Theo quan niệm phong thủy hình thế, đứng trong nhà nhìn ra, bên tay trái là Thanh long, bên tay phải là Bạch hổ; dân gian chuộng phía Thanh long cao hơn hoặc dài hơn phía Bạch hổ. Câu hay được nhắc là "thà để Thanh long cao vạn trượng, chớ để Bạch hổ ngẩng đầu". Áp vào nhà phố, nhiều người hiểu thành: nhà hàng xóm bên trái cao hơn thì được, bên phải cao hơn thì không nên.
Bài này đi vào tình huống cụ thể ấy: xác định trái phải cho đúng, câu nói kia đến từ đâu, các trường hợp nhà phố liền kề hay gặp, và những gì có thể giải thích bằng nắng, gió, kết cấu tường chung. Đây là một quan niệm của trường phái hình thế, mức tin tuỳ mỗi người; nó không phải lý do để lo lắng khi nhà bên cạnh xây cao lên.
Xác định bên Thanh long, bên Bạch hổ cho đúng
Sai lầm phổ biến nhất là xác định trái phải khi đứng ngoài đường nhìn vào. Cách làm theo sách hình thế như sau:
- Vào trong nhà, đứng ở chính giữa, lưng quay về phía sau nhà, mặt nhìn ra cửa chính.
- Tay trái của bạn lúc này chỉ phía Thanh long, tay phải chỉ phía Bạch hổ. Phía trước mặt là Chu tước, sau lưng là Huyền vũ.
- Nếu nhà có cửa chính lệch hẳn sang một bên hoặc mở ra hông nhà, các thầy thường lấy theo mặt tiền chính, nơi nhà "nhìn ra" đường. Ở điểm này các phái không hoàn toàn thống nhất, nên mỗi người tư vấn có thể chọn một cách và bạn cần hỏi rõ.
- Với căn hộ chung cư, phần lớn người làm nghề lấy theo hướng ban công hay cửa sổ lớn làm mặt nhìn ra, có người lấy theo cửa căn hộ. Nên hỏi rõ người tư vấn dùng quy ước nào trước khi nghe kết luận.
- Ghi lại hai bên có gì: nhà cao bao nhiêu tầng, đất trống, ngõ, cây lớn, công trình công cộng. Sau đó mới bàn cao thấp.
Tên bốn phía mượn từ bốn chòm sao lớn trong thiên văn cổ, tượng trưng cho bốn phương khi người xem quay mặt về phía nam. Ở nhà ở, chúng được dùng như tên gọi tương đối theo mặt nhà chứ không gắn với hướng la bàn.
Câu "thà để Thanh long cao vạn trượng" nói gì
Câu này là khẩu ngữ lưu truyền trong dân gian và giới thầy địa lý, không nên coi là trích từ một cổ thư cụ thể. Ý của nó là trong thế bao quanh một ngôi nhà hay một ngôi mộ, phía Thanh long nên vững, dài, cao hơn, còn phía Bạch hổ nên thấp, ngoan, ôm vào. Trong các mô tả hình thế cổ, Bạch hổ được ví như con hổ phục, cúi đầu; hổ "ngẩng đầu" là hình ảnh của sự lấn át.
Người giải thích theo âm dương nói Thanh long thuộc dương, chủ động, còn Bạch hổ thuộc âm, chủ tĩnh, nên muốn bên dương mạnh hơn. Cách giải thích này mang tính biểu tượng. Có người lại suy rộng sang chuyện trong nhà, kiểu phía Thanh long ứng với đàn ông, phía Bạch hổ ứng với đàn bà, rồi gán cho các mối quan hệ gia đình. Những suy rộng đó là quan niệm, không có cách nào kiểm chứng.
Điều đáng chú ý là câu nói vốn để mô tả thế đồi núi ở tầm lớn: hai dải đồi hai bên một thung lũng. Đem nguyên văn áp vào hai căn nhà phố cách nhau một bức tường là một bước chuyển nghĩa khá xa. Nhiều người làm nghề cũng thừa nhận ở phố, yếu tố hai bên ít quan trọng hơn mặt tiền và lối vào.
