Theo phong thủy, nhà vệ sinh là nơi uế khí nên được đặt ở chỗ khuất, không đối cửa chính, không nằm giữa nhà và không sát bếp. Với quán ăn và quán cà phê, những lời khuyên này càng quan trọng vì nhà vệ sinh nằm gần nơi khách ăn uống, và vì đây là chỗ khách hay dùng để đánh giá độ sạch của cả quán.
Bài dưới đây đi qua các vị trí nên tránh, hướng cửa, cách xử lý mùi và ẩm, những trường hợp đặc biệt của quán nhà ống, quán trên lầu, và các phương án khi mặt bằng thuê không cho dời nhà vệ sinh. Những gì gọi là tốt – kém theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần vệ sinh an toàn thực phẩm thì có quy định riêng, bạn nên kiểm theo văn bản hiện hành.
Vì sao nhà vệ sinh quán bị xét kỹ hơn nhà ở
Ở nhà, nhà vệ sinh chỉ người trong gia đình dùng, mỗi ngày vài lượt. Ở quán, số lượt dùng có thể gấp nhiều lần, người dùng là khách lạ, giờ cao điểm thì liên tục. Mùi, độ ẩm, nước bắn ra sàn đều tăng tương ứng. Một nhà vệ sinh thiết kế cho nhà ở mà đem dùng cho quán hai chục bàn thường nhanh chóng xuống cấp.
Phong thủy coi nhà vệ sinh là chỗ chứa uế khí và có nhiều lời kiêng về vị trí của nó. Đặt cạnh nhau, hầu hết những lời kiêng ấy đều có lý do vệ sinh tương ứng: không đặt gần bếp vì sợ nhiễm bẩn thực phẩm, không đối cửa chính vì mùi và hình ảnh, không ở giữa nhà vì khó thông gió ra ngoài. Ở quán ăn, những lý do vệ sinh này còn đi kèm yêu cầu pháp lý.
Thêm một điểm ít ai nghĩ đến: với nhiều khách, nhà vệ sinh là nơi duy nhất trong "khu hậu trường" mà họ được bước vào. Họ nhìn sàn, nhìn bồn rửa, ngửi mùi, rồi suy ra bếp sạch hay bẩn. Một nhà vệ sinh khô, sáng, thơm nhẹ làm khách yên tâm về món ăn hơn mọi lời quảng cáo.
Vì vậy, khi bàn phong thủy nhà vệ sinh của quán, nên coi đó là phần nối giữa quan niệm và tiêu chuẩn vệ sinh, không phải chuyện kiêng kỵ thuần túy.
Những vị trí nên tránh trên mặt bằng quán
Đối thẳng cửa chính. Khách vừa bước vào đã thấy cửa nhà vệ sinh, quan niệm gọi là uế khí xộc ra cửa. Thực tế là mùi, hình ảnh không đẹp ngay ấn tượng đầu tiên. Nếu không dời được, cần vách chắn hoặc đổi hướng cửa sang bên.
Giữa mặt bằng (trung cung). Sách coi trung cung là tâm nhà, đặt nhà vệ sinh ở đó là "ô uế tâm nhà". Thực tế nhà vệ sinh giữa nhà thường không có cửa sổ, phải dựa hoàn toàn vào quạt hút, ống thoát đi dài. Quán nhà ống rất hay gặp trường hợp này.
Sát hoặc đối diện bếp, quầy pha chế. Đây là vị trí cả quan niệm lẫn yêu cầu vệ sinh đều không ưa. Các quy định về cơ sở kinh doanh ăn uống thường yêu cầu nhà vệ sinh không mở trực tiếp vào khu chế biến. Nếu gần, cần khoảng đệm, cửa tự đóng và thông gió riêng.
Trên bếp hoặc quầy của tầng dưới. Quán nhiều tầng hay đặt nhà vệ sinh chồng lên nhau theo trục ống. Nếu tầng dưới là bếp, nguy cơ rò rỉ vào khu nấu là thật. Cần chống thấm kỹ, trần kín, ống đi trong hộp kỹ thuật, không đi ngang trên đầu bếp.
Cuối lối đi xuyên qua sảnh. Khách phải đi ngang mọi bàn mới tới nhà vệ sinh thì cả người đi lẫn người ngồi đều không thoải mái. Nên có lối đi riêng dọc tường, không cắt giữa các bàn.
Cửa nhà vệ sinh: hướng mở và những gì nhìn thấy
Quan niệm phổ biến khuyên cửa nhà vệ sinh không đối thẳng cửa chính, không đối thẳng bếp, không đối thẳng bàn ăn. Lý do thực tế đi kèm là mỗi lần cửa mở, người ngồi đối diện nhìn thẳng vào trong và mùi thoát thẳng ra phía đó. Với quán, bàn khách nằm ngay trước cửa nhà vệ sinh thường là bàn khó bán nhất.
