Nước mưa từ mái nhà nên chảy theo máng xối, ống đứng xuống hố ga rồi ra cống chung, đi trọn trong phần đất của nhà mình, không đổ sang đất hàng xóm, không dồn về cửa chính và không đọng lại trong sân. Phong thủy gọi đây là phần "thủy" gần nhất của ngôi nhà: nước trời rơi xuống mái, gom về sân, rồi thoát đi.
Người xưa có những quan niệm khá cụ thể về chuyện nước mái đổ trước hay đổ sau, gom vào sân trong hay chảy ra ngoài. Bài này giải thích các quan niệm đó, đặt chúng cạnh một vài con số dễ kiểm và hướng dẫn cách kiểm tra hệ thoát nước của nhà bạn. Mọi nhận định tốt xấu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Một trận mưa trên mái nhà là bao nhiêu nước
Một phép tính đơn giản giúp bạn hình dung vì sao nước mái là chuyện lớn. Một mi-li-mét mưa trên một mét vuông mái là một lít nước. Ví dụ giả định: mái nhà rộng 100 mét vuông gặp một trận mưa 50 mi-li-mét, lượng nước rơi trên mái là 5.000 lít, tức khoảng 5 tấn nước, phải đi đâu đó trong vòng vài giờ. Những trận mưa rào mùa hè ở Việt Nam có thể đổ lượng mưa như vậy chỉ trong thời gian ngắn.
Nếu máng xối nhỏ, ống đứng ít hoặc bị lá cây làm tắc, nước sẽ tràn qua mép máng, chảy dọc tường, thấm vào trong, hoặc dồn hết về một góc sân. Nếu sân dốc vào nhà, lượng nước ấy chảy thẳng về cửa. Đây là gốc thực tế của nhiều câu chuyện "nhà bị nước vào" mà người ta hay gán cho phong thủy.
Vì thế khi bàn thủy pháp của một ngôi nhà, điểm bắt đầu hợp lý là đi theo đường của nước mưa: từ mái xuống máng, từ máng xuống ống, từ ống xuống sân hay hố ga, từ hố ga ra cống. Mỗi điểm nghẽn trên đường đi đó là một chỗ cần sửa, bất kể bạn tin phong thủy nhiều hay ít.
Quan niệm về nước mái: tụ vào trong hay chảy ra ngoài
Ở một số vùng kiến trúc cổ Trung Hoa, đặc biệt là nhà có sân trong như kiểu nhà Huy Châu, mái được làm dốc vào phía sân giữa để nước mưa bốn phía cùng đổ về sân, gọi là "tứ thủy quy đường" — nước bốn bề về một nhà. Cách làm này được gắn với quan niệm giữ tài lộc trong nhà, nhưng về thực tế nó cũng giúp gom nước để dùng và giữ sân trong mát.
Nhà Việt có nhiều dạng gần với tinh thần ấy: nhà ống có giếng trời, nhà phố cổ Hội An có sân trong nhận nước mái, nhà rường Huế có sân trước rộng. Nước mái đổ vào sân rồi thoát ra rãnh, theo quan niệm là "nước tụ ở minh đường rồi mới đi". Một số người hành nghề còn khuyên nước mái nên chảy về phía trước nhà rồi ra, không nên chảy ngược ra phía sau; đây là quan niệm, không phải quy chuẩn.
Điều quan trọng hơn quan niệm là sân trong, giếng trời nhận nước mái phải có thoát nước đủ lớn và luôn thông. Một giếng trời bị tắc ống thoát trong trận mưa lớn có thể biến tầng trệt thành bể nước chỉ trong ít phút.
Các tình huống nước mái hay gặp và cách xử lý
Bảng dưới gom các tình huống phổ biến ở nhà phố và nhà quê Việt Nam, kèm quan niệm hay nghe và giải pháp kỹ thuật tương ứng.
| Tình huống | Quan niệm hay nghe | Giải pháp thực tế |
|---|---|---|
| Nước mái đổ thẳng xuống trước cửa chính | Nước "xối" vào cửa, không tốt | Thêm máng, dẫn ống đứng sang bên, làm rãnh thu ngang cửa |
| Mái đổ nước sang đất nhà bên cạnh | Nước nhà mình đổ sang nhà người, dễ sinh xích mích | Lắp máng xối và ống dẫn trong phạm vi đất nhà mình |
| Máng xối chung giữa hai nhà liền kề | Hai nhà chung một dòng nước | Thoả thuận rõ trách nhiệm vệ sinh, sửa chữa, chống thấm |
| Sân dốc vào nhà | Nước chảy ngược vào nhà | Làm lại độ dốc sân ra ngoài, thêm rãnh thu trước bậc cửa |
| Nước đọng lâu trong sân sau mưa | Nước tù, không tốt | Sửa độ dốc, thêm phễu thu, thông hố ga |
| Ống thoát nước đặt giữa mặt tiền | Có người kiêng ống chạy chính giữa cửa | Có thể dời ống sang góc, đi âm tường nếu thiết kế cho phép |
Phần lớn giải pháp ở cột thứ ba là việc thợ xây làm được trong một hai ngày, chi phí không lớn so với thiệt hại do thấm, ngập gây ra. Nếu quan niệm và kỹ thuật cùng chỉ một hướng, càng có lý do để làm sớm.
