Với nhà ống thông ra hai đường ở trước và sau, người làm phong thủy thường lấy mặt rộng hơn, đông người qua lại hơn và có địa chỉ chính thức làm mặt chính; mặt còn lại dùng làm lối phụ, lối thoát và nguồn gió, không nên để hai cửa thẳng hàng mở toang cùng lúc. Khi hai mặt tương đương nhau, yếu tố quyết định là nếp sinh hoạt: gia đình đi lại và đón khách chủ yếu bằng phía nào.
Nhà thông hai đầu khá phổ biến ở các khu phố cũ, các dãy nhà ven chợ, nhà nằm giữa một trục đường lớn và một con ngõ. Đây là loại nhà có nhiều lợi thế: có hai nguồn sáng, có gió xuyên, có lối thoát thứ hai. Nó cũng có những băn khoăn riêng mà bài này đi qua lần lượt. Phần tốt xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao nhà hai mặt đường lại làm người ta băn khoăn
Phần lớn lời khuyên phong thủy cho nhà ở dựa trên một giả định: nhà có một mặt trước để đón và một mặt sau để tựa. Nhà thông hai mặt đường làm giả định đó lung lay. Phía sau không còn là bức tường tựa vững chắc mà là một con đường khác, có người qua lại, có tiếng xe. Nhiều người lo rằng nhà như vậy "không có hậu", "trước sau đều động".
Ở chiều ngược lại, cũng có nhiều ý kiến cho rằng nhà hai mặt đường được lợi vì có thêm một nguồn khí, nhất là khi mặt sau là ngõ yên tĩnh. Với nhà kinh doanh, hai mặt đường còn có giá trị thương mại rõ ràng. Thực tế thị trường nhà ở Việt Nam thường đánh giá loại nhà này cao hơn nhà một mặt cùng diện tích.
Hai cách nhìn này không loại trừ nhau. Điều chúng cùng nói là nhà hai mặt cần được tổ chức rõ ràng: mặt nào là mặt đón, mặt nào là mặt phụ, và giữa hai mặt có gì để nhà không biến thành một hành lang thông thống. Khi đã tổ chức rõ, phần lớn băn khoăn về "không có hậu" được giải quyết bằng bố trí bên trong.
Chọn mặt chính: các yếu tố nên cân
Bảng dưới liệt kê các yếu tố thường được dùng để chọn mặt chính, theo thứ tự mà nhiều người trong nghề hay xét. Không có yếu tố nào tuyệt đối; bạn cân chúng theo hoàn cảnh nhà mình.
| Yếu tố | Nghiêng về mặt này khi | Ghi chú |
|---|---|---|
| Địa chỉ, số nhà | Số nhà và giấy tờ ghi theo mặt này | Khách, bưu phẩm, giấy tờ đều tìm tới đây |
| Độ rộng đường | Đường rộng hơn, xe vào được | Mặt đón có minh đường rộng hơn theo quan niệm |
| Người qua lại | Đông người hơn, hợp kinh doanh | Nếu chỉ để ở, có khi chọn mặt yên làm lối vào |
| Hướng nắng gió | Hướng mát hơn, ít nắng chiều | Mặt hướng Tây thường cần che chắn nhiều hơn |
| Cao độ | Mặt cao hơn, ít ngập hơn | Mặt thấp hay ngập không nên làm lối chính |
| Thói quen gia đình | Cả nhà quen đi lối này | Thói quen thật quan trọng hơn bản vẽ |
Khi các yếu tố chỉ về hai phía khác nhau, ví dụ giả định mặt trước có địa chỉ nhưng đường hay ngập còn mặt sau là ngõ cao ráo, nhiều gia đình vẫn giữ mặt có địa chỉ làm mặt chính để đón khách, còn lối đi hằng ngày dùng mặt sau. Như vậy là chấp nhận được.
Hai cửa thẳng hàng: quan niệm xuyên nhà và cách giữ gió
Quan niệm được nhắc nhiều nhất với nhà hai mặt đường là cửa trước thẳng cửa sau. Phong thủy cho rằng khí vào cửa này rồi đi thẳng ra cửa kia, không lưu lại trong nhà. Lý do thực tế đi kèm là gió lùa mạnh thổi bay giấy tờ, bụi, mùi bếp lan khắp nhà, và người đứng ở đường này nhìn xuyên được ra đường kia. Danh mục cửa chính, cổng ngõ của trang có bài riêng về cửa trước thẳng cửa sau nói chung; ở nhà hai mặt đường, chuyện này rõ rệt hơn vì cả hai đầu đều là cửa lớn.
