Phong thủy chuộng phòng vuông hoặc chữ nhật cân, tỉ lệ dài không quá khoảng một rưỡi đến hai lần chiều rộng; phòng dài hẹp, chữ L, hình thang hay có góc nhọn được coi là khí không đều. Nhìn từ thực tế, phòng vuông vắn dễ kê đồ, ánh sáng phân bố đều, ít góc chết. Phần lớn phòng méo chỉnh được bằng tủ âm, vách, kệ và cách đặt đồ, không cần đập tường.
Hình dạng khối nhà và lô đất có bài riêng; bài này chỉ nói về từng căn phòng bên trong, nơi bạn còn quyền quyết khi đã có khung nhà. Những nhận định tốt – xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; các cách chỉnh được trình bày theo hướng kiến trúc và nội thất.
Vì sao phòng vuông vắn được ưa
Trong ngôn ngữ phong thủy, phòng vuông vắn là nơi khí phân bố đều, không có chỗ “tụ” bất thường ở góc nhọn, không có chỗ “khuyết”. Cách giải thích ấy nghe trừu tượng, nhưng dịch sang trải nghiệm hằng ngày thì khá cụ thể. Đứng giữa một căn phòng vuông, bạn nhìn thấy cả bốn góc, biết rõ ranh giới phòng, cảm giác yên tâm hơn đứng trong một căn phòng có góc khuất sau chỗ ngoặt.
Về công năng, đồ nội thất gần như đều là khối chữ nhật: giường, tủ, sofa, bàn. Phòng có góc vuông thì đồ áp sát tường được, không có khe hở tam giác bám bụi. Ánh sáng từ cửa sổ cũng phủ phòng vuông đều hơn phòng dài hẹp, nơi cuối phòng luôn tối hơn đầu phòng.
Phòng vuông không có nghĩa là phải vuông tuyệt đối. Nhiều người thiết kế coi tỉ lệ dài trên rộng từ một đến khoảng một rưỡi là thoải mái cho phòng ngủ, phòng khách; tới khoảng hai lần vẫn dùng tốt nếu có cửa sổ ở cạnh dài. Vượt quá mức đó, phòng bắt đầu có tính chất của một hành lang.
Phòng dài hẹp: vấn đề và cách chia
Quan niệm. Phòng quá dài so với chiều rộng được ví như khí chạy theo một đường, không dừng tụ, giống hành lang. Một số tài liệu khuyên tránh đặt giường ở cuối một phòng dài thẳng trục với cửa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Thực tế. Cuối phòng tối nếu cửa sổ nằm ở cạnh ngắn; đồ đạc phải xếp thành một hàng dọc tường, lối đi chiếm luôn nửa phòng; người ngồi đầu này nói chuyện với người đầu kia như cách một khoảng sân.
Chia thành hai vùng. Cách hiệu quả nhất là biến một phòng dài thành hai vùng có công năng khác nhau: phòng khách và góc đọc, phòng ngủ và khu thay đồ, phòng ăn và góc làm việc. Ranh giới là kệ hở, tấm thảm, đèn thả hay bậc sàn nâng nhẹ.
Đặt đồ ngang chứ không dọc. Đặt sofa hoặc giường ngang phòng, quay mặt vào một tường dài, sẽ làm phòng trông rộng ra và bẻ đường thẳng. Màu tường cạnh ngắn đậm hơn một chút cũng giúp phòng có vẻ ngắn lại.
Thêm ánh sáng cuối phòng. Nếu không mở thêm cửa sổ được, gương đặt vuông góc với cửa sổ có thể đưa ánh sáng vào sâu hơn; lưu ý quan niệm phổ biến không đặt gương đối diện giường.
Phòng chữ L: một phòng hay hai phòng
Phòng hình chữ L thường xuất hiện khi gộp phòng khách với phòng ăn, hoặc khi cầu thang, khối vệ sinh lấn vào một góc phòng. Theo cách đọc của một số trường phái, phòng chữ L thiếu một góc nên khí không trọn; khi đặt lưới chín cung lên phòng thì một ô bị khuyết. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Cách nhìn thực tế đơn giản hơn: phòng chữ L là hai hình chữ nhật dính nhau, và nó dùng tốt nhất khi mỗi nhánh có một công năng. Nhánh dài làm phòng khách, nhánh ngắn làm phòng ăn; hoặc nhánh chính là phòng ngủ, nhánh phụ là góc làm việc. Khi đã chia công năng, cảm giác “thiếu góc” biến mất vì mỗi vùng tự nó lại vuông vắn.
