc, không treo lên ống nước.
- Không đặt trên nắp bồn cầu hoặc két nước: dễ rơi khi dùng, đất và nước tràn vào chỗ khó vệ sinh.
- Không đặt sát ổ điện, máy sấy tóc, bình nóng lạnh. Tưới cây trong phòng có điện mà nước tràn là nguy cơ thật.
- Không đặt chậu dưới sàn ở lối đi từ cửa đến chỗ tắm. Sàn ướt cộng một vật cản là công thức của ngã.
- Nếu nhà vệ sinh có cửa nhìn ra hành lang hay phòng ngủ, một chậu nhỏ ở chỗ ngay tầm nhìn khi mở cửa giúp cảnh nhìn vào dịu hơn, đúng ý quan niệm "che uế khí" mà không cần vật gì khác.
Với nhà vệ sinh chung trong phòng ngủ, hãy cân nhắc thêm muỗi: đĩa lót đọng nước trong phòng khép kín là chỗ muỗi sinh sản nhanh.
Nhà vệ sinh không có cửa sổ: nên làm gì
Nhà ống và căn hộ chung cư có rất nhiều nhà vệ sinh nằm sâu bên trong, chỉ có quạt hút lên ống kỹ thuật. Ở đây, cây thật hầu như chỉ sống được vài tuần rồi vàng dần. Có ba cách xử lý tuỳ mức bạn muốn.
Cách thứ nhất là luân phiên: hai chậu nhỏ cùng loại, một chậu ở nhà vệ sinh, một chậu ở bậu cửa sổ hoặc ban công, đổi chỗ mỗi tuần. Cây chịu bóng như lưỡi hổ, trầu bà, lan ý chịu được nhịp này khá tốt. Cách thứ hai là dùng đèn trồng cây nhỏ có hẹn giờ, bật vài giờ mỗi ngày; cách này tốn điện và cần chỗ đặt đèn khô ráo, an toàn. Cách thứ ba là không đặt cây thật, dùng màu sắc, khăn, tranh nhỏ hoặc một chậu cây giả sạch sẽ để làm dịu không gian.
Theo quan niệm phong thủy, nhà vệ sinh không cửa sổ cần được giữ sáng và khô hơn cả. Lời khuyên thực tế trùng khớp: để quạt hút chạy thêm một lúc sau khi tắm, mở cửa nhà vệ sinh khi không dùng nếu không ảnh hưởng phòng khác, lau khô sàn, bật đèn đủ sáng. Những việc này làm được nhiều hơn mọi chậu cây.
Nếu chọn cây giả, nên biết rằng trong không khí ẩm, bụi bám trên lá nhựa dễ thành lớp nhờn và lốm đốm mốc ở kẽ lá. Chọn loại lá trơn, ít lông, dễ tháo ra rửa dưới vòi nước; mỗi tháng rửa một lần. Theo quan niệm, cây giả không mang sinh khí như cây thật, nhưng một chậu cây giả sạch vẫn tốt hơn một chậu cây thật đang thối rễ trong góc tối.
Những điều cây không làm được trong nhà vệ sinh
Cây không khử mùi hôi. Mùi trong nhà vệ sinh đến từ ống thoát, bẫy nước khô, bồn cầu và bể phốt. Lá cây không hấp thụ đủ nhanh để thay đổi điều đó. Khử mùi là việc của quạt hút, bẫy nước sàn và ống thông hơi bể phốt.
Cây không làm nhà vệ sinh khô hơn. Ngược lại, cây thoát hơi nước qua lá và chậu đất ẩm cũng bốc hơi. Lượng này nhỏ, nhưng không bao giờ là âm. Chống ẩm cần thông gió, không phải thêm cây.
Cây không lọc sạch không khí trong phòng. Thí nghiệm nổi tiếng của NASA cuối thập niên 1980 đo khả năng một số cây hút chất hữu cơ bay hơi trong buồng kín nhỏ. Các phân tích về sau chỉ ra rằng trong một căn phòng thật có thông gió, số chậu cần để tạo khác biệt lớn đến mức không thực tế. Cây làm phòng dễ chịu về thị giác, còn không khí sạch là nhờ thông gió.
