Trong cách đọc loan đầu ở đô thị, một toà nhà cao được coi như một ngọn núi: nằm phía sau ở khoảng cách vừa phải thì là chỗ tựa, nằm sát ngay trước mặt thì thành thế bị áp. Cùng một khối bê tông, ý nghĩa đổi theo vị trí, khoảng cách và tỉ lệ so với ngôi nhà của bạn. Đó là lý do một toà tháp mới mọc lên có thể được người này khen, người kia lo.
Bài này giải thích cách đọc một toà nhà cao theo hình thế, rồi đặt cạnh những tác động đo được: bóng đổ, gió quanh chân toà nhà, ánh phản chiếu từ mặt kính, cảm giác bị ép khi nhìn lên. Mục đích là giúp bạn đánh giá một căn nhà hay căn hộ gần nhà cao tầng cho tỉnh táo. Các nhận định tốt xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ bạn.
Vì sao người ta coi nhà cao như núi
Phong thủy hình thế ra đời ở vùng núi, nơi chỗ ở được đánh giá theo các khối núi bao quanh. Khi đô thị dày lên, người làm nghề hiện đại chuyển nghĩa: khối nhà cao đóng vai trò của núi, vì chúng cũng chắn gió, đổ bóng, định hình tầm nhìn và tạo cảm giác bao bọc hay đè nén như núi thật. Cách chuyển nghĩa này phổ biến ở các đô thị dày đặc như Hồng Kông, Singapore, rồi lan sang các thành phố Việt Nam.
Cần nói rõ đây là vận dụng thời nay, không có trong cổ thư, và mỗi người làm nghề áp dụng một kiểu. Có người chỉ xét toà nhà trong tầm nhìn thấy trực tiếp; có người xét cả cụm nhà trong bán kính vài trăm mét. Có người chú trọng hình dáng mái và mặt đứng, có người chỉ quan tâm chiều cao và khoảng cách.
Điểm chung giữa các cách áp dụng là nhìn quan hệ: toà nhà ấy nằm ở phía nào của nhà bạn, cách bao xa, cao gấp mấy lần, và nó chặn hay mở tầm nhìn. Đây cũng là những câu hỏi mà một kiến trúc sư sẽ đặt ra khi đánh giá điều kiện chiếu sáng và vi khí hậu của một căn nhà giữa phố.
Cùng một toà nhà cao, nghĩa đổi theo vị trí
Bảng dưới đặt toà nhà cao ở bốn phía của ngôi nhà, theo cách đứng trong nhà nhìn ra. Phần quan niệm là cách hiểu phổ biến của trường phái hình thế; phần thực tế là điều bạn có thể quan sát.
| Vị trí toà nhà cao | Quan niệm hình thế hay nói | Tác động thực tế đáng xét |
|---|---|---|
| Phía sau, cách một khoảng vừa | Có núi tựa, được chuộng | Chắn gió từ phía sau, có thể đổ bóng lên sân sau tuỳ hướng |
| Phía sau, sát lưng | Áp lưng, không còn là tựa | Phòng phía sau tối, gió không xuyên được |
| Hai bên, cao vừa | Long hổ ôm, bao bọc | Che nắng xiên, có thể tạo khe gió |
| Phía trước, ở xa | Án sơn, triều sơn, có thể tốt | Tầm nhìn có điểm dừng, không chắn sáng đáng kể |
| Phía trước, sát cửa | Thế bị áp, minh đường bị lấp | Mất sáng, mất tầm nhìn, cảm giác bị ép mỗi khi bước ra |
Nhìn bảng có thể thấy khoảng cách quan trọng không kém vị trí. Một toà nhà ở phía trước nhưng đủ xa vẫn được coi như ngọn núi đối diện để "nhìn vào"; chỉ khi nó sát tới mức lấp mất khoảng trống trước nhà thì mới thành chuyện.
Khoảng cách và tỉ lệ: đo cảm giác bị áp
Góc nhìn lên. Đứng ở cửa nhà, nhìn lên đỉnh toà nhà phía trước. Nếu bạn phải ngửa cổ gần như dựng đứng mới thấy đỉnh, toà nhà đang chiếm gần hết bầu trời trước mặt. Trong thiết kế đô thị, tỉ lệ giữa chiều cao công trình và bề rộng khoảng trống trước nó được dùng để bàn chuyện cảm giác hẹp hay thoáng của một con phố; người theo phong thủy gọi cùng hiện tượng đó là bị áp.
Tỉ lệ chiều cao. Một toà nhà cao gấp đôi nhà bạn và cách một con phố rộng tạo cảm giác khác hẳn một toà cao gấp mười lần đứng sát bên kia ngõ. Đừng để chữ "nhà cao tầng" chung chung làm bạn lo; hãy ước chừng tỉ lệ thật.