Chỗ cần chú ý là góc lồi của chữ L, tức góc tường chĩa vào trong phòng. Góc này thường nằm ngay lối đi, dễ va vấp, và trong phong thủy được coi như một dạng góc nhọn nhỏ. Bo tròn cạnh, đặt kệ ôm góc hoặc chậu cây cao là cách làm mềm vừa an toàn vừa hợp quan niệm.
Phòng hình thang và phòng có góc nhọn
Nhà trên lô đất méo, căn hộ ở góc toà nhà hay nhà nằm ở ngã ba thường có ít nhất một phòng hình thang hoặc có góc nhọn dưới chín mươi độ. Phong thủy coi góc nhọn trong phòng là chỗ khí bị ép, không nên đặt giường, bàn làm việc hay bàn thờ hướng vào góc ấy. Về thực tế, góc nhọn là chỗ khó lau dọn, khó kê đồ, và dễ thành nơi chứa đồ lộn xộn.
Cách xử lý phổ biến là “vuông hoá” căn phòng bằng nội thất. Đóng tủ âm tường hoặc kệ đặt riêng lấp đầy phần góc nhọn, mặt tủ hướng vào phòng là một đường thẳng vuông góc với các tường còn lại. Phần tam giác sau tủ thành chỗ cất đồ ít dùng. Phòng sau khi lấp góc nhỏ đi một chút nhưng dùng được trọn.
Nếu góc nhọn nằm ở phía cửa sổ, có thể làm bệ ngồi hoặc bồn cây theo đúng hình góc. Nếu góc nhọn rơi vào phòng khách, một chậu cây lớn hoặc đèn cây đặt sát góc làm mềm đường nhìn. Tránh đặt đầu giường dồn vào góc nhọn; nên chọn bức tường đặc dài nhất và thẳng nhất để kê giường.
Cột, dầm, hộp kỹ thuật lồi vào phòng
Phòng trên bản vẽ là hình chữ nhật, nhưng khi xây xong thường có cột lồi ra ở góc, dầm chạy ngang trần, hộp kỹ thuật ống nước nhô vào cạnh tường. Những thứ này làm phòng méo đi theo cách khó thấy trên giấy. Phong thủy gọi dầm ngang trên chỗ nằm, chỗ ngồi là áp đỉnh và khuyên tránh; cách xử lý chi tiết có bài riêng trong mục sát khí.
Với cột và hộp kỹ thuật, cách làm gọn là chạy tủ hoặc kệ âm dọc theo bức tường có cột, mặt tủ bằng với mặt cột. Tường trở nên phẳng, cột biến mất vào nội thất, khoảng giữa các cột thành chỗ cất đồ. Hộp kỹ thuật cần giữ cửa thăm, nên tủ phía trước phải có cánh mở được.
Với dầm, nếu không làm trần giả được, hãy kê giường, sofa và bàn làm việc sao cho dầm nằm trên lối đi hoặc trên tủ, không nằm ngay trên chỗ người ở lâu. Kiểm tra vị trí dầm trên bản vẽ kết cấu từ trước khi chốt mặt bằng nội thất là cách rẻ nhất.
Trần dốc, phòng áp mái và phòng có cửa sổ lồi
Phòng áp mái, gác xép hay phòng dưới mái dốc có trần nghiêng, một phía cao một phía thấp. Quan niệm phổ biến khuyên không đặt đầu giường hay chỗ ngồi lâu ở phía trần thấp vì cảm giác bị đè. Thực tế cũng vậy: phía trần thấp nóng hơn khi mái hấp nắng, đứng dậy dễ cụng đầu. Phía thấp hợp làm tủ thấp, kệ sách, chỗ cất đồ; giường và bàn đặt ở phía trần cao.
Cửa sổ lồi, tức cửa sổ nhô ra khỏi mặt tường thành một hốc nhỏ, làm phòng có thêm một phần lồi. Theo cách đọc chín cung, phần lồi nhỏ so với cạnh phòng thường được coi như mở rộng chứ không phải méo. Về sử dụng, hốc cửa sổ lồi là chỗ ngồi đọc sách rất được ưa, miễn là có che nắng nếu quay về phía Tây.
Phòng có tường cong hay bo tròn ít gặp ở nhà Việt nhưng có ở một số biệt thự và căn hộ cao cấp. Tường cong không có góc nhọn nên phong thủy ít chê; khó khăn chủ yếu là kê đồ, cần đồ đặt làm riêng hoặc chừa khoảng trống dọc tường cong.
Tự kiểm hình dạng phòng trên bản vẽ trước khi xây
Phần lớn phòng méo có thể được nắn lại ngay trên giấy, rẻ hơn rất nhiều so với sửa sau khi đã xây. Các bước dưới đây dùng cho bản vẽ mặt bằng có ghi kích thước.
