Theo phong thủy loan đầu, đất tốt để dựng chỗ nghỉ là đất có núi hoặc đồi tựa phía sau, hai bên có thế đất che chắn, phía trước có khoảng trống rộng và có nước chảy uốn ôm lấy khu đất chứ không cắt ngang hay chảy xiết đâm vào. Với homestay vùng núi, ven suối, ven biển, các lời khuyên này trùng khá nhiều với kinh nghiệm chọn chỗ tránh gió, tránh lũ, tránh sạt lở của người bản địa.
Điểm khác giữa đọc thế đất cho đẹp và đọc thế đất cho an toàn nằm ở chi tiết: một sườn đồi "tựa núi" có thể là sườn đang trượt; một dòng suối hiền mùa khô có thể thành lũ quét mùa mưa. Bài này đi qua ba dạng đất phổ biến của homestay, nêu quan niệm loan đầu rồi đặt cạnh rủi ro thật cần kiểm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn rủi ro thiên tai thì cần ý kiến của người có chuyên môn và của chính quyền địa phương.
Loan đầu áp vào đất nghỉ dưỡng: tựa, che, nhìn và nước
Loan đầu, hay hình thế, là trường phái phong thủy đọc địa hình bằng mắt: núi, đồi, sông, suối, khoảng trống. Mô hình lý tưởng thường được tả bằng bốn hình tượng: phía sau là Huyền Vũ, núi tựa cao và vững; bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ, hai dải đồi thấp ôm hai bên; phía trước là Chu Tước, một khoảng trống rộng, xa xa có núi thấp làm án. Ở giữa là huyệt, chỗ đặt nhà, nơi gió được che và nước tụ lại.
Nếu bỏ đi lớp hình tượng, đây là mô tả về một chỗ ở kín gió, có tầm nhìn, có nguồn nước, không bị phơi ra. Những làng cổ ở miền núi phía Bắc hay dựa lưng vào sườn đồi, nhìn ra thung lũng ruộng, có suối chảy qua phía trước, chính là phiên bản đời thật của mô hình ấy. Người dựng homestay hôm nay muốn đúng điều đó: khách ngồi hiên nhìn ra cảnh, sau lưng là rừng, gió mùa đông được chặn.
Vấn đề là địa hình đẹp theo loan đầu không tự động an toàn. Sườn đồi phía sau có thể đã bị bạt để làm đường, mất chân; dòng suối phía trước có thể đổi dòng sau một trận lũ. Vì vậy đọc loan đầu nên đi cùng một danh sách kiểm rủi ro, như các mục dưới đây.
Đất sườn đồi, sườn núi: chỗ tựa có vững không
Quan niệm. Nhà tựa vào núi, đồi là có chỗ dựa vững, được coi là thế tốt bậc nhất. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Kiểm vết nứt và cây nghiêng. Đi dọc sườn phía trên khu đất, tìm vết nứt dọc sườn, cây nghiêng đồng loạt một hướng, rễ lộ, đất trồi. Đây là những dấu hiệu sườn có thể đang dịch chuyển, cần hỏi người có chuyên môn địa chất, địa kỹ thuật trước khi xây.
Kiểm ta luy và đất đắp. Đất phẳng trên sườn núi thường có được nhờ bạt ta luy phía trên và đắp đất phía dưới. Phần đắp chưa được đầm nén kỹ có thể lún, trượt khi ngấm nước. Hỏi rõ phần nào là đất tự nhiên, phần nào là đất đắp, đắp từ bao giờ.
Đường nước mặt. Mùa mưa, nước từ sườn trên chảy xuống theo những rãnh nhỏ. Nếu khu đất nằm đúng đường rãnh ấy, nước sẽ chảy qua sân, qua nền nhà. Ở vùng núi, nhìn kỹ những vệt đá cuội, vệt đất trơ không có cây là có thể đoán đường nước mùa mưa.
Hỏi người bản địa. Người sống lâu năm biết chỗ nào từng sạt, mùa nào đường bị chia cắt, khe nào có nước quanh năm. Đây là nguồn thông tin quý nhất, nhiều khi chính xác hơn mọi lời khuyên về hướng.
