Khi mở homestay ngay trong nhà mình, nhà vẫn là nhà ở của gia đình, nên phong thủy nhà ở theo gia chủ vẫn giữ nguyên; việc mới là tách khu khách khỏi khu riêng của gia đình, giữ gian thờ yên và trang nghiêm, và sắp xếp bếp, lối đi để khách và chủ không vướng nhau. Ba việc ấy cũng là điều giúp khách thấy thoải mái và gia đình không bị xáo trộn.
Bài này dành cho các gia đình có nhà sàn, nhà ba gian, nhà vườn hay nhà phố muốn dành một phần cho khách ở. Phần quan niệm đi kèm lý do thực tế, và vì nhà có người lạ ra vào, phần an toàn, riêng tư và nghĩa vụ đăng ký lưu trú được nhắc ở những chỗ cần. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nếp nhà mỗi vùng, mỗi dân tộc lại có lệ riêng, nên lấy lệ nhà mình làm gốc.
Homestay vẫn là nhà ở: phần nào giữ, phần nào điều chỉnh
Khác khách sạn, homestay chung nhà có một gia chủ cụ thể, ở lâu dài. Những lời khuyên phong thủy cho nhà ở vì thế vẫn áp dụng: hướng nhà, vị trí cửa, gian thờ, bếp, phòng ngủ chính của chủ nhà. Mở homestay không phải là lý do để đổi hướng bếp hay dời bàn thờ; những thay đổi lớn như vậy nên được cả gia đình bàn bạc như khi sửa nhà bình thường.
Phần cần điều chỉnh là cách dùng không gian. Một ngôi nhà vốn được sắp cho năm sáu người thân giờ có thêm vài người lạ mỗi đêm. Phong thủy nói nhà cần "động tĩnh phân minh": chỗ sinh hoạt ồn tách khỏi chỗ ngủ nghỉ yên. Khi có khách, có thể hiểu thêm một tầng nữa: chỗ của khách tách khỏi chỗ riêng của gia đình.
Nhiều gia đình làm homestay lâu năm chia sẻ một kinh nghiệm: điều làm họ mệt nhất không phải là việc dọn phòng, mà là cảm giác nhà không còn là của mình khi khách đi lại khắp nơi. Sắp xếp không gian ngay từ đầu, theo tinh thần phong thủy lẫn nếp nhà, giúp tránh cảm giác đó.
Chia khu: khách ở đâu, gia đình ở đâu
Bảng gợi ý cách chia các khu trong một ngôi nhà có homestay. Đây là gợi ý chung; nhà sàn, nhà ba gian, nhà phố sẽ áp dụng khác nhau.
| Khu | Nên đặt ở đâu | Lý do theo quan niệm và thực tế |
|---|---|---|
| Phòng ngủ chính của gia chủ | Giữ nguyên, ở phần sâu và yên của nhà | Phong thủy coi phòng chủ là một trong ba yếu tố chính của nhà; thực tế là chỗ riêng tư cuối cùng của gia đình |
| Phòng hoặc khu ngủ của khách | Gần lối vào, hoặc một chái, một tầng riêng | Khách đi lại ít xuyên qua nhà; chủ nhà không bị làm phiền |
| Gian thờ | Giữ nguyên vị trí, có ranh giới rõ | Gian thờ cần yên và trang nghiêm; khách biết đây là chỗ không dùng làm chỗ ngủ, chỗ phơi đồ |
| Bếp | Bếp gia đình giữ nguyên; nếu khách tự nấu, thêm một góc bếp phụ | Bếp là yếu tố quan trọng theo phong thủy; thực tế tránh tranh giờ nấu và an toàn gas, lửa |
| Khu ăn chung, ngồi chung | Hiên, sân, gian ngoài | Chỗ giao lưu tự nhiên giữa chủ và khách; khí "động" để ở phía ngoài |
| Nhà vệ sinh khách | Riêng cho khách nếu được, không đi qua phòng gia đình | Riêng tư cho cả hai bên; tránh đặt đối thẳng gian thờ hay bếp |
Gian thờ khi trong nhà có khách lạ
Giữ chỗ cho gian thờ. Ở nhà ba gian Bắc Bộ, gian giữa thường đặt bàn thờ gia tiên; ở nhiều nếp nhà sàn, vị trí bếp và khu thờ có quy ước riêng của từng dân tộc. Mở homestay không nên kéo theo việc thu hẹp hay dời chỗ thờ. Nếu gian thờ nằm ở khu sinh hoạt chung, dùng một bức mành, một vách thưa hay sự sắp xếp đồ đạc để khách hiểu đây là khu cần giữ yên.