- Ghi chiều dài và chiều rộng thông thủy của từng phòng, tính tỉ lệ dài chia rộng; đánh dấu phòng nào vượt quá khoảng hai lần.
- Tô đậm vị trí cột và dầm từ bản vẽ kết cấu lên bản vẽ kiến trúc, xem cột nào lồi vào phòng, dầm nào chạy ngang chỗ dự kiến đặt giường.
- Đánh dấu mọi góc nhỏ hơn chín mươi độ; với mỗi góc, ghi dự định lấp bằng tủ, kệ hay bồn cây.
- Vẽ đồ nội thất chính theo đúng kích thước thật: giường, tủ, sofa, bàn ăn. Phòng nào không kê được giường vào tường đặc mà vẫn có lối đi là phòng cần chỉnh hình.
- Kiểm cửa đi: cửa có mở vào đúng góc chết hay không, cánh cửa có quét qua chỗ đặt đồ hay không.
- Sau khi chỉnh, đặt lại lưới chín cung lên phòng nếu gia đình quan tâm, để xem phòng có còn ô khuyết lớn nào không.
Mười lăm phút làm theo các bước này thường phát hiện ít nhất một chỗ có thể sửa bằng cách dời tường ngăn vài chục phân, đổi chiều mở cửa hay đổi chỗ khối tủ.
Bảng tóm tắt các dạng phòng và cách chỉnh
Bảng dưới gom các dạng phòng thường gặp, quan niệm đi kèm và hướng chỉnh ưu tiên bằng thiết kế.
| Dạng phòng | Quan niệm phổ biến | Vấn đề thực tế | Cách chỉnh ưu tiên |
|---|---|---|---|
| Vuông, chữ nhật cân | Khí đều, được ưa | Hầu như không có | Giữ nguyên |
| Dài hẹp | Khí chạy, không tụ | Cuối phòng tối, lối đi chiếm chỗ | Chia hai vùng công năng, kê đồ ngang |
| Chữ L | Thiếu góc | Góc lồi trên lối đi | Mỗi nhánh một công năng, làm mềm góc lồi |
| Hình thang, góc nhọn | Góc ép khí | Khó kê đồ, khó lau | Tủ âm lấp góc, vuông hoá phòng |
| Có cột, dầm, hộp kỹ thuật | Áp đỉnh khi dầm trên chỗ nằm | Tường lồi lõm, trần thấp cục bộ | Tủ âm dọc tường, đặt đồ tránh dầm |
| Trần dốc | Phía thấp bị đè | Nóng, cụng đầu | Phía thấp làm kho, phía cao đặt giường |
Khi một phòng có nhiều vấn đề cùng lúc, nên xử lý theo thứ tự: an toàn và lối đi trước, ánh sáng và gió sau, cuối cùng mới tới những điểm thuần quan niệm.
Câu hỏi thường gặp
Phòng dài hẹp có xấu theo phong thủy không?
Theo quan niệm, phòng quá dài như hành lang khiến khí không tụ. Về thực tế, cuối phòng tối và đồ phải xếp dọc. Chia phòng thành hai vùng công năng và kê đồ ngang phòng thường giải quyết được cả hai mặt.
Phòng ngủ hình thang nên kê giường thế nào?
Chọn bức tường đặc dài và thẳng nhất để kê đầu giường, tránh dồn giường vào góc nhọn. Phần góc nhọn có thể lấp bằng tủ âm tường để phòng trở nên vuông vắn hơn.
Phòng chữ L có cần sửa không?
Thường không cần đập phá. Phòng chữ L dùng tốt khi mỗi nhánh có một công năng riêng, ví dụ khách và ăn, hoặc ngủ và làm việc. Góc lồi của chữ L nên bo cạnh hoặc làm mềm bằng kệ, cây.
Cột lồi trong phòng xử lý thế nào?
Chạy tủ hoặc kệ âm dọc tường, mặt tủ bằng mặt cột để tường thành phẳng. Nếu phía sau là hộp kỹ thuật, nhớ để cánh tủ mở được để kiểm tra ống.
Phòng áp mái trần dốc có ngủ được không?
Được, nếu đặt giường ở phía trần cao và chống nóng mái tốt. Phía trần thấp dùng làm tủ thấp, kệ sách hoặc chỗ cất đồ. Quan niệm khuyên tránh nằm dưới phần trần thấp, và thực tế phía đó cũng nóng hơn.
Tỉ lệ phòng bao nhiêu thì được coi là vuông vắn?
Không có con số bắt buộc. Nhiều người thiết kế coi tỉ lệ dài trên rộng từ một đến khoảng một rưỡi là thoải mái; tới khoảng hai lần vẫn dùng tốt nếu có cửa sổ ở cạnh dài.