Theo cách nhìn phổ biến của người làm phong thủy hiện nay, cửa cuốn là lớp bảo vệ bên ngoài chứ chưa phải "cửa chính" theo nghĩa nơi khí và người đi vào hằng ngày; cửa chính là lối cả nhà thật sự dùng để ra vào, có khi là cửa kính phía trong, có khi là cánh cửa ngách nhỏ trên chính tấm cửa cuốn. Hướng, kích thước và cách giữ cửa đó mới là thứ được xem xét.
Ở nhà phố Việt Nam, rất nhiều gia đình kéo cửa cuốn xuống từ chiều và chỉ mở ra lúc có việc, ra vào qua cửa ngách hoặc qua cửa phụ phía sau. Bài này giải thích quan niệm về cửa trong trường hợp đó, gợi ý cách bố trí hai lớp cửa cho hợp, và dành một phần quan trọng cho an toàn, vì cửa cuốn khoá kín cũng là cửa chặn đường thoát. Những gì nói về tốt xấu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Cửa chính trong phong thủy là cửa nào
Trong các sách phong thủy dương trạch, cửa chính (thường gọi là đại môn) được coi như "miệng" của ngôi nhà, nơi khí từ bên ngoài đi vào. Hướng của nó được dùng để xác định hướng nhà trong nhiều phép tính. Nhưng sách cổ viết cho nhà có cổng, có sân, có cánh cửa gỗ mở ra hằng ngày, không có khái niệm một tấm thép cuộn lên xuống bằng mô tơ.
Vì vậy người làm nghề ngày nay phải diễn giải. Cách hiểu được nhiều người chấp nhận là: cửa chính là cửa mà người trong nhà dùng nhiều nhất để ra vào và là chỗ người ngoài bước vào nhà. Nếu cửa cuốn mở suốt ngày vì nhà bán hàng, thì khoảng mở của cửa cuốn đóng vai cửa chính. Nếu cửa cuốn đóng gần như cả ngày và cả nhà đi qua cửa ngách, thì cửa ngách đó, cùng lớp cửa phía trong, mới là nơi khí vào theo quan niệm.
Hiểu như vậy giúp tránh hai kiểu lo lắng không cần thiết: lo vì tấm cửa cuốn không đúng kích thước Lỗ Ban, và lo vì màu cửa cuốn không hợp mệnh. Tấm cửa cuốn thường được làm theo đúng khổ mặt tiền, khó chọn kích thước theo bảng; điều đáng chăm chút hơn là lớp cửa đi phía trong và lối ra vào thật sự.
Hai lớp cửa: cửa cuốn bên ngoài, cửa đi bên trong
Rất nhiều nhà phố làm hai lớp: cửa cuốn sát mép ngoài mặt tiền và một bộ cửa đi bằng kính, nhôm hoặc gỗ lùi vào bên trong. Giữa hai lớp là một khoảng hẹp, thường dùng để dép, để một hai chiếc xe hoặc chỉ để trống. Về phong thủy, khoảng này được xem như một minh đường nhỏ: khí đi qua cửa cuốn, dừng lại, rồi mới vào nhà. Về thực tế, nó là khoang đệm chắn bụi, chắn ồn và chắn mưa tạt.
Để khoảng đệm làm đúng việc, có mấy điều nên giữ. Khoảng lùi đủ để mở được cánh cửa trong mà không vướng; nếu cửa trong là cửa mở quay thì nên mở vào trong nhà. Khoảng đệm có đèn riêng, để tối về mở cửa cuốn là thấy rõ chỗ bước. Sàn khoảng đệm hơi dốc ra ngoài để nước mưa tạt không chảy vào nhà.
Cửa trong là nơi nên đầu tư cho chắc chắn và đẹp, vì đó là bộ mặt mà khách nhìn thấy khi cửa cuốn đã mở. Cửa có ô kính lớn giúp ánh sáng mặt tiền đi vào phòng khách khi cửa cuốn kéo lên. Nếu gia đình quan tâm thước Lỗ Ban, đây là bộ cửa nên đo theo, vì kích thước của nó do mình chọn được. Cách đo và các loại thước có bài riêng trong danh mục cửa chính, cổng ngõ.
Những quan niệm thường gặp về cửa cuốn
"Đóng cửa cuốn cả ngày là bịt miệng nhà." Lời này hay được nói với nhà phố đóng cửa cả ngày, nhà tối như hộp. Cái đáng lo thật là nhà không có sáng và gió. Nếu nhà còn cửa sổ tầng trên, giếng trời và một lối ra vào hằng ngày dễ chịu, việc tấm cửa cuốn đóng không làm nhà "bít" như lời đồn.