Ven suối, ven sông: nước ôm hay nước đâm
Phong thủy rất để ý hình dạng dòng nước so với khu đất. Hai hình thế được nhắc nhiều nhất là ngọc đới thủy, nước uốn vòng ôm lấy khu đất như chiếc đai ngọc, và phản cung thủy, nước uốn cong quay lưng lại khu đất như chiếc cung. Điều thú vị là cách phân biệt này khớp với quy luật bồi và lở của sông suối.
| Hình thế | Phong thủy thường nói | Thực tế địa mạo |
|---|---|---|
| Khu đất ở phía trong khúc uốn, nước ôm vòng | Ngọc đới thủy, thế tốt, khí tụ | Bờ phía trong khúc uốn thường là bờ bồi, dòng chảy chậm hơn, ít bị xói |
| Khu đất ở phía ngoài khúc uốn, nước cong quay lưng | Phản cung thủy, thế xấu, như bị cung bắn | Bờ phía ngoài khúc uốn thường là bờ lở, dòng chảy xiết đâm vào, bờ bị xói dần |
| Dòng nước chảy thẳng đâm vào khu đất | Thế nước xung, không tốt | Mùa lũ, dòng chính đâm thẳng vào bờ, nguy cơ xói và ngập cao |
| Khu đất sát mép nước, thấp ngang bãi | Nước gần quá thì ẩm, khí không vững | Nằm trong vùng ngập khi lũ; dễ bị lũ quét cuốn ở suối miền núi |
| Khu đất cao hơn mặt nước, có khoảng lùi | Thấy nước mà không bị nước áp | An toàn hơn trước lũ; vẫn giữ được tầm nhìn ra nước |
Ở suối miền núi, điều quan trọng nhất là mực nước lũ cao nhất từng có. Hỏi người địa phương, tìm vết rác, vết bùn trên thân cây, trên vách đá ven suối. Khu đất đẹp đến đâu mà nằm dưới vết lũ thì không nên dựng chỗ ngủ cho khách.
Ngoài ra, sông suối thường có quy định về hành lang bảo vệ nguồn nước, trong đó việc xây dựng bị hạn chế. Cần hỏi cơ quan quản lý đất đai và tài nguyên nước ở địa phương trước khi chốt mua hay thuê.
Ven biển: gió, muối, triều và bão
Quan niệm. Đất ven biển phơi ra trước biển lớn bị coi là "khí tán", gió mạnh thổi tan khí; chỗ có mũi đất, đồi cát hay rừng phi lao che chắn thì được ưa hơn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Gió và hướng đón gió. Ở nhiều vùng ven biển miền Trung, gió mạnh theo mùa và bão là chuyện hằng năm. Nhà quay mặt chính diện ra biển đẹp nhưng chịu gió trực diện; nhiều cơ sở chọn xoay nhẹ hướng nhà hoặc dùng dải cây chắn gió, giống tinh thần tàng phong của phong thủy.
Hơi muối. Kim loại, thiết bị điện, cục nóng điều hoà gần biển gỉ rất nhanh. Chọn vật liệu chống gỉ, đặt máy ở mặt khuất gió biển. Đây là chi phí vận hành lớn mà nhiều chủ homestay ven biển chỉ nhận ra sau một hai năm.
Triều cường, nước dâng và bãi lở. Một số đoạn bờ biển đang bị xói lở. Nhìn chân bờ, những cây phi lao đổ, những kè tạm bằng bao cát là dấu hiệu cần hỏi kỹ. Khoảng lùi từ mép nước và cao độ nền nhà quan trọng hơn mọi hướng đẹp.
Cát bay. Ở vùng có đồi cát, cát bay theo mùa có thể phủ sân, lối đi, lọt vào phòng. Dải cây che cát là việc nên làm từ đầu.
Đường sơ tán khi có bão. Homestay ven biển cần biết trước khách sẽ đi đâu khi có lệnh sơ tán: điểm tránh trú gần nhất, đường lên chỗ cao, thời gian đi. Phong thủy không bàn chuyện này, nhưng một khu đất đẹp mà chỉ có một con đường ven biển dễ ngập để ra vào thì cần cân nhắc kỹ trước khi đầu tư.
Hướng nhìn và cảnh trước mặt: án sơn và vách áp
Phong thủy thích phía trước có một ngọn núi thấp, đứng xa, dáng tròn hiền gọi là án sơn, như chiếc bàn phía trước người ngồi. Phía xa hơn nữa có những dãy núi chầu về gọi là triều sơn. Với homestay, đây đúng là thứ khách muốn thấy từ hiên: một khoảng trống mở ra rồi dừng lại ở dãy núi xa, không trống trơn vô tận, cũng không bị chắn ngay trước mặt.