Phần trời còn lại. Đứng trong phòng khách nhìn ra cửa sổ, bạn còn thấy bao nhiêu phần bầu trời? Đây là cách tự kiểm đơn giản cho cả ánh sáng lẫn cảm giác thoáng.
Thời điểm trong ngày. Một toà nhà ở phía Đông nhà bạn chỉ che nắng buổi sáng; ở phía Tây thì che nắng chiều. Bóng đổ thay đổi theo mùa, mùa đông bóng dài hơn. Ghé xem ở hai thời điểm sẽ thấy rõ hơn mọi lời mô tả.
Ghi nhớ. Quan niệm "bị áp là xấu" là cách nói của một trường phái; tin đến đâu là tuỳ bạn. Còn chuyện thiếu sáng và thiếu thoáng khi một khối lớn đứng sát cửa thì ai ở cũng cảm thấy.
Gió, nắng và ánh phản chiếu quanh nhà cao tầng
Ngoài chuyện hình thế, nhà cao tầng gây ra một số hiện tượng vi khí hậu mà người sống gần nên biết. Chúng là những thứ có thể đo hoặc quan sát trực tiếp.
- Gió giật ở chân toà nhà: gió đập vào mặt đứng cao bị dồn xuống dưới và tăng tốc ở góc nhà, làm khu vực quanh chân toà có gió mạnh bất thường vào ngày gió lớn. Nhà thấp sát chân toà có thể gặp gió xoáy ở sân thượng.
- Bóng đổ dài: toà nhà cao có thể làm một dãy nhà phía bắc nó mất nắng phần lớn mùa đông ở các thành phố phía Bắc, khiến nhà ẩm hơn vào mùa nồm.
- Ánh phản chiếu từ mặt kính: mặt dựng kính lớn có thể hắt nắng vào nhà đối diện ở một số giờ, gây chói và nóng. Đây là hiện tượng nhiều đô thị trên thế giới đã phải xử lý.
- Hiệu ứng khe hẹp: hai toà nhà cao đứng cạnh nhau tạo một khe gió, nhà nằm thẳng trước khe có thể chịu gió lùa mạnh. Trong phong thủy, khe giữa hai toà nhà có tên riêng và được bàn ở danh mục sát khí của trang.
- Đèn ban đêm: biển quảng cáo, đèn chiếu sáng mặt đứng của toà cao có thể chiếu vào phòng ngủ đối diện.
Những hiện tượng này không phải lúc nào cũng xảy ra. Chúng phụ thuộc hình dáng toà nhà, hướng gió chủ đạo, vật liệu mặt dựng. Cách chắc nhất là quan sát tại chỗ vào ngày nắng, ngày gió và ban đêm.
Hình dáng và mặt đứng của toà nhà
Người đọc hình thế không chỉ nhìn chiều cao mà còn nhìn hình dáng. Toà nhà mặt phẳng, dáng vững, vuông vức thường được coi là "núi lành". Toà nhà có cạnh sắc, góc nhọn chĩa thẳng về phía nhà bạn, hoặc mái nhọn như mũi giáo, bị coi là gây sát. Cách xếp hình dáng toà nhà theo ngũ hành, ví dụ dáng cao thẳng thuộc Mộc, dáng nhọn thuộc Hoả, dáng vuông thấp thuộc Thổ, cũng được dùng; phần nguyên lý ấy có ở danh mục âm dương ngũ hành của trang.
Dưới góc thực tế, hình dáng ảnh hưởng tới cách gió chảy và cách ánh sáng bị phản xạ. Mặt dựng cong lõm có thể hội tụ ánh nắng phản chiếu; góc sắc làm gió tăng tốc ở mép. Về tâm lý, nhiều nghiên cứu về cảm nhận không gian cho thấy người ta thường thấy dễ chịu hơn với đường cong mềm so với góc nhọn, dù mức độ khác nhau giữa từng người.
Bạn không chọn được hình dáng toà nhà đối diện, nhưng chọn được căn nhà hay căn hộ nào để mua. Khi so hai lựa chọn, hãy đứng ở cửa sổ chính và ghi lại thứ đầu tiên đập vào mắt. Nếu đó là một cạnh sắc của khối bê tông cách vài chục mét, bạn sẽ nhìn nó mỗi ngày, và chuyện đó đáng cân nhắc dù bạn có tin phong thủy hay không.
Căn hộ tầng thấp và tầng cao trước một toà nhà đối diện
Với chung cư, cùng một toà nhà đối diện nhưng tác động khác nhau theo tầng. Ở tầng thấp, toà đối diện chiếm phần lớn khung nhìn, che sáng nhiều hơn; ở tầng cao ngang hoặc vượt toà đối diện, tầm nhìn mở ra, toà kia chỉ còn là một khối trong cảnh. Người theo phong thủy đô thị cũng xét theo cách này: căn hộ ở tầng cao hơn khối đối diện được coi là "đứng trên núi nhìn xuống", không còn bị áp.