"Cửa cuốn kéo lên nửa chừng là không tốt." Quan niệm ngại hình ảnh cửa "nửa đóng nửa mở", cho là việc làm ăn lưng chừng. Lý do thực tế là cửa kéo dở chừng dễ va đầu, mô tơ chịu tải lệch, và kẻ gian dễ chui qua. Mở hẳn hoặc đóng hẳn là thói quen tốt.
"Cửa cuốn phải chọn màu theo mệnh." Một số người chọn màu cửa cuốn theo ngũ hành của gia chủ. Không có gì sai nếu bạn thích, nhưng màu cửa cuốn ảnh hưởng tới mặt đứng cả dãy phố và tới nhiệt: màu tối hấp nắng mạnh, nhất là mặt tiền hướng Tây. Nên cân cả hai yếu tố.
"Tiếng cửa cuốn ồn là động khí." Tiếng ầm ầm mỗi lần kéo cửa khiến người trong nhà giật mình, hàng xóm khó chịu khi về khuya. Đây là chuyện bảo dưỡng: tra dầu ray, chỉnh lò xo, thay mô tơ đã yếu. Không cần đến quan niệm để thấy nó nên được sửa.
Cửa ngách trên cửa cuốn: lối đi hằng ngày cần được chăm
Ở nhiều nhà phố, cánh cửa ngách nhỏ khoét trên tấm cửa cuốn là lối ra vào hằng ngày của cả nhà. Nó thường thấp, hẹp, có gờ dưới chân phải bước cao. Người lớn tuổi và trẻ nhỏ dễ vấp, người mang đồ phải cúi người. Theo quan niệm phong thủy, lối vào chính mà chật và khó đi thì khí vào nhà cũng "co cụm"; theo nghĩa đen, đó là lối mà mọi người phải đi mỗi ngày nhiều lần.
Có vài cách làm cho lối này dễ chịu hơn. Chọn loại cửa ngách có gờ thấp hoặc gờ có vát. Đặt một đèn cảm biến chuyển động ở khoảng đệm phía trong để tối về mở cửa là có sáng. Dọn hẳn khu vực ngay sau cửa ngách, không dựng xe chắn ngang lối bước vào.
Nếu điều kiện cho phép, nhiều gia đình thay cách đi lại bằng cách làm một cửa đi riêng cạnh cửa cuốn, thường là khi mặt tiền đủ rộng. Cửa cuốn khi đó chỉ mở cho xe, còn người đi bằng cửa đi riêng có kích thước bình thường. Về phong thủy, cửa đi riêng này trở thành cửa chính rõ ràng; về sinh hoạt, mọi người không còn phải cúi người chui qua mỗi ngày.
Cửa cuốn, nắng và bụi ở mặt tiền
Mặt tiền nhà phố hướng Tây hoặc Tây Nam nhận nắng chiều gay gắt nhiều tháng trong năm. Một tấm cửa cuốn thép màu sẫm đóng kín buổi chiều sẽ nóng rực, toả nhiệt vào khoảng đệm phía sau rồi vào phòng khách. Nhiều gia đình nghĩ đóng cửa cuốn là chống nắng, nhưng với loại cửa không cách nhiệt, nó lại thành một tấm sưởi lớn. Lựa chọn màu sáng, loại nan có lớp cách nhiệt, hoặc thêm lam che phía trên cửa cuốn giúp giảm đáng kể nhiệt dội vào.
Bụi là chuyện thứ hai. Nhà mặt đường lớn có lượng bụi bám vào ray và khe cửa cuốn rất nhanh. Khi ray bẩn, cửa kéo nặng, kêu to, mô tơ mau hỏng. Lau ray và tra dầu theo định kỳ là việc nhỏ nhưng giữ cho cửa vận hành êm.
Phong thủy có quan niệm mặt tiền nóng, bụi, ồn là nơi khí "tạp" và "nóng", nên chọn màu dịu, giữ sạch và có lớp đệm trước khi vào nhà. Diễn đạt lại theo nghĩa đen, đó là ba việc: chống nóng, chống bụi, chống ồn cho mặt tiền. Mức tin vào phần quan niệm tuỳ mỗi người, còn ba việc trên thì có lợi cho mọi nhà.
An toàn khi mất điện và khi có cháy
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Cửa cuốn khoá kín bảo vệ nhà khỏi trộm, nhưng cũng có thể chặn đường thoát của chính người trong nhà khi có sự cố.
- Biết cách mở cửa cuốn bằng tay khi mất điện. Mỗi người lớn trong nhà nên được chỉ chỗ dây kéo tay hoặc tay quay, thử ít nhất một lần lúc bình thường.