Cách xử lý không phải là bít một đầu, vì như vậy mất đi lợi thế của loại nhà này. Cách hay dùng là làm cho đường từ cửa này tới cửa kia không còn là đường thẳng: cầu thang hoặc giếng trời ở giữa tạo một chỗ rẽ; một vách thoáng, kệ sách hai mặt hay bình phong đặt lệch trục; cửa sau xê dịch sang một bên so với cửa trước.
Một cách khác rất đơn giản là thói quen: không mở toang cả hai cửa lớn cùng lúc. Mở cửa sổ hoặc ô thoáng ở hai đầu vẫn có gió xuyên nhẹ, còn hai cửa đi chỉ mở khi cần. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng thói quen này cũng giúp an ninh và giữ nhà sạch hơn.
Mặt sau dùng làm gì cho hợp
Khi đã chọn mặt chính, mặt sau thường có ba cách dùng. Cách thứ nhất là lối sinh hoạt: cả nhà đi lại bằng cửa sau ra ngõ, để mặt trước yên tĩnh hoặc cho thuê. Cách thứ hai là lối phục vụ: bếp, khu giặt phơi, chỗ để rác và lối nhập hàng nếu nhà kinh doanh. Cách thứ ba là lối gió và lối thoát: cửa sau ít khi mở, chủ yếu để có gió, có ánh sáng và có đường ra khi khẩn cấp.
Với cách thứ hai, bếp đặt ở đoạn sau sát cửa sau là lựa chọn được nhiều nhà ưa: khói bếp thoát ra ngõ thay vì đi ngược vào nhà, rác mang ra tiện. Cần chú ý không để bếp nấu đối thẳng cửa sau, vì gió ngõ thổi vào làm lửa chao, nhất là với bếp gas. Theo quan niệm, bếp đối cửa cũng bị kiêng; hai lý do lại trùng nhau.
Nếu mặt sau được dùng làm phòng ngủ ở các tầng trên, cửa sổ nhìn ra ngõ cần rèm hoặc lam để giữ riêng tư, vì ngõ hẹp thì nhà đối diện rất gần. Theo quan niệm của nhiều người, phòng ngủ ở mặt yên tĩnh hơn là hợp, và với nhà hai mặt đường, mặt yên thường là mặt ngõ.
Chỗ tựa cho nhà không có tường hậu
Nhà hai mặt đường không có tường hậu kín theo nghĩa truyền thống, nên những người coi trọng chỗ tựa thường tìm cách tạo một "hậu" bên trong nhà. Cách hay dùng là để khối cầu thang, khối vệ sinh và kho dồn thành một lõi đặc ở đoạn giữa hoặc đoạn sau, các phòng chính tựa vào lõi đó. Giường ngủ, ghế chủ trong phòng khách, bàn làm việc đặt tựa lưng vào tường đặc chứ không quay lưng ra phía cửa sau.
Ở tầng trệt, nếu mặt sau là ngõ đông người, một khoảng lùi nhỏ có cây và cổng thấp trước cửa sau cũng tạo được cảm giác có lớp che. Ở các tầng trên, ban công mặt sau có thể trồng một dải cây chậu, vừa che nắng vừa làm lớp đệm với nhà đối diện.
Theo loan đầu, phía sau cao hơn phía trước được xem là có thế tựa. Với nhà phố, phần này phụ thuộc nhiều vào nhà xung quanh hơn là nhà mình. Bài riêng về chỗ tựa phía sau nhà trong danh mục loan đầu nói kỹ hơn; điều nên giữ ở đây là bên trong nhà có tường đặc cho các chỗ ngồi, chỗ ngủ, thì người ở cảm thấy yên.
Ví dụ giả định: sắp một căn nhà thông hai mặt
Hình dung một căn nhà rộng 4 m, sâu 20 m, ba tầng, mặt trước là phố có địa chỉ, mặt sau là ngõ rộng khoảng 2,5 m. Gia đình bốn người, không kinh doanh. Một cách sắp xếp có thể như sau.
- Chọn mặt phố làm mặt chính vì có địa chỉ, khách tìm tới dễ. Tầng trệt phía trước là sảnh nhỏ, chỗ để hai xe máy dựng một bên và phòng khách.