Cây không "trấn" được vị trí nhà vệ sinh. Nhà vệ sinh nằm ở chỗ mà quan niệm phong thủy cho là không hợp, như giữa nhà hay trên bếp, thì một chậu cây không thay đổi được vị trí đó. Nếu thấy cần, hãy xem các giải pháp về chống thấm, ống, thông gió hoặc bố trí lại khi sửa nhà.
Chăm cây trong nhà vệ sinh
Cây trong nhà vệ sinh cần chăm theo nhịp hơi khác cây ở phòng khác:
- Tưới ít hơn bạn nghĩ. Không khí ẩm làm đất khô chậm; sờ đất sâu một đốt ngón tay, còn ẩm thì chưa tưới.
- Dùng chậu có lỗ thoát và đĩa lót, đổ nước đọng ngay sau khi tưới.
- Mỗi tuần lau lá bằng nước sạch để bỏ vệt xà phòng, dầu gội, hơi chất tẩy bám lên.
- Khi cọ rửa nhà vệ sinh bằng chất tẩy mạnh, mang chậu ra ngoài hoặc mở cửa sổ, bật quạt hút cho đến khi hết mùi.
- Mỗi tháng kiểm tra rễ và mặt đất: có mùi chua, có mốc trắng, có ruồi nhỏ bay quanh là dấu hiệu đất quá ẩm, cần thay lớp đất mặt và giảm tưới.
- Mùa đông miền Bắc, nếu nhà vệ sinh rất lạnh, dời chậu ra chỗ ấm hơn vài tuần.
Nếu thấy việc này quá công, không có cây trong nhà vệ sinh cũng chẳng sao. Một nhà vệ sinh khô, sáng, sạch đã là điều phong thủy và vệ sinh cùng mong muốn.
Câu hỏi thường gặp
Đặt cây trong nhà vệ sinh có hút được mùi hôi không?
Không đáng kể. Mùi hôi đến từ ống thoát, bẫy nước sàn khô hoặc ống thông hơi bể phốt lắp sai. Cây chỉ làm không gian trông dịu hơn. Muốn hết mùi, kiểm tra bẫy nước, đổ nước vào phễu thu sàn ít dùng, cho quạt hút chạy đủ lâu và nhờ thợ kiểm ống thông hơi.
Nhà vệ sinh có cửa sổ nhỏ hướng bắc thì trồng cây gì?
Cửa sổ hướng bắc cho ánh sáng tán xạ đều, hợp với cây lá chịu bóng như dương xỉ, trầu bà, lan ý, cây dây nhện. Đặt chậu sát cửa sổ nhất có thể. Tránh cây ưa nắng như sen đá, xương rồng vì chúng sẽ vươn dài và dễ thối trong không khí ẩm.
Cây trong nhà vệ sinh bị vàng lá, nguyên nhân thường gặp là gì?
Hay gặp nhất là thiếu sáng và tưới quá nhiều. Không khí ẩm làm đất lâu khô, nhiều người vẫn tưới theo lịch như cây ngoài phòng khách nên rễ bị úng. Kiểm ánh sáng, giảm tưới, và nếu đất có mùi chua thì thay đất.
Có nên đặt hoa tươi trong nhà vệ sinh thay cho cây chậu không?
Có thể. Một bình hoa nhỏ đặt chỗ khô, thay nước hai ba ngày một lần là cách nhiều khách sạn dùng. Quan niệm dân gian ngại hoa héo trong nhà, nên hoa tàn cần bỏ ngay. Với nhà có mèo, tránh hoa ly vì cả nước cắm hoa cũng có thể gây hại cho mèo.
Đặt cây trong nhà vệ sinh có làm tăng muỗi không?
Có thể, nếu đĩa lót đọng nước hoặc cây trồng trong nước lâu không thay. Muỗi đẻ trứng trong nước đọng và cần khoảng một tuần để trứng thành muỗi trưởng thành, nên đổ nước đĩa lót sau khi tưới và thay nước bình mỗi tuần là đủ để chặn vòng này.
Nhà vệ sinh ở phương Đông Nam có nên đặt nhiều cây để "giữ" góc tài lộc không?
Một số người theo ngũ hành nghĩ như vậy. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, nhiều cây trong một nhà vệ sinh nhỏ làm chật và ẩm thêm; một hai chậu nhỏ khoẻ mạnh ở chỗ có sáng là vừa đủ, phần còn lại là giữ nhà vệ sinh khô và sạch.