Phong thủy thường khuyên đặt cây ở lối vào theo kiểu một cặp chậu cân đối hai bên cửa, phía trong nhà, tán gọn và luôn tươi; còn cây chắn thẳng trước cửa thì chỉ nên dùng khi cửa nhìn xuyên vào sâu trong nhà, và phải chừa đủ lối đi. Lý do theo quan niệm là cửa chính là nơi khí vào nhà, cần được đón và làm chậm lại chứ không bị chặn.
Lý do thực tế cũng rõ: lối vào là chỗ mọi người đi qua nhiều nhất, mang đồ, dắt xe, bế con. Một chậu cây đặt sai ở đây gây vướng mỗi ngày. Bài này nói về cây phía trong cửa và trong tiền sảnh; cây ngoài sân, trước cổng là chuyện khác và thuộc phần cây ngoài trời. Những chỗ nói nên hay kiêng là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao lối vào là chỗ người ta đặt cây nhiều nhất
Trong phong thủy dương trạch, cửa chính được gọi là "khí khẩu", cái miệng của ngôi nhà. Khoảng trống ngay sau cửa, nơi người vừa bước vào đứng lại, được nhiều người gọi là minh đường trong nhà: chỗ khí dừng lại, tụ lại trước khi lan vào các phòng. Quan niệm chung là khoảng này nên sáng, gọn, có chút sức sống, và cây xanh là cách dễ nhất để thêm sức sống mà không làm chật.
Ở góc nhìn đời thường, lối vào là ấn tượng đầu tiên. Khách bước vào thấy một cặp chậu cây tươi thì cảm giác nhà được chăm; thấy giày dép chất đống và một chậu cây khô thì ngược lại. Người trong nhà cũng vậy: đi làm về, thứ đầu tiên đập vào mắt là lối vào. Đó là lý do nhiều lời khuyên phong thủy về cửa chính thực chất là lời khuyên giữ lối vào sạch và dễ chịu.
Tiền sảnh còn là chỗ chuyển tiếp giữa ngoài và trong: ngoài nắng gió, trong mát và kín. Cây đặt ở đây giúp mắt chuyển từ khung cảnh phố sang không gian nhà nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên vì là chỗ chuyển tiếp, ánh sáng ở tiền sảnh thường khó đoán: gần cửa thì sáng, lùi vào vài bước đã tối, nên chọn chỗ và chọn cây ở đây cần cẩn thận hơn ở phòng khách.
Cặp chậu hai bên cửa: những điều nên tính
Đặt phía trong, sát tường. Chậu nên nằm ngoài vùng quét của cánh cửa. Cửa mở vướng chậu thì ngày nào cũng bị va, và theo cách nói phong thủy là cửa "không mở hết", khí vào bị chặn một nửa.
Cân đối hai bên. Phong cách Á Đông chuộng sự đối xứng ở chính môn: hai bên cửa đặt hai vật giống nhau. Với cây, hai chậu cùng loại, cùng cỡ cho cảm giác ngay ngắn. Nếu một bên có ánh sáng tốt hơn, cây bên đó sẽ lớn nhanh hơn; xoay đổi hai chậu vài tháng một lần để chúng đều nhau.
Chiều cao vừa tầm. Cây quá thấp bị giày dép, túi xách che mất; cây quá cao ở hai bên cửa hẹp tạo cảm giác bị kẹp. Cây cao ngang hông đến ngang vai người lớn thường hợp với cửa nhà ở thông thường.
Tán gọn, không xoè vào lối. Lá chĩa ngang vào lối đi sẽ quệt vào người, vào túi. Chọn cây có dáng đứng hoặc tán tròn gọn; cây lá to xoè rộng nên để ở góc phòng khách hơn là sát cửa.
Chậu đáy rộng, đủ nặng. Lối vào là chỗ người ta va chạm nhiều nhất, trẻ con chạy ra chạy vào. Chậu đáy rộng, có đá dưới đáy hoặc đặt trên đế chắc giúp cây không đổ khi bị va.
Cây luôn tươi. Quan niệm dân gian ngại cây héo ở cửa vì đó là hình ảnh đầu tiên của ngôi nhà. Nếu lối vào thiếu sáng, chọn cây chịu bóng và có kế hoạch luân phiên chậu.
Cây chắn ngay trước cửa: bình phong mềm hay vật cản
Một quan niệm phổ biến là cửa chính không nên nhìn thẳng một mạch vào sâu trong nhà, càng không nên thẳng ra cửa sau hay cửa sổ phía sau, vì khí vào rồi "chạy thẳng ra" mà không dừng lại. Cách xử lý truyền thống là đặt một bình phong hay vách lửng; nhà nhỏ không có chỗ thì dùng một cây xanh cao làm bình phong mềm.
