Theo quan niệm phong thủy dân gian, bồn nước trên mái không nên đặt ngay phía trên bàn thờ, bếp hay giường ngủ, còn bể nước ngầm nên nằm dưới sân hoặc lối đi, tránh nằm ngay dưới bếp và bàn thờ. Về kỹ thuật, bồn nước phải đặt trên dầm, cột đủ chịu lực, bể ngầm phải kín, cách xa bể phốt; đây là hai điều kiện không được bỏ qua.
Hầu hết nhà ống, nhà phố Việt Nam có một bồn nước trên mái và nhiều nhà có thêm bể ngầm. Chúng là những khối nước lớn nhất mà một gia đình giữ trong nhà, nên phong thủy có khá nhiều lời bàn. Bài này gom các quan niệm hay nghe, giải thích lý do thực tế và đưa ra những con số đơn giản về tải trọng để bạn tự hình dung. Mọi nhận định tốt xấu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao bồn nước trên mái được phong thủy bàn nhiều
Trong quan niệm ngũ hành, nước thuộc hành Thủy, có tính đi xuống, lạnh, ẩm. Một khối nước lớn đặt trên cao, ngay trên đầu người ở, được một số người hành nghề gọi là "thủy treo trên đầu", cảm giác bị đè nặng. Từ đó sinh ra các lời khuyên tránh đặt bồn ngay trên những chỗ được coi là quan trọng của ngôi nhà: bàn thờ, bếp, giường ngủ của chủ nhà.
Lời khuyên này có một lớp lý do thực tế. Bồn nước, đường ống, van phao là những thứ có thể rò rỉ. Nước rò từ mái thấm xuống trần đúng chỗ bàn thờ thì làm hỏng đồ thờ, xuống trần phòng ngủ thì gây ẩm mốc, xuống trần bếp thì lẫn với dầu mỡ, khó phát hiện. Một khối nước nặng đặt sai chỗ còn là chuyện kết cấu.
Với nhà ống, nhiều khi không có lựa chọn nào hoàn toàn tránh được các phòng trên. Khi đó, điều thật sự quan trọng là chân đỡ đặt đúng dầm cột, sàn mái được chống thấm kỹ và có đường dẫn nước tràn, nước rò ra ngoài. Khi đã làm tốt những việc đó, chuyện bồn nằm trên phòng nào là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Một bồn nước nặng bao nhiêu: con số cần biết
Một lít nước nặng khoảng một ki-lô-gam. Vì vậy một bồn 1.000 lít khi đầy nặng khoảng một tấn chỉ riêng phần nước, chưa kể bồn và giá đỡ. Bồn 1.500 lít nặng khoảng một tấn rưỡi, bồn 2.000 lít khoảng hai tấn. Đó là tải trọng tương đương nhiều người lớn đứng dồn trên một diện tích nhỏ, và nó nằm đó quanh năm.
Sàn mái của nhiều nhà ống được thiết kế cho tải trọng nhẹ hơn nhiều so với sàn ở. Đặt bồn giữa ô sàn, không tựa lên dầm hay cột, là cách làm khiến sàn võng, nứt dần theo năm tháng. Ví dụ giả định: một gia đình thay bồn 1.000 lít bằng bồn 2.000 lít cho đủ dùng, giữ nguyên chân đỡ cũ đặt giữa ô sàn; vài mùa mưa sau trần tầng dưới xuất hiện vết nứt chạy dọc. Đây là tình huống mà kỹ sư kết cấu gặp khá thường xuyên.
Vì vậy, khi lắp mới hoặc thay bồn lớn hơn, hãy hỏi kỹ sư hoặc đơn vị thiết kế xem chân bồn nên đặt lên dầm, cột nào. Phong thủy không thay quy chuẩn xây dựng; một bồn đặt đúng phương mà sai kết cấu vẫn là bồn đặt sai.
Các vị trí bồn nước trên mái và bể ngầm hay được hỏi
Bảng dưới gom các vị trí thường được hỏi, kèm quan niệm hay nghe và những điều kỹ thuật cần kiểm.