Ngược lại, một vách đá dựng đứng sát ngay trước nhà bị coi là thế áp, khí bị nén. Lý do thực tế là thiếu sáng, cảm giác bí, và ở một số nơi là nguy cơ đá lăn. Một ngọn đồi trọc bị khai thác lở loét đối diện, một trụ điện lớn hay một công trình xây dở ngay trong tầm nhìn cũng thường bị liệt vào loại cảnh xấu; với khách, đó đơn giản là tầm nhìn kém.
Hướng mặt trời cũng nên tính. Hiên nhìn về hướng hoàng hôn đẹp vào buổi chiều nhưng nóng ở miền Nam, miền Trung; hiên nhìn về hướng bình minh hợp với vùng núi lạnh. Phong thủy có cả hệ thống tính hướng theo la kinh; nhưng ở cấp chọn đất, chỉ cần biết nắng, gió, tầm nhìn từ chỗ sẽ đặt hiên và phòng ngủ.
Một buổi đi xem đất: trình tự nên làm
Nên đi xem đất ít nhất hai lần, một lần mùa khô và một lần mùa mưa, hoặc ít nhất hỏi kỹ về mùa còn lại. Trình tự sau giúp không bỏ sót:
- Đứng ở chỗ định đặt nhà chính, nhìn ra trước, ghi lại tầm nhìn, hướng nắng, hướng gió lúc đó.
- Đi lên sườn phía sau, tìm vết nứt, cây nghiêng, rãnh nước, phần đất đắp.
- Đi xuống mép nước nếu có, tìm vết lũ cao nhất, nhìn bờ bồi hay bờ lở, hỏi người dân về các trận lũ trước.
- Đi đường vào từ trục lộ chính tới khu đất, xem đường có bị chia cắt khi mưa không, xe cứu thương, xe cứu hoả có vào được không.
- Hỏi nguồn nước sinh hoạt quanh năm, nguồn điện, sóng điện thoại, chỗ xử lý nước thải.
- Hỏi chính quyền địa phương về mục đích sử dụng đất, quy hoạch, hành lang bảo vệ sông suối, bờ biển, rừng.
- Cuối cùng mới xét hướng theo la kinh nếu gia đình muốn, để chọn giữa những phương án đã an toàn.
Trình tự này cố ý đặt hướng la kinh ở cuối. Một khu đất đẹp theo hướng mà nằm trong vùng lũ quét thì không có cách xoay hướng nào sửa được.
Câu hỏi thường gặp
Đất ven suối mùa khô cạn nước có làm homestay được không?
Có thể, nhưng cần đặc biệt cẩn trọng: suối khô mùa khô có thể thành lũ quét khi mưa lớn ở thượng nguồn. Hỏi người dân về mực nước lũ cao nhất, đặt nhà cao hơn hẳn vết lũ, có lối thoát lên cao và theo dõi cảnh báo thời tiết.
Đất nằm giữa hai quả đồi có tốt không?
Theo loan đầu, đất có hai dải đồi ôm hai bên, phía sau có núi tựa là thế tốt. Nhưng khe giữa hai đồi cũng thường là đường tụ nước mưa. Kiểm đường nước mặt, rãnh thoát và nguy cơ lũ bùn trước khi xây.
Có nên san đồi để có mặt bằng đẹp theo phong thủy?
San đồi làm thay đổi thế đất và có thể tạo ra ta luy dễ sạt. Đồng thời việc san gạt đất đồi phải theo quy định về đất đai, xây dựng. Nhiều homestay đẹp nhất lại là những công trình nhỏ đặt theo đường đồng mức, giữ nguyên địa hình.
Homestay ven biển nên quay mặt ra biển hay quay ngang?
Quay mặt ra biển cho tầm nhìn đẹp nhất nhưng chịu gió và hơi muối trực diện. Nhiều cơ sở quay chếch, dùng hiên sâu, cây chắn gió, kính chịu lực. Phong thủy chuộng chỗ được che chắn; thực tế gió bão là điều cần tính đầu tiên.
Có cần mời thầy xem đất trước khi mua đất làm homestay?
Tuỳ bạn. Nếu mời, đưa thêm cả người có chuyên môn địa chất, xây dựng và hỏi chính quyền địa phương. Lời thầy nói về hướng và thế đất là tham khảo; ý kiến về sạt lở, ngập lũ và pháp lý đất mới là phần quyết định.
Đất có cây cổ thụ lớn có nên giữ không?
Cây lớn giúp che nắng gió và là cảnh đẹp, phong thủy cũng thường coi cây cổ thụ khoẻ là dấu hiệu đất có sinh khí. Cần kiểm cây có rỗng thân, nghiêng, gần nhà quá không; cành lớn gãy trong bão là rủi ro thật cho khách.