- Đặt cầu thang và giếng trời ở đoạn giữa, lệch về một bên tường. Cầu thang chắn bớt đường thẳng từ cửa trước ra cửa sau, giếng trời đưa sáng xuống.
- Đoạn sau tầng trệt là bếp và phòng ăn. Bếp nấu kê dọc tường bên, không đối cửa sau. Cửa sau lệch sang phía không có bếp, mở ra ngõ, dùng để đổ rác và làm lối đi hằng ngày cho trẻ đi học.
- Tầng hai phía trước là phòng sinh hoạt chung, phía sau là phòng ngủ bố mẹ nhìn ra ngõ, có lam che riêng tư.
- Tầng ba phía trước là phòng thờ, phía sau là phòng ngủ của con. Sân phơi nhỏ ở ban công phía ngõ.
- Hai cửa đi ở tầng trệt chỉ mở cùng lúc khi cần thông gió mạnh; bình thường mở ô thoáng phía trên cửa và cửa sổ hai đầu.
Đây là một phương án minh hoạ, không phải mẫu chuẩn. Kiến trúc sư sẽ điều chỉnh theo hướng nắng, cao độ và nếp sống cụ thể của gia đình bạn.
An ninh và vận hành hai đầu nhà
Hai cửa ra đường là hai lối vào cho cả người nhà lẫn người lạ. Mấy việc dưới đây giúp nhà hai mặt vừa thoáng vừa yên tâm.
- Quy ước rõ ai mở, ai đóng cửa sau, và cửa sau phải đóng khi cả nhà lên tầng ngủ hoặc ra khỏi nhà.
- Đặt đèn và chuông ở cả hai cửa. Khách đến cửa sau mà nhà không nghe thấy thì cũng như cửa không có.
- Khoá cửa sau loại mở nhanh được từ bên trong mà không cần chìa, để thoát hiểm khi cần, nhưng bên ngoài thì khoá chắc.
- Không để xe, hàng hoá chắn lối cửa sau, vì đó là lối thoát thứ hai của nhà.
- Với nhà kinh doanh mặt trước, tách rõ khu bán hàng với lối đi ra sau để khách không đi lạc vào khu riêng.
- Nếu hai mặt ở hai phường hoặc hai tổ dân phố khác nhau, hỏi rõ việc đăng ký cư trú và thu gom rác theo mặt nào.
Tổ chức tốt, nhà hai mặt đường cho bạn thứ mà nhà ống một mặt thiếu nhất: một con đường gió và một lối ra thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Nhà hai mặt đường có bị coi là xấu theo phong thủy không?
Không có quan niệm phổ biến nào xếp nhà hai mặt đường vào loại xấu. Ý kiến ngại thường xoay quanh hai cửa thẳng hàng và thiếu chỗ tựa phía sau, cả hai đều xử lý được bằng bố trí. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hướng nhà tính theo mặt trước hay mặt sau?
Thường tính theo mặt chính, tức mặt bạn chọn làm lối đón khách và có địa chỉ. Nếu gia đình đi lại chủ yếu bằng mặt sau, một số người làm nghề sẽ xét thêm hướng của cửa đó. Nên thống nhất một cách tính trước khi bàn đến các phép tính khác.
Mặt sau là ngõ cụt thì có sao không?
Ngõ cụt phía sau thường yên tĩnh, ít xe, hợp làm lối sinh hoạt. Quan niệm về ngõ cụt chủ yếu áp cho nhà nằm ở cuối ngõ, có bài riêng trong danh mục nhà ở vị trí đặc biệt. Với nhà chỉ có cửa sau mở ra một ngõ cụt, cần chú ý thoát nước và an ninh.
Có nên làm cửa hàng ở cả hai mặt không?
Có thể, nhưng khi đó nhà gần như không còn mặt nào yên tĩnh cho sinh hoạt gia đình. Nhiều nhà chọn kinh doanh một mặt, mặt kia dành cho gia đình, hoặc cho thuê một mặt. Nếu kinh doanh cả hai mặt, nên dồn chỗ ở lên tầng trên và có cầu thang riêng.
Có nên xây kín bít mặt sau để nhà có hậu không?
Bít kín mặt sau làm mất nguồn sáng, gió và lối thoát thứ hai, những thứ quý nhất của loại nhà này. Thay vì bít, nên tạo chỗ tựa bên trong bằng lõi cầu thang, vệ sinh, kho và đặt chỗ ngồi, chỗ ngủ tựa vào tường đặc.