Nói trước với khách một cách nhẹ nhàng. Khách nước ngoài và cả khách thành phố có khi không biết những điều gia đình kiêng. Một câu dặn lúc đón khách, như không đặt đồ lên bàn thờ, không ngồi quay lưng sát bàn thờ để chụp ảnh, xin phép trước khi chụp gian thờ, thường đủ để khách ứng xử đúng. Không cần giải thích về tín ngưỡng nếu khách không hỏi.
Không xếp chỗ ngủ của khách ngay trong gian thờ. Đây là điều nhiều gia đình tự giữ theo nếp. Lý do thực tế là gian thờ có đèn, nhang, hương; người lạ ngủ ở đó vừa bất tiện cho họ, vừa khiến gia đình khó làm lễ vào sáng sớm hay ngày rằm.
An toàn lửa. Nhà có khách là nhà có thêm người không quen đồ đạc. Đèn thờ dùng đèn điện thay cho đèn dầu nếu gia đình chấp nhận, nhang cắm trong bát có cát, không để nến cháy qua đêm, không để vải, giấy gần bàn thờ.
Bếp và bữa ăn chung
Sách phong thủy dương trạch cổ coi cửa, phòng chủ và bếp là ba yếu tố chính của một ngôi nhà. Bếp gắn với lửa, với việc nuôi cả nhà, nên được giữ gìn. Ở nhiều nếp nhà vùng cao, bếp lửa giữa nhà còn là chỗ quây quần, chỗ tiếp khách quý, mang ý nghĩa gắn kết gia đình hơn là chỉ để nấu.
Khi có homestay, câu hỏi thực tế là khách có được dùng bếp không. Có ba cách hay gặp. Gia đình nấu và mời khách ăn chung: khách ngồi ở khu ăn, không vào khu bếp, bếp vẫn là chỗ của chủ. Khách tự nấu: nên có một góc bếp phụ có bếp điện, bồn rửa, đồ dùng riêng, để không tranh giờ và không đụng tới đồ gia đình. Khách chỉ đun nước, pha trà: một góc nhỏ ở khu ăn chung là đủ.
Phần an toàn quan trọng hơn mọi quan niệm. Khách không quen bếp củi, bếp gas cũ, bình gas đặt trong nhà, nên phải được hướng dẫn hoặc không được dùng. Bếp gần chỗ ngủ của khách cần thông gió tốt, có thiết bị báo khói. Ở nhà sàn, bếp lửa cần khoảng cách an toàn với vách, mái và chỗ ngủ, theo đúng kinh nghiệm của chính dân bản bao đời.
Phòng ngủ cho khách trong một ngôi nhà đang có người ở
Chọn phòng có tường tựa và cửa đóng được. Nguyên tắc giường có chỗ tựa, nhìn được cửa vẫn giữ như mọi phòng ngủ. Với homestay, thêm một điều: cửa phòng khách phải khoá được từ bên trong, để khách yên tâm ngủ trong nhà người lạ.
Tránh phòng nằm ngay trên hoặc cạnh bếp. Theo quan niệm, chỗ ngủ sát bếp thì nóng và động. Thực tế là mùi nấu nướng buổi sáng sớm, tiếng gia đình chuẩn bị bữa, và hơi nóng bốc lên tầng trên. Khách đi du lịch thường muốn ngủ muộn hơn giờ gia đình dậy nấu.
Không để phòng khách thông thẳng vào gian thờ hay phòng chủ. Cửa phòng khách mở thẳng vào gian thờ khiến cả hai bên khó xử: gia đình ngại làm lễ khi có người lạ nhìn, khách ngại đi ra đi vào ngang bàn thờ. Một tấm mành hoặc đổi chiều cửa thường đủ giải quyết.
Đồ dùng riêng, đủ và sạch. Chăn gối, khăn tắm, móc treo, đèn ngủ, ổ cắm riêng cho phòng khách. Phong thủy nói phòng ngủ cần gọn và sạch; khách thì đánh giá homestay qua chính những thứ này trước khi để ý bất kỳ điều gì khác.
Giữ không khí của ngôi nhà. Khách chọn homestay để thấy nhà người địa phương, nên không cần biến phòng thành phòng khách sạn. Giữ đồ gỗ cũ, vải dệt của vùng, ánh đèn ấm. Phần thay đổi nên dừng ở tiện nghi và an toàn, còn nếp nhà là thứ đáng giữ.
Lối đi, cửa riêng và giờ giấc
Nhiều mâu thuẫn trong homestay chung nhà bắt đầu từ lối đi. Một vài cách sắp xếp hay dùng:
- Nếu nhà có cửa phụ hoặc cầu thang phụ, dành nó cho khách; khách về muộn không phải đi qua phòng khách hay gian thờ của gia đình.