Nước mái và hàng xóm: chuyện tình làng nghĩa xóm và pháp luật
Ở nhà phố liền kề và nhà quê sát nhau, nước mái đổ sang đất người khác là nguồn va chạm rất hay gặp. Phong thủy dân gian coi việc để nước nhà mình chảy sang nhà người là không nên; pháp luật dân sự Việt Nam cũng có quy định về nghĩa vụ của chủ nhà trong việc thoát nước mưa, theo đó chủ nhà phải lắp đường dẫn để nước mưa từ mái nhà mình không chảy xuống bất động sản liền kề. Hai hệ thống, một nguyên tắc.
Trên thực tế, nhiều tranh chấp nảy sinh khi một nhà xây cao lên, mái mới đổ nước xuống mái thấp của nhà bên cạnh, hoặc khi hai nhà dùng chung tường và một máng xối. Cách làm tốt nhất là bàn trước khi xây: ai lắp máng, ống đi đường nào, ai chịu trách nhiệm sửa khi hỏng. Ghi lại thoả thuận bằng văn bản đơn giản giúp tránh hiểu lầm về sau.
Nếu nhà bạn đang bị nước mái nhà bên đổ sang, hãy chụp ảnh, quay video trong lúc mưa và trao đổi nhẹ nhàng trước. Đa số trường hợp được giải quyết bằng một đoạn máng xối thêm. Khi không thoả thuận được, có thể nhờ trưởng thôn, tổ dân phố hoặc hoà giải viên cơ sở.
Kiểm tra hệ thoát nước mưa của nhà bạn
Bạn có thể tự làm danh sách kiểm tra sau trước mùa mưa, mỗi năm một lần. Những việc phải leo lên mái cao nên nhờ thợ có dụng cụ an toàn.
- Máng xối: có lá, rác, bùn đọng không; mối nối có rỉ không; độ dốc có đổ về ống đứng không.
- Cầu chắn rác ở miệng ống đứng còn không, có bị lá phủ kín không.
- Ống đứng: đủ số lượng cho diện tích mái chưa, chỗ nối có nứt không, chân ống đổ vào đâu.
- Sân thượng, ban công: phễu thu có bị bịt, có ống tràn dự phòng không; nước có đọng sau mưa không.
- Sân, lối vào: đổ một xô nước xem nước chảy về đâu, có chảy ra ngoài không, có đọng thành vũng không.
- Hố ga: mở nắp xem bùn rác, kiểm tra nắp có chắc, có kín để tránh muỗi và mùi.
- Cốt nền: nền trong nhà có cao hơn sân và mặt đường đủ để nước không tràn vào khi mưa lớn không.
Làm xong danh sách này, bạn có một bản đồ đường nước của chính ngôi nhà — thứ mà thủy pháp gọi là nước đến, nước tụ và nước đi, chỉ khác ở quy mô.
Chặn nước tràn vào nhà khi mưa lớn
Cốt nền là lớp bảo vệ đầu tiên. Nền trong nhà nên cao hơn sân, sân cao hơn vỉa hè hoặc mặt đường. Nhiều nhà phố cũ bị "chìm" dần vì đường được nâng cốt sau mỗi lần sửa, trong khi nhà giữ nguyên. Khi sửa nhà, hãy hỏi kỹ sư về cao độ mặt đường hiện tại và dự kiến, đừng chỉ nhìn cao độ của hôm nay.
Bậc tam cấp và gờ chặn ở cửa. Một bậc cửa cao vừa phải hoặc một gờ chặn nhỏ đủ ngăn nước mặt đường dềnh lên trong những trận mưa thông thường. Phong thủy dân gian ưa bậc tam cấp trước cửa vì cho rằng nó làm khí vào nhà chậm lại; về thực tế, nó chặn nước và bụi.