Cách xử lý phổ biến là làm một khoảng đệm nhỏ: một hành lang ngắn, một góc rẽ hoặc một vách chắn trước cửa. Khách đi vào khoảng đệm rồi mới tới cửa phòng vệ sinh, nên từ sảnh không nhìn thấy bên trong. Khu rửa tay có thể đặt ở khoảng đệm này, dùng chung cho nam và nữ, vừa tiện vừa giảm lượng người ra vào phòng vệ sinh chỉ để rửa tay.
Cửa nên có cơ cấu tự đóng nhẹ để không bị bỏ mở. Một số quán dùng cửa lật hai chiều không chốt cho khoảng đệm và cửa có khóa cho từng buồng. Khe cửa phía dưới nên đủ để gió từ ngoài lùa vào bù cho quạt hút, tránh tình trạng quạt chạy mà không hút được vì phòng bị bịt kín.
Về hướng của bồn cầu, một số người kiêng bồn cầu nhìn thẳng ra cửa. Lý do thực tế là khi cửa vô tình mở, người bên trong bị nhìn thấy. Xoay bồn cầu lệch khỏi trục cửa là cách đơn giản để giải quyết cả hai.
Mùi và ẩm: nơi quan niệm và kỹ thuật gặp nhau
Thứ mà sách gọi là uế khí, đối với người vận hành quán chủ yếu là mùi và ẩm. Những việc kỹ thuật dưới đây giải quyết phần lớn:
- Quạt hút đủ mạnh, xả ra ngoài trời: không xả vào trần giả hay hộp kỹ thuật kín, vì mùi sẽ quay ngược vào quán. Quạt nên chạy theo đèn hoặc chạy liên tục trong giờ mở cửa.
- Xi phông và phễu thu sàn có nút chặn mùi: phễu thu sàn khô lâu ngày sẽ mất lớp nước chặn mùi, mùi cống bốc lên. Nên rót nước định kỳ hoặc dùng loại có van một chiều.
- Ống thông hơi bể phốt: thiếu ống thông hơi hoặc ống đặt thấp là nguyên nhân thường gặp của mùi hôi trong quán. Ống nên đưa lên cao, xa cửa sổ và cửa lấy gió.
- Sàn dốc về phễu thu: sàn bằng hoặc dốc ngược làm nước đọng, ẩm mốc chân tường, trơn trượt.
- Vật liệu dễ lau: gạch men, đá, mạch chống thấm; tránh gỗ tự nhiên chạm sàn và giấy dán tường trong phòng ướt.
- Thùng rác có nắp: thay túi theo ca, không để qua đêm.
Nếu làm tốt những điều trên, phần lớn lời khuyên "hóa giải" uế khí như đặt muối, đặt than, đặt cây trong nhà vệ sinh trở nên không cần thiết. Cây xanh có thể để trang trí nếu chịu được ánh sáng yếu và được chăm, nhưng không thay được quạt hút.
Quán nhà ống và quán trên lầu: những trường hợp khó
Quán nhà ống thường có nhà vệ sinh ở giữa nhà, dưới gầm cầu thang hoặc ở cuối nhà. Ở giữa nhà và dưới gầm cầu thang là hai vị trí mà quan niệm không ưa, và thực tế cũng khó thông gió. Nếu bạn thuê mặt bằng có sẵn, trước khi đặt cọc hãy kiểm tra quạt hút xả ra đâu, có mùi khi đóng cửa vài giờ không, ống thoát có đi qua chỗ bạn định đặt bếp không.
Nhà vệ sinh cuối nhà, sát cửa sau, thường là phương án tốt nhất cho quán nhà ống: có thể mở ô thoáng ra ngoài, xa cửa chính, ống thoát ngắn. Điều cần lưu ý là cửa sau ấy thường cũng là khu bếp, nên phải tách bằng vách và cửa riêng, khách đi tới nhà vệ sinh không phải đi qua bếp.
Quán trên lầu, chẳng hạn quán cà phê tầng hai, tầng ba, thường dùng chung nhà vệ sinh của tòa nhà hoặc có một phòng nhỏ trong quán. Nếu dùng chung, lối đi tới đó nên sáng và có chỉ dẫn rõ, không bắt khách đi qua hành lang tối. Nếu có phòng riêng, kiểm tra kỹ chống thấm sàn vì rò rỉ xuống tầng dưới sẽ là chuyện với hàng xóm.
Một ví dụ giả định: quán cà phê nhà ống bốn mét, nhà vệ sinh dưới gầm cầu thang giữa nhà. Chủ quán không thể dời. Cách xử lý là làm vách gỗ thưa chắn tầm nhìn từ cửa chính, lắp quạt hút có ống đi lên mái theo hộp kỹ thuật, thay cửa bằng loại tự đóng, đặt khu rửa tay bên ngoài và bố trí bàn khách lùi xa khỏi khu vực này. Sau khi làm, mùi gần như không còn và khu gầm cầu thang trở thành góc yên.