- Khu khách có công tắc đèn, ổ cắm, móc treo đồ, chỗ để giày dép riêng, để khách không phải đi tìm trong nhà.
- Phòng của gia đình có rèm hoặc cửa đóng được; trẻ nhỏ trong nhà có không gian riêng không bị khách lạ ra vào.
- Có một quy ước giờ yên tĩnh buổi tối, nói rõ lúc đón khách, áp dụng cho cả khách lẫn người nhà.
- Chìa khoá hoặc mã cửa của khu khách tách khỏi chìa khoá nhà chính; khách trả phòng thì đổi mã hoặc thu chìa.
Phong thủy gọi đây là giữ cho khí đi đúng đường; nói theo cách khác, mỗi người có lối đi của mình. Khi khách và chủ không phải chen nhau qua cùng một cánh cửa nhiều lần mỗi ngày, cả hai bên đều thấy dễ chịu.
Ví dụ giả định: nhà sàn ba gian mở homestay ở Mai Châu, Phú Thọ
Ví dụ giả định: một gia đình ở Mai Châu, nay thuộc tỉnh Phú Thọ, có nhà sàn lớn, sàn trên chia làm khu bếp lửa, khu ngủ của gia đình và một khoảng sàn rộng phía đầu nhà. Gia đình muốn đón khách ngủ chung kiểu nhà sàn truyền thống.
Cách sắp xếp có thể như sau. Khoảng sàn rộng gần cầu thang lên được dành cho khách, chia chỗ ngủ bằng màn và tấm mành tre, mỗi chỗ có đèn nhỏ, ổ cắm, móc treo. Khu ngủ của gia đình ở phía trong được ngăn bằng vách gỗ có cửa. Bếp lửa giữ nguyên vị trí theo nếp nhà, khách ngồi quây bếp khi được mời, không tự nhóm lửa. Chỗ thờ của gia đình giữ đúng vị trí cũ, chủ nhà dặn khách khi dẫn lên sàn.
Nhà vệ sinh và chỗ tắm cho khách được xây ở dưới sàn hoặc cạnh nhà, có lối đi lát đá và đèn. Gia đình đăng ký lưu trú cho khách theo quy định và có danh sách khách mỗi đêm. Không có gì ở đây phá vỡ nếp nhà; ngược lại, việc giữ đúng nếp chính là thứ khách muốn trải nghiệm khi chọn ở nhà sàn.
Câu hỏi thường gặp
Mở homestay có cần xem lại hướng nhà theo tuổi khách không?
Không cần. Nhà vẫn của gia chủ, phần phong thủy xét theo tuổi, nếu gia đình tin, vẫn xét theo người chủ. Khách ở ngắn ngày; điều khách cần là phòng sạch, yên, an toàn và được đón tiếp tử tế.
Khách nước ngoài muốn thắp hương ở bàn thờ gia đình thì sao?
Tuỳ gia đình. Nhiều nhà vui vẻ cho phép và hướng dẫn cách làm; nhiều nhà muốn giữ bàn thờ cho người trong họ. Nói rõ ý gia đình một cách nhẹ nhàng là đủ, khách thường tôn trọng.
Có nên bỏ bàn thờ thần tài, ông địa khi nhà làm homestay?
Không cần thay đổi nếu gia đình đã có lệ thờ. Chỉ cần đặt ở chỗ không vướng lối đi của khách, an toàn lửa và không gần khu ngủ. Đây là tục lệ của gia đình, không phải yêu cầu của phong thủy.
Phòng của con cái đi học xa có nên cho khách ở không?
Được, nếu cả nhà đồng ý và đồ riêng của con được cất gọn. Lưu ý phòng nằm sâu trong khu gia đình thì khách sẽ phải đi qua nhà; nếu được, ưu tiên phòng gần lối vào hơn.
Homestay chung nhà cần giấy tờ gì?
Cơ sở có đón khách lưu trú phải thực hiện thông báo lưu trú theo quy định, và tuỳ quy mô có thể cần đăng ký kinh doanh, đáp ứng điều kiện về an ninh trật tự, phòng cháy. Quy định thay đổi theo thời gian, nên hỏi cơ quan có thẩm quyền ở địa phương trước khi mở.
Làm sao để trẻ nhỏ trong nhà vẫn an toàn khi có khách lạ?
Khu riêng của gia đình có cửa đóng được, trẻ ngủ ở khu đó, người lớn biết khách là ai qua giấy tờ và đăng ký lưu trú. Nói với con những quy tắc cơ bản như không vào phòng khách khi không có người lớn đi cùng.