Các tình huống nhà phố liền kề hay gặp
Bảng dưới liệt kê những trường hợp phổ biến trong các dãy nhà ống, kèm cách nhìn của quan niệm hình thế và điều thực tế đáng để ý. Phần thực tế mới là phần bạn nên dựa vào để quyết định sửa gì.
| Tình huống | Quan niệm hình thế hay nói | Điều thực tế đáng để ý |
|---|---|---|
| Hai bên cao bằng nhau, bằng nhà mình | Thế cân, được coi là ổn | Tường chung đều, ít lộ mặt hông, chống thấm dễ |
| Bên trái cao hơn, bên phải bằng | Hợp câu long cao hổ thấp | Phía bị che có thể thiếu sáng nếu là hướng nắng sáng |
| Bên phải cao hơn hẳn | Bị coi là hổ lấn long | Mặt hông nhà cao bên cạnh có thể hắt nước mưa, đổ bóng xuống mái nhà mình |
| Hai bên đều cao hơn nhiều | Nhà bị kẹp, thế bị ép | Thiếu sáng, kém thông gió, mái thấp đọng rác và nước |
| Một bên là đất trống hoặc ngõ | Thiếu một bên ôm | Mặt hông lộ nắng mưa, cần chống thấm và chống nóng tường hông |
| Nhà mình cao hơn cả hai bên | Nhà đứng trơ, chịu gió | Tường hông tầng trên lộ thiên, cần hoàn thiện kỹ để không thấm |
Như bạn thấy, cột thực tế xoay quanh ánh sáng, nước mưa và tường hông. Đó cũng là những thứ khiến người ở cảm thấy căn nhà dễ chịu hay bức bối, dù họ không biết từ Thanh long Bạch hổ.
Lý giải thực tế đằng sau chuyện hai bên cao thấp
Bóng đổ. Nhà cao bên cạnh đổ bóng lên mái và giếng trời nhà thấp. Bên nào bị che nhiều hơn còn tuỳ hướng nhà: ở Việt Nam, nhà mặt tiền quay về hướng Nam thì bên phải (phía Tây) cao lên sẽ che bớt nắng chiều, chuyện này với người ở lại có lợi. Tức là cùng một "hổ ngẩng đầu", tác động thật có thể ngược với lời đồn.
Nước mưa và chống thấm. Chỗ tiếp giáp giữa mái nhà thấp và tường nhà cao là điểm thấm kinh điển của nhà phố. Nước chảy từ tường cao xuống mái thấp, nếu không có máng và diềm chắn thì thấm vào tường chung.
Gió. Nhà thấp kẹp giữa nhà cao có gió đi qua mái yếu, nhưng có thể gặp gió xoáy ở sân thượng. Nhà cao nhất dãy thì tầng trên chịu gió mạnh hơn, cần chú ý mái tôn, biển, giàn phơi.
Kết cấu tường chung. Nhà mới xây cao cạnh nhà cũ thấp có thể gây lún, nứt tường nhà cũ khi đào móng. Đây là rủi ro thật cần xử lý bằng biên bản hiện trạng trước khi thi công và giám sát kỹ thuật.
Cảm giác. Đi bộ ngang qua, một căn nhà thấp lọt thỏm giữa hai khối cao cho cảm giác bị ép. Cảm giác ấy có thật, nó ảnh hưởng tới cách người ta nhìn ngôi nhà, kể cả giá trị khi bán lại.
Khi nhà mình là căn thấp nhất dãy
Nhiều gia đình sống trong căn nhà cấp bốn hay hai tầng cũ, trong khi hai bên lần lượt xây lên năm, sáu tầng. Lời khuyên phong thủy hay gặp là nâng tầng, treo vật phẩm ở tường hông, đặt gương hay biểu tượng hổ hướng sang nhà bên. Hai lời khuyên sau dễ gây xích mích với hàng xóm và không giải quyết được gì về ánh sáng hay thấm dột.
Nếu chưa có điều kiện xây lại, ưu tiên thực tế là: làm máng và diềm chắn nước ở chỗ mái tiếp giáp tường cao bên cạnh; mở hoặc mở rộng giếng trời để lấy sáng từ trên xuống thay vì từ hai bên; sơn tường trong màu sáng để tăng phản xạ; làm thông gió theo chiều dọc nhà. Những việc ấy cải thiện chất lượng ở rõ ràng, và theo cách nói của phong thủy cũng là "đem khí và ánh sáng vào nhà".
Nếu có kế hoạch xây lại, chiều cao nhà phụ thuộc trước hết vào quy hoạch và giấy phép xây dựng của khu vực, không phải vào việc muốn cao hơn hàng xóm bên nào. Bàn chuyện long hổ chỉ có ý nghĩa trong khuôn khổ được phép. Ở những tuyến phố có quy định chiều cao đồng đều, cả dãy cao bằng nhau là thế mà quan niệm hình thế cũng coi là cân.
Khi nhà mình xây cao hơn nhà bên cạnh
Chiều ngược lại cũng hay gặp: bạn chuẩn bị xây và nhà bạn sẽ thành "Bạch hổ ngẩng đầu" của nhà hàng xóm. Một vài điều nên làm để giữ hoà khí và an toàn:
- Lập biên bản hiện trạng nhà liền kề trước khi khởi công, có chụp ảnh các vết nứt cũ, có chữ ký hai bên.