Cây làm bình phong có lợi thế là không bịt kín: gió vẫn qua kẽ lá, ánh sáng vẫn lọt, chỉ có tầm nhìn bị ngắt. Ở góc nhìn thực tế, cái người ta cần là sự riêng tư: người đứng ngoài cửa không nhìn thấu vào bếp hay phòng ngủ. Một cây tán rộng hoặc một kệ cây thấp đặt lệch vào trong vài bước làm được việc này.
Nhưng cây chắn cũng dễ thành vật cản. Nếu đặt sát ngay sau cửa, người bước vào phải lách; nếu cây quá dày, lối vào tối hẳn. Điểm đặt hợp lý thường là lùi vào trong một khoảng đủ để mở cửa và đứng thay giày, lệch về một phía để lối đi vòng qua tự nhiên. Nếu cửa không nhìn xuyên vào chỗ nào cần che, không có lý do gì phải đặt cây chắn; lúc đó cặp chậu hai bên là đủ.
Vài hiểu lầm hay gặp về cây ở cửa chính
"Cây ở cửa càng to càng tốt." Cây to ở lối vào hẹp làm cửa trông nhỏ đi và lối đi tối lại. Phong thủy nói về khí vào nhà được "đón", không nói về việc lấp kín lối vào. Tỉ lệ với khung cửa quan trọng hơn kích thước tuyệt đối của cây.
"Phải có cây tên tài lộc thì lối vào mới tốt." Tên gọi như kim tiền, phát tài hay vạn lộc phần lớn là tên thương mại đặt sau này. Theo chính quan niệm phong thủy, điều được coi trọng ở lối vào là sức sống và sự gọn gàng; một cây tươi tên bình thường hợp hơn một cây tên đẹp đang héo.
"Cây ở cửa phải đặt đúng ngày đẹp." Có gia đình chọn ngày để bày cây khi dọn nhà mới, đó là nếp riêng của từng nhà. Với việc đặt hay đổi một chậu cây thường ngày, không có quy tắc nào bắt buộc phải chọn ngày; ánh sáng và lối đi mới là thứ cần xem.
"Cây chết ở cửa là điềm báo." Đây là lo lắng hay gặp nhưng không có cơ sở. Cây ở lối vào chết thường vì thiếu sáng, gió lùa, tưới sai hoặc đất úng. Tìm nguyên nhân, thay cây hợp chỗ hơn, và không cần làm gì thêm.
Lối đi phải chừa: những điều không nên đánh đổi vì cây
Dù quan niệm phong thủy nói gì, những điều dưới đây nên được giữ trước khi tính chỗ đặt chậu ở lối vào:
- Cánh cửa mở hết góc, không chạm chậu. Cửa đi là lối thoát khi có sự cố, mở không hết là nguy hiểm thật.
- Lối đi chính đủ rộng cho một người mang đồ đi thẳng không phải nghiêng người. Với nhà ở, khoảng tám mươi đến chín mươi phân là con số tham khảo hay gặp; nhà có người dùng xe lăn hoặc xe đẩy cần rộng hơn.
- Không đặt chậu trên bậc tam cấp hay sát mép bậc. Người bước lên xuống thường không nhìn chân, chậu ở đó là chỗ vấp.
- Ở chung cư, hành lang chung là lối thoát nạn. Quy định phòng cháy và nội quy toà nhà thường không cho để đồ ở hành lang; cây chỉ nên đặt bên trong cửa căn hộ.
- Không che công tắc đèn, chuông cửa, hộp điện, đồng hồ nước gần cửa. Ban đêm phải với tay qua tán cây để bật đèn là chuyện bất tiện có thật.
- Chừa chỗ để giày dép và áo mưa. Nếu không, chúng sẽ chất quanh chậu cây và lối vào lại bừa như cũ.
Khi lối vào quá hẹp để vừa giữ những điều trên vừa đặt cây sàn, hãy chuyển sang cây treo hoặc kệ tường có chậu nhỏ.
Chọn cây theo ánh sáng của lối vào
Mỗi kiểu lối vào có ánh sáng khác nhau. Bảng dưới gợi ý cách chọn, không đóng khung vào tên cây cụ thể vì cùng một loài có thể sống tốt ở nhà này mà yếu ở nhà kia.
| Kiểu lối vào | Ánh sáng thường gặp | Kiểu cây hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cửa kính lớn hướng đông, hướng nam | Sáng mạnh, có nắng buổi sáng | Cây ưa sáng, lá dày | Kéo rèm mỏng giữa trưa mùa hè |
| Cửa kính hướng tây | Nắng chiều gắt, nóng | Cây chịu nắng nóng, hoặc lùi chậu vào trong | Lá sát kính dễ cháy |
| Cửa gỗ đặc có mái hiên sâu | Sáng gián tiếp, ít | Cây lá trong nhà chịu bóng | Mở cửa ban ngày nếu được |
| Tiền sảnh kín không cửa sổ | Thiếu sáng | Cây chịu bóng tốt, chậu nhỏ | Luân phiên chậu ra chỗ sáng |
| Cửa căn hộ chung cư hành lang trong | Gần như chỉ có đèn | Cây chịu bóng, hoặc đèn trồng cây | Đèn nên có hẹn giờ |
Nếu lối vào nhà bạn rơi vào hai dòng cuối, cách bền nhất là có hai bộ chậu, một bộ đặt ở cửa, một bộ "nghỉ" ở ban công hoặc cửa sổ, đổi chỗ mỗi tuần hoặc hai tuần.