Cũng cần xét khoảng cách giữa hai toà. Ở nhiều dự án chung cư dày đặc, hai toà chỉ cách nhau một khoảng sân nội bộ hẹp, cửa sổ hai bên nhìn thẳng vào nhau. Ngoài chuyện hình thế, vấn đề riêng tư mới là điều người ở cảm thấy rõ nhất: rèm phải kéo cả ngày, ánh sáng tự nhiên vì thế cũng mất.
Một điểm hay bị quên là quy hoạch tương lai. Căn hộ đang nhìn ra khoảng trống có thể bị một toà mới che kín sau vài năm. Trước khi mua, bạn nên tìm hiểu quy hoạch chi tiết của các lô đất trước mặt từ nguồn chính thức, đừng chỉ dựa vào lời người bán rằng "phía trước sẽ là công viên".
Kiểm khi đi xem một căn nhà gần nhà cao tầng
Danh sách dưới gom các việc nên làm trong một buổi xem nhà, giúp bạn chuyển những lời bàn về "núi tựa" hay "bị áp" thành điều kiểm được.
- Xác định toà nhà cao nằm ở phía nào so với nhà, đứng trong nhà nhìn ra mà xác định.
- Ước khoảng cách và tỉ lệ chiều cao, thử nhìn từ cửa chính lên đỉnh toà nhà.
- Đứng ở các phòng chính, xem còn thấy bầu trời không, bao nhiêu phần khung cửa bị khối nhà chiếm.
- Ghé xem vào buổi sáng và buổi chiều để biết toà nhà che nắng giờ nào.
- Nếu có mặt dựng kính hướng về phía nhà, hỏi người ở quanh đó có bị chói, nóng vào giờ nào không.
- Ghé vào một ngày gió để cảm gió ở sân, ban công, cửa ra vào.
- Hỏi quy hoạch các lô xung quanh từ cơ quan quản lý hoặc nguồn công khai, không chỉ hỏi người bán.
Sau buổi kiểm, bạn sẽ có một bản ghi gồm những thứ thật. Lúc đó, nếu vẫn muốn nghe người tư vấn phong thủy, hãy đưa bản ghi này cho họ và yêu cầu họ giải thích lời khuyên dựa trên đó.
Câu hỏi thường gặp
Nhà đối diện toà nhà cao tầng có xấu không?
Theo quan niệm hình thế, chỉ xấu khi toà nhà sát quá, lấp mất khoảng trống trước nhà. Nếu khoảng cách đủ rộng, nhiều người làm nghề coi toà nhà phía trước như án sơn. Thực tế bạn nên xem ánh sáng, tầm nhìn và sự riêng tư còn lại bao nhiêu.
Toà nhà cao phía sau có phải luôn tốt không?
Không hẳn. Ở khoảng cách vừa, nó được coi là núi tựa và có thể chắn gió. Nếu sát lưng, nó làm phòng phía sau tối và bí; nếu nằm phía Nam nhà bạn, nó có thể che bớt nắng mùa đông. Cách đọc luôn cần kèm khoảng cách và hướng.
Kính phản quang của toà nhà đối diện có hại gì?
Kính lớn có thể hắt nắng vào nhà đối diện ở một số giờ trong ngày và mùa trong năm, làm chói mắt và tăng nhiệt trong phòng. Cách xử lý thực tế là rèm, phim cách nhiệt cho kính nhà mình, lam che nắng. Trong phong thủy, hiện tượng này đôi khi được gọi là quang sát.
Ở tầng cao hơn toà đối diện có còn bị áp không?
Theo cách hiểu phổ biến, khi tầm nhìn đã vượt lên khỏi khối đối diện thì không còn bị áp. Thực tế ở tầng cao, bạn có thể gặp gió mạnh hơn và nắng chiều gắt hơn, nên cần tính chuyện chắn nắng, chắn gió cho ban công.
Có nên treo gương hay vật phẩm hướng về toà nhà đối diện?
Đó là cách một số người làm theo quan niệm. Gương hướng ra ngoài có thể hắt sáng sang nhà người khác, gây phiền và có khi va chạm. Nếu thấy khó chịu với tầm nhìn, rèm, cây xanh ở ban công, kính mờ một phần là giải pháp vừa thực tế vừa không ảnh hưởng ai.
Làm sao biết phía trước có sắp xây nhà cao không?
Tra cứu quy hoạch chi tiết khu vực qua cơ quan quản lý quy hoạch hoặc kênh tra cứu công khai của địa phương, hỏi ban quản lý dự án và cư dân xung quanh. Lời hứa miệng của người bán về cảnh quan phía trước không có giá trị nếu không có văn bản quy hoạch.