Rãnh thu nước ngang trước cửa. Một rãnh có nắp song chắn chạy ngang lối vào, nối với hố ga, gom nước trước khi nó kịp chạm bậc cửa. Đây là chi tiết rẻ mà hiệu quả, rất nên có ở nhà có sân dốc nhẹ ra đường.
Tấm chắn nước tháo lắp. Ở những phố hay ngập do triều cường hoặc mưa lớn, nhiều gia đình làm khe ở hai bên khung cửa để cài tấm chắn khi cần. Tấm chắn không đẹp, nhưng cứu được đồ đạc tầng trệt trong vài giờ nước lên.
Van một chiều ở đường cống ra. Khi cống chung đầy, nước có thể chảy ngược vào nhà qua phễu thu sàn và nhà vệ sinh tầng trệt. Van một chiều ở đường thoát ra cống giúp ngăn chuyện này; việc lắp nên do thợ cấp thoát nước làm.
Giữ nước mưa lại để dùng: khi "tụ thủy" thành tiết kiệm
Ở nhiều vùng nông thôn, người dân đã hứng nước mưa từ mái vào lu, bể để dùng từ lâu, nhất là nơi nước giếng nhiễm phèn, nhiễm mặn hay mùa khô thiếu nước. Theo cách nói phong thủy, đó là "giữ nước trời lại cho nhà"; theo cách nói hôm nay, đó là tiết kiệm nước sạch.
Nếu muốn trữ nước mưa, cần có máng và ống sạch, bỏ phần nước đầu trận vì nó cuốn bụi, phân chim, lá mục trên mái; bể chứa phải có nắp kín để tránh muỗi đẻ trứng và trẻ nhỏ rơi vào. Nước mưa dùng để tưới cây, rửa sân, dội nhà vệ sinh thì rất tiện; dùng để uống cần xử lý và đun sôi, nhất là ở gần khu công nghiệp hay đường lớn nhiều bụi.
Một bể trữ nước mưa đặt đúng chỗ, được chăm sóc tốt vừa giảm lượng nước dồn ra cống khi mưa lớn, vừa giúp nhà có thêm nguồn nước. Đây là một trong những chỗ mà tinh thần "tụ thủy" của người xưa gặp thẳng nhu cầu sống bền vững hôm nay.
Câu hỏi thường gặp
Nước mái nhà đổ ra phía trước hay phía sau thì tốt?
Một số người hành nghề ưa nước mái đổ về phía trước, tụ ở sân rồi mới thoát đi; một số khác không coi trọng chiều đổ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, chiều nào cũng được miễn là có máng, ống, hố ga đủ lớn và nước không dồn về cửa.
Mái nhà hàng xóm đổ nước sang nhà mình thì phải làm sao?
Bạn nên ghi lại hình ảnh lúc mưa và trao đổi trực tiếp với hàng xóm trước. Pháp luật dân sự có quy định chủ nhà phải lắp đường dẫn để nước mưa từ mái nhà mình không chảy sang bất động sản liền kề. Nếu không thoả thuận được, có thể nhờ hoà giải ở cơ sở.
Sân dốc vào nhà có sao không?
Theo quan niệm, sân dốc vào nhà là nước chảy ngược vào trong, nhiều người không ưa. Về thực tế, đây là lỗi kỹ thuật khiến nước mưa tràn vào cửa. Nên làm lại độ dốc sân ra phía ngoài, thêm rãnh thu nước ngang trước bậc cửa và kiểm tra hố ga.
Tứ thủy quy đường là gì?
Đây là cách làm mái trong một số kiến trúc cổ Trung Hoa, nhất là nhà có sân trong, để nước mưa từ bốn phía mái cùng đổ vào sân giữa. Người xưa gắn nó với quan niệm giữ của trong nhà; về thực tế, nó giúp gom nước để dùng và làm mát sân trong.
Bao lâu nên vệ sinh máng xối một lần?
Nên kiểm tra ít nhất trước mỗi mùa mưa, và thêm sau những đợt gió lớn hoặc mùa cây rụng lá nếu nhà gần cây to. Máng bị lá, bùn làm tắc là nguyên nhân hay gặp nhất gây tràn nước, thấm tường. Việc leo mái cao nên nhờ thợ có dụng cụ an toàn.
Ống thoát nước mưa đặt chính giữa mặt tiền có cần dời không?
Có người kiêng ống thoát chạy chính giữa cửa vì quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nếu muốn dời, có thể đưa ống sang góc nhà hoặc đi âm tường khi sửa chữa, miễn là ống vẫn đủ kích thước và dễ thông tắc. Không nên dời chỉ để rồi ống nhỏ hơn, dễ nghẽn hơn.