Giữ cây ở lối vào luôn tươi
Cây ở cửa chịu nhiều tác động hơn cây ở phòng trong: gió lùa, bụi đường, va chạm, nhiệt độ thay đổi mỗi lần mở cửa. Nhịp chăm gợi ý:
- Mỗi sáng mở cửa, liếc qua cặp chậu: lá rũ là khát nước, lá vàng từ gốc lên thường là tưới quá nhiều.
- Mỗi tuần lau lá một lần, vì bụi đường bám lá cây ở lối vào nhanh hơn hẳn phòng trong.
- Mỗi tuần xoay chậu và kiểm tra đĩa lót, đổ nước đọng.
- Mỗi tháng nhìn lại chỗ đặt: có chậu nào đang lấn ra lối đi vì cây lớn lên không, có lá nào chĩa vào mặt người đi qua không.
- Đầu mùa mưa và mùa hè, xem lại khoảng cách tới cửa kính: mưa hắt và nắng gắt đều thay đổi theo mùa.
- Khi cây đã quá cỡ cho lối vào, chuyển nó vào phòng khách hoặc ra sân, thay bằng cây nhỏ hơn. Đừng cố giữ một cây đã lấn hết lối đi.
Nếu bạn muốn thêm một món vật phẩm ở lối vào, nên chọn món có ghi rõ chất liệu, đặt ở chỗ không vướng lối đi, và coi nó như đồ trang trí mang ý nghĩa biểu tượng, không phải thứ thay được việc giữ lối vào sáng và gọn.
Câu hỏi thường gặp
Hai chậu cây hai bên cửa có bắt buộc phải cùng loại không?
Không bắt buộc. Cùng loại, cùng cỡ cho cảm giác cân đối kiểu chính môn truyền thống. Nhưng nếu hai bên cửa có ánh sáng rất khác nhau, chọn hai cây khác loại nhưng tương đương về chiều cao và độ dày tán vẫn giữ được cảm giác cân bằng mà cây nào cũng sống tốt.
Đặt cây ngoài cửa hay trong cửa thì tốt hơn?
Bài này nói về cây phía trong. Cây ngoài cửa chịu nắng mưa nhiều hơn và phải chọn loài chịu được thời tiết. Về quan niệm, cả hai đều được coi là làm lối vào có sức sống. Về thực tế, nhà phố mặt đường thường nên giữ vỉa hè thông thoáng, còn chung cư thì không được để đồ ở hành lang chung.
Cửa nhìn thẳng ra cửa sau, có nhất thiết phải đặt cây chắn không?
Không nhất thiết. Quan niệm coi đây là thế khí đi xuyên, nhưng có nhà lại cần gió xuyên để mát. Nếu muốn giảm cảm giác nhìn thấu và giảm gió lùa mạnh, một cây cao hoặc kệ cây đặt lệch giữa nhà là cách mềm. Nếu gió xuyên đang làm nhà dễ chịu, bạn có thể giữ nguyên.
Cây ở lối vào bị héo liên tục, nguyên nhân thường là gì?
Ba nguyên nhân hay gặp là thiếu sáng, gió lùa khô hoặc tưới không đều vì ai cũng nghĩ người khác đã tưới. Kiểm ánh sáng bằng cách quan sát bóng tay giữa trưa, xem có luồng gió điều hoà hoặc gió cửa thổi thẳng vào không, và giao việc tưới cho một người cố định.
Có nên đặt cây có gai hai bên cửa để "giữ nhà" không?
Một số nơi có tập quán đặt xương rồng hay cây gai ở cửa với ý nghĩa ngăn điều không lành. Đó là tập quán dân gian, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, cây gai ở lối vào dễ quệt vào người, trẻ nhỏ và thú nuôi; nếu muốn giữ tập quán, đặt chậu nhỏ ở chỗ cao, xa lối đi.
Tiền sảnh rất hẹp, có cách nào vẫn có cây mà không vướng?
Có thể dùng cây treo từ trần, giá chậu gắn tường, hoặc một chậu nhỏ trên tủ giày. Cây treo cần móc chịu lực và chỗ treo không nằm ngay trên đầu người đi qua. Chậu trên tủ giày nên có đĩa lót kín để nước không thấm xuống tủ.