| Vị trí | Quan niệm hay nghe | Điều kỹ thuật cần kiểm |
|---|---|---|
| Bồn trên mái, ngay trên bàn thờ | Nên tránh, thủy đè lên nơi thờ | Chống thấm, đường nước tràn không chảy qua trần phòng thờ |
| Bồn trên mái, ngay trên bếp | Thủy trên hỏa, xung khắc | Rò rỉ khó phát hiện vì trần bếp hay ám khói |
| Bồn trên mái, ngay trên giường ngủ | Nặng nề trên đầu, nhiều người ngại | Tải trọng, tiếng nước chảy khi bơm ban đêm |
| Bồn trên khu cầu thang hoặc nhà vệ sinh | Thường được coi là chấp nhận được | Gần trục ống, dễ đi đường nước |
| Bể ngầm dưới sân trước | Nước tụ trước nhà, nhiều người ưa | Nắp kín, cao hơn nền sân, cách bể phốt |
| Bể ngầm dưới bếp hoặc bàn thờ | Nhiều người kiêng | Khó bảo trì, ẩm lên sàn, ảnh hưởng móng |
Nếu nhà bạn đã có bồn hoặc bể ở những vị trí được coi là nên tránh, không cần vội dời. Trước hết kiểm tra rò rỉ, chống thấm và kết cấu; chỉ cân nhắc dời khi có dịp sửa chữa lớn và điều kiện kỹ thuật cho phép.
Bể nước ngầm: đặt dưới sân hay dưới nhà
Dưới sân trước hoặc sân sau. Đây là vị trí phổ biến và được nhiều người ưa vì dễ mở nắp vệ sinh, dễ đi đường ống, không ảnh hưởng móng nhà. Theo quan niệm, bể dưới sân trước còn được coi như nước tụ ở minh đường. Miệng bể nên cao hơn mặt sân một chút để nước mưa, nước rửa sân không tràn vào.
Dưới nhà, trong phạm vi móng. Nhà ống thường phải đặt bể dưới nền tầng trệt vì không có sân. Khi đó bể cần được thiết kế cùng móng, có nắp kiểm tra ở chỗ dễ tiếp cận như gầm cầu thang hay góc nhà, không đặt dưới chỗ kê đồ nặng cố định.
Khoảng cách với bể phốt. Bể nước ngầm và bể phốt nên cách nhau xa nhất có thể trong điều kiện khu đất, không chung vách. Bể phốt rò rỉ có thể làm bẩn nước trong bể ngầm nếu bể ngầm bị nứt. Đây là điều mà quan niệm "nước sạch không gặp nước bẩn" và vệ sinh cùng nói.
Bể dưới bếp, dưới bàn thờ. Nhiều người kiêng vì quan niệm thủy hỏa xung khắc hoặc không muốn nước nằm dưới nơi thờ tự. Về thực tế, nắp bể đặt dưới bếp hay dưới bàn thờ rất khó mở để vệ sinh, nên đây cũng là vị trí bất tiện.
Nhà có phòng thờ ở tầng trên cùng: đặt bồn ở đâu
Ở nhiều nhà ống thành phố, phòng thờ được đặt ở tầng trên cùng để ở vị trí cao, yên tĩnh, theo quan niệm không có ai đi lại phía trên bàn thờ. Nhưng tầng trên cùng cũng là chỗ ngay dưới mái — nơi bồn nước thường được đặt. Đây là tình huống mâu thuẫn hay gặp nhất khi bàn chuyện bồn nước.
Có vài cách dung hoà thường được dùng. Cách thứ nhất là đặt bồn trên khối cầu thang lên mái, vì trục cầu thang thường có tường, cột chắc và nằm lệch khỏi phòng thờ. Cách thứ hai là dời phòng thờ về nửa trước của tầng trên cùng, để bồn nước nằm trên nửa sau, chỗ có sân phơi hay kho. Cách thứ ba, nếu mái đủ rộng, là làm khung đỡ riêng đặt bồn ở phía sau nhà, tách khỏi trần phòng thờ.
Dù chọn cách nào, những việc kỹ thuật vẫn giữ nguyên: chân bồn trên dầm cột, sàn mái chống thấm kỹ, ống tràn và ống xả cặn dẫn ra rãnh thoát chứ không xả tràn trên mái phía trên phòng thờ. Nhiều trường hợp nước rò làm ố trần, ẩm tường phòng thờ không phải do bồn mà do ống tràn xả bừa trên mái. Kiểm tra đường đi của nước tràn là việc nhỏ nhưng tránh được rất nhiều phiền toái.
Nếu gia đình có thói quen mỗi năm sửa sang phòng thờ vào dịp cuối năm, đó cũng là lúc tiện kiểm tra luôn chân bồn, ống tràn và lớp chống thấm phía trên.
An toàn và vệ sinh với bể ngầm, bồn mái
Bể nước ngầm là không gian kín. Người chui xuống bể để vệ sinh khi chưa thông gió có thể bị ngạt do thiếu ô-xy hoặc khí tích tụ; các vụ tai nạn kiểu này đã xảy ra. Nếu cần vệ sinh bể, nên mở nắp thông gió đủ lâu, có người trực bên ngoài, có dây an toàn, hoặc thuê đơn vị có kinh nghiệm. Không để trẻ nhỏ chơi gần nắp bể đang mở.