- Cân nhắc bộ lưu điện cho mô tơ cửa cuốn, để khi mất điện vẫn mở được bằng điều khiển. Định kỳ kiểm tra bình còn hoạt động.
- Chìa khoá cửa ngách và khoá cửa trong để ở chỗ cố định, ai trong nhà cũng biết, gần cửa nhưng không với tới được từ bên ngoài.
- Nhà phố nhiều tầng cần một lối thoát thứ hai không đi qua cửa cuốn: cửa ra sân thượng sang nhà bên, cửa sổ không bị khung sắt khoá chết, hoặc cửa sau. Bàn với hàng xóm về lối thoát qua sân thượng nếu có thể.
- Không chất hàng hoá, xe cộ, can xăng ngay sau cửa cuốn. Đây là chỗ đám cháy hay bắt đầu ở nhà phố có để xe trong nhà, đồng thời là đường thoát duy nhất.
- Lắp đầu báo khói ở tầng trệt và ở mỗi tầng ngủ. Chuông báo sớm vài phút có giá trị hơn mọi thứ khác.
Không quan niệm phong thủy nào quan trọng hơn danh sách trên. Một cánh cửa "đẹp" mà khoá chặt đường ra khi cần thì không phải cửa tốt.
Chọn cách làm cửa cho nhà phố theo nếp sống
Ba kiểu nhà phố hay gặp và cách chia cửa thường được dùng cho từng kiểu, xét cả sinh hoạt lẫn quan niệm.
| Kiểu nhà | Cửa cuốn | Lối đi hằng ngày | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nhà ở thuần, có xe máy | Đóng phần lớn thời gian | Cửa ngách hoặc cửa đi riêng cạnh cửa cuốn | Chăm lối đi hằng ngày như cửa chính |
| Nhà kinh doanh ở tầng trệt | Mở suốt giờ bán hàng | Khoảng mở cửa cuốn, cửa kính lùi trong | Cần lối riêng cho gia đình nếu bán đến khuya |
| Nhà có ô tô | Mở khi xe ra vào | Cửa đi riêng hoặc cửa ngách | Cửa cuốn lớn, chú ý không lấn át cửa người đi |
Với kiểu thứ ba, quan niệm ngại "cửa xe lớn hơn cửa người" có bài riêng trong danh mục hành lang, kho, gara của trang.
Điểm chung của cả ba kiểu là phân biệt rõ hai việc: cửa cuốn để bảo vệ và mở rộng mặt tiền khi cần, còn lối đi hằng ngày để người ra vào thoải mái. Khi hai việc dồn vào một tấm cửa, gia đình thường phải chịu một lối đi chật, và đó là chỗ đáng sửa trước tiên.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố chỉ có cửa cuốn, không có cửa trong thì sao?
Nhiều nhà vẫn sống như vậy, nhưng khi mở cửa cuốn thì bụi, ồn và nắng vào thẳng nhà. Nếu có thể, nên làm thêm một lớp cửa kính hoặc vách kính có cửa đi lùi vào trong. Lớp này giúp nhà sáng hơn khi cửa cuốn mở mà vẫn kín đáo.
Hướng nhà tính theo cửa cuốn hay cửa trong?
Với nhà phố, cửa cuốn và cửa trong thường cùng nằm trên một mặt tiền, nên hướng đo ra như nhau. Hướng nhà được xác định theo mặt tiền nhìn ra đường. Chỉ khi lối vào thật sự nằm ở mặt bên thì mới cần bàn thêm.
Có nên dán hay treo vật phẩm trên cửa cuốn không?
Cửa cuốn cuộn lên xuống nên vật dán sẽ bong, vật treo sẽ vướng. Nếu gia đình muốn đặt một vật phẩm theo quan niệm, chỗ hợp hơn là khoảng đệm hoặc phía trên cửa trong. Bài vật phẩm từng món có ở trang Vật Phẩm Phong Thủy.
Cửa cuốn khe thoáng có tốt hơn cửa cuốn kín không?
Cửa cuốn có khe thoáng cho gió và một chút ánh sáng đi vào khi đóng, giúp khoảng sau cửa bớt bí. Đổi lại, bụi và tiếng ồn vào nhiều hơn. Nhà để xe sau cửa cuốn thường được khuyên chọn loại có khe thoáng để mùi xăng thoát ra.
Đóng mở cửa cuốn vào giờ nào theo quan niệm?
Một số gia đình kinh doanh giữ thói quen mở cửa sớm, đóng cửa đúng giờ, coi đó là nếp làm ăn ngay ngắn. Đây là tập quán, không có giờ bắt buộc. Với nhà ở, đóng cửa khi trời tối và có người ở nhà là đủ.