- Chọn biện pháp móng và thi công phù hợp để hạn chế ảnh hưởng tới nhà bên, theo tư vấn của người thiết kế và nhà thầu.
- Hoàn thiện kỹ tường hông lộ ra phía nhà thấp, làm diềm chắn nước để nước mưa không chảy xuống mái nhà bên.
- Không đặt cửa sổ, ô thoáng nhìn thẳng xuống sân hay giếng trời nhà bên nếu không được phép theo quy định và không được hàng xóm đồng ý.
- Khi hàng xóm lo ngại theo quan niệm phong thủy, nói chuyện với thái độ tôn trọng; một máng nước đẹp và một bức tường hoàn thiện gọn thường làm dịu chuyện hơn mọi lời giải thích.
Phong thủy hình thế xét một ngôi nhà trong quan hệ với xung quanh. Hiểu theo nghĩa rộng, giữ quan hệ tốt với chính những người ở xung quanh là phần dễ làm nhất.
Những cách hiểu lệch nên bỏ
Bên phải cao hơn là nhà sẽ gặp chuyện. Không có căn cứ nào để nói vậy. Quan niệm chỉ nói đó là thế không được chuộng; còn những gì xảy ra trong một gia đình phụ thuộc vào vô số điều khác.
Phải đặt vật phẩm chĩa sang nhà bên để "trấn". Kiểu làm này dễ làm hàng xóm khó chịu và chẳng thay đổi ánh sáng hay gió. Nếu muốn trang trí theo sở thích, chọn vật đặt trong nhà mình, không hướng sang người khác.
Trái phải tính theo người đứng ngoài nhìn vào. Theo sách hình thế, luôn đứng trong nhà nhìn ra. Lẫn chỗ này là đảo ngược toàn bộ kết luận.
Chỉ cần hai bên đúng thế là đủ. Ở nhà phố, mặt tiền, lối vào, độ sâu nhà và giếng trời ảnh hưởng tới chất lượng ở nhiều hơn chuyện hai bên cao thấp. Hai bên chỉ là một lớp trong cách đọc loan đầu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở góc phố, một bên là đường thì tính Thanh long Bạch hổ thế nào?
Bên giáp đường được coi là thiếu ôm, nhưng lại được nhiều ánh sáng và có mặt tiền phụ. Theo quan niệm, có thể bù bằng hàng cây hay tường rào ở bên ấy. Thực tế cần chú ý chống nóng, chống ồn mặt hông và an toàn ở góc giao lộ.
Thanh long Bạch hổ có gắn với hướng Đông và Tây không?
Trong thiên văn cổ, Thanh long ứng phương Đông, Bạch hổ ứng phương Tây khi nhìn về phía Nam. Khi xem nhà ở, các sách hình thế dùng chúng theo vị trí tương đối với mặt nhà, nên nhà quay hướng nào thì trái phải vẫn tính khi đứng trong nhìn ra.
Nhà bên phải xây cao hơn thì có nên nâng tầng nhà mình không?
Nâng tầng là quyết định lớn về tiền, kết cấu và giấy phép, không nên làm chỉ vì một quan niệm. Nếu nhà mình thật sự thiếu sáng, thấm dột hay chật, đó mới là lý do chính đáng để tính chuyện sửa hoặc xây lại.
Có cách nào dung hoà khi hàng xóm phàn nàn nhà mình làm "hổ ngẩng đầu"?
Lắng nghe, tôn trọng niềm tin của họ, và làm tốt phần kỹ thuật như máng nước, tường hoàn thiện, không mở cửa sổ nhìn sang. Có thể gợi ý họ trồng cây hay đặt vật trang trí trong khuôn viên nhà họ nếu điều đó giúp họ yên tâm.
Căn hộ chung cư có cần xét Thanh long Bạch hổ không?
Một số người làm nghề xét các toà nhà hai bên toà mình hoặc các căn hộ hai bên căn mình, nhưng ảnh hưởng thực tế rất nhỏ so với hướng ban công, tầng, tầm nhìn và thông gió. Với căn hộ, nên ưu tiên những yếu tố đó trước.
Hai bên nhà đều là đất trống thì sao?
Theo quan niệm, thế thiếu ôm hai bên, nhà đứng trơ. Thực tế là nhà được nhiều ánh sáng nhưng tường hông chịu nắng mưa trực tiếp, và trong tương lai hai lô kia có thể xây lên. Nên thiết kế tường hông chống nóng tốt và không phụ thuộc vào cửa sổ mở ra hông.