Bồn nước mái cần được súc rửa định kỳ vì cặn bẩn lắng dưới đáy. Nắp bồn phải đậy kín để tránh muỗi, chim, lá cây. Việc leo lên mái cao để vệ sinh bồn nên làm khi trời khô, có chỗ bám chắc chắn, tốt nhất nhờ người có kinh nghiệm.
Một chi tiết hay bị quên là neo bồn chống gió bão. Bồn rỗng hoặc gần rỗng rất nhẹ, gió lớn có thể làm bồn lật, rơi xuống đường. Ở vùng hay có bão như duyên hải miền Trung, chân bồn nên được bắt chặt vào kết cấu mái và kiểm tra trước mùa mưa bão.
Chiều cao bồn và áp lực nước: chỗ phong thủy và kỹ thuật cùng có lý
Nhiều người thắc mắc vì sao nhà nào cũng đặt bồn lên cao dù có lời kiêng "thủy trên đầu". Lý do rất đơn giản: nước chảy xuống vòi nhờ trọng lực, bồn càng cao so với vòi thì nước chảy càng mạnh. Một cách nhớ quen thuộc của thợ nước là mỗi mười mét chênh cao tạo ra áp lực khoảng một bar, gần bằng áp lực nước máy yếu ở nhiều khu dân cư.
Với nhà ống bốn năm tầng, các tầng trên cùng thường yếu nước vì sát bồn, trong khi tầng trệt mạnh. Giải pháp hay dùng là đặt bồn trên khung cao hơn mặt mái, hoặc lắp máy bơm tăng áp cho tầng trên. Đây là quyết định kỹ thuật, không nên để một quan niệm về vị trí bồn làm ảnh hưởng chuyện có đủ nước dùng.
Nếu muốn dung hoà, bạn có thể đặt bồn trên khu cầu thang, nhà vệ sinh hay hành lang — những vị trí ít được kiêng — và kéo đường ống hợp lý. Như vậy vừa giữ được áp lực, vừa tránh được những vị trí mà gia đình không muốn, mà không phải trả giá bằng kết cấu hay nước yếu.
Câu hỏi thường gặp
Bồn nước trên mái đặt ngay trên phòng ngủ có sao không?
Theo quan niệm, nhiều người ngại vì cảm giác khối nước nặng ở trên đầu. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, điều cần kiểm là chân bồn đặt đúng dầm cột, sàn mái chống thấm tốt và tiếng nước khi bơm ban đêm có làm phiền giấc ngủ không.
Có nên đặt bồn nước trên bàn thờ không?
Nhiều gia đình kiêng đặt bồn nước ngay phía trên bàn thờ, vì quan niệm và vì lo nước rò thấm làm hỏng đồ thờ. Nếu có thể, hãy dời bồn sang khu cầu thang hay nhà vệ sinh. Nếu không, cần chống thấm kỹ và dẫn ống tràn ra xa khu vực phòng thờ.
Bồn nước 1.000 lít nặng bao nhiêu?
Khi đầy, riêng phần nước đã nặng khoảng một tấn, cộng thêm trọng lượng bồn và giá đỡ. Vì vậy chân bồn cần đặt lên dầm hoặc cột, không đặt giữa ô sàn mái. Khi thay bồn lớn hơn, nên hỏi kỹ sư về khả năng chịu lực của mái.
Bể nước ngầm nên đặt ở đâu là hợp lý?
Vị trí được nhiều người chọn là dưới sân trước hoặc sân sau, vì dễ vệ sinh, dễ đi ống và không ảnh hưởng móng nhà. Theo quan niệm, bể dưới sân trước còn được coi như nước tụ trước nhà. Quan trọng nhất là cách xa bể phốt và có nắp kín, cao hơn mặt sân.
Có tự chui xuống bể nước ngầm để vệ sinh được không?
Không nên tự làm khi chưa có kinh nghiệm. Bể ngầm là không gian kín, có thể thiếu ô-xy hoặc tích khí, đã có tai nạn ngạt xảy ra. Nếu cần vệ sinh, hãy mở nắp thông gió đủ lâu, có người trực bên ngoài, có dây an toàn hoặc thuê đơn vị chuyên làm.
Bồn nước nên đặt cao bao nhiêu để đủ áp lực?
Áp lực nước phụ thuộc chênh cao giữa bồn và vòi; thợ nước hay nhớ mỗi mười mét chênh cao cho khoảng một bar. Các tầng sát mái thường yếu nước, nên có thể nâng bồn trên khung hoặc lắp bơm tăng áp. Mức cụ thể nên hỏi thợ cấp thoát nước.