Khi không dời được nhà vệ sinh: các phương án so sánh
Mặt bằng thuê thường không cho phép dời nhà vệ sinh vì đụng đến đường ống, bể phốt và kết cấu. Bảng dưới so một số phương án theo mức đầu tư.
| Phương án | Mức can thiệp | Giải quyết được | Không giải quyết được |
|---|---|---|---|
| Đổi hướng mở cửa, thêm cửa tự đóng | Nhỏ | Tầm nhìn từ sảnh, mùi thoát khi cửa bỏ mở | Vị trí giữa nhà, sát bếp |
| Vách chắn tạo khoảng đệm | Nhỏ đến vừa | Tầm nhìn từ cửa chính và bàn khách | Mùi nếu thông gió kém |
| Nâng cấp quạt hút, ống thông hơi | Vừa | Mùi, ẩm, mốc | Vị trí theo quan niệm |
| Làm lại chống thấm, trần kín | Vừa | Nguy cơ rò rỉ xuống bếp tầng dưới | Cảm giác "trên đầu bếp" theo quan niệm |
| Dời bếp hoặc quầy ra xa | Lớn | Khoảng cách với khu chế biến | Chi phí thi công cao |
Với đa số quán thuê, ba phương án đầu đã giải quyết được phần thực tế. Phần còn lại thuộc về quan niệm; nếu gia đình bạn coi trọng, có thể bàn với chủ nhà khi ký hợp đồng dài hạn và có kế hoạch sửa lớn.
Giữ nhà vệ sinh quán sạch theo ca
Một nhà vệ sinh đặt đúng chỗ mà không được chăm thì vẫn là nơi uế khí theo mọi cách hiểu. Với quán, việc giữ sạch nên thành lịch cố định, giao rõ người, không để "ai rảnh thì làm".
- Trước giờ mở cửa: bật quạt hút, rót nước vào phễu thu sàn, lau khô sàn, kiểm tra giấy, xà phòng, khăn lau tay.
- Trong giờ cao điểm: cứ sau một khoảng thời gian cố định, nhân viên được phân công vào kiểm tra nhanh sàn ướt, rác, giấy.
- Sau giờ cao điểm: lau bồn rửa, gương, tay nắm cửa, thay túi rác.
- Cuối ngày: cọ rửa toàn bộ bằng chất tẩy phù hợp, không trộn các loại chất tẩy với nhau, để quạt chạy thêm một lúc rồi mới tắt.
- Hằng tuần: kiểm tra rò rỉ ở chân bồn cầu, vòi nước, ống dưới bồn rửa; vệ sinh lưới quạt hút.
- Ghi một bảng kiểm nhỏ bên trong cửa để người làm đánh dấu, chủ quán nhìn là biết đã làm hay chưa.
Nhiều chủ quán kể rằng lời khen về nhà vệ sinh sạch thường đến từ khách nữ và khách đi cùng trẻ nhỏ, đúng nhóm khách hay quay lại cùng gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Quán ăn nhỏ có bắt buộc phải có nhà vệ sinh cho khách không?
Yêu cầu cụ thể tùy loại hình và quy mô cơ sở, theo quy định về an toàn thực phẩm và quy định của địa phương. Bạn nên kiểm tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý khi làm thủ tục. Về trải nghiệm, khách ngồi lâu như ở quán cà phê gần như luôn cần nhà vệ sinh.
Nhà vệ sinh nam nữ nên tách hay chung?
Phong thủy không bàn chuyện này. Về thực tế, quán nhỏ thường dùng buồng chung có khóa, khu rửa tay đặt bên ngoài. Quán lớn nên tách buồng nam nữ và có ít nhất một buồng rộng cho người dùng xe lăn hoặc người đi cùng trẻ nhỏ.
Đặt gương trong nhà vệ sinh quán có kiêng gì không?
Một số người kiêng gương đối thẳng cửa nhà vệ sinh hoặc đối thẳng bồn cầu. Gương trên bồn rửa tay thì gần như quán nào cũng cần. Đặt gương ở tường bồn rửa, không đối cửa ra vào, là cách vừa tiện vừa không trái quan niệm.
Có nên đặt nhà vệ sinh dưới gầm cầu thang quán?
Theo quan niệm, gầm cầu thang ở giữa nhà là chỗ không ưa đặt nhà vệ sinh. Thực tế, chiều cao thấp và khó thông gió. Nếu không còn chỗ khác, cần quạt hút có ống ra ngoài, chống thấm kỹ và vách che tầm nhìn từ sảnh.
Mùi hôi chỉ xuất hiện buổi sáng khi mới mở quán là do đâu?
Thường do phễu thu sàn hoặc xi phông khô nước qua đêm, quạt hút tắt nên khí từ ống thoát bốc lên, hoặc ống thông hơi bể phốt không hoạt động tốt. Cho quạt chạy trước giờ mở cửa và rót nước vào phễu thu là bước kiểm tra đầu tiên.
Nhà vệ sinh của quán có cần trang trí theo phong thủy không?
Không cần vật phẩm gì đặc biệt. Quan niệm chỉ mong nơi này sạch, khô, sáng, cửa đóng. Một chậu cây chịu bóng, ánh đèn ấm, mùi thơm nhẹ và giấy, xà phòng luôn đủ là đã làm đúng tinh thần đó.