Cây trồng trong nước đặt trong nhà hợp nhất ở chỗ có sáng gián tiếp, xa ổ điện và thiết bị điện, bình nặng đáy rộng, và phải thay nước khoảng mỗi tuần một lần để không thành chỗ muỗi đẻ, không có rêu và rễ không thối. Cây sống bền trong nước thường gặp là trúc phát lộc, trầu bà, vạn lộc; một số cây khác chỉ sống được một thời gian.
Trong phong thủy, bình cây trồng nước được ưa vì gợi ý Thủy sinh Mộc: nước nuôi cây, hai hành tương sinh trong một vật. Bài này đi qua quan niệm đó, rồi tập trung vào phần thực hành: chọn cây, chọn bình, đặt chỗ nào, chăm thế nào để bình luôn trong. Những chỗ nói hợp theo phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao bình cây trồng nước được ưa trong bài trí phong thủy
Theo ngũ hành, Thuỷ sinh Mộc: nước nuôi cây lớn. Một bình thuỷ tinh có nước trong và cây xanh ra rễ trắng được nhiều người coi là hình ảnh tương sinh trọn vẹn, vừa có nước vừa có cây, nên hay được đặt ở phòng khách, bàn làm việc, kệ sách. Người theo ngũ hành phương vị thường đặt bình cây nước ở phương Đông, Đông Nam (Mộc) hoặc phương Bắc (Thuỷ).
Ngoài ý nghĩa ngũ hành, bình cây trồng nước còn có lợi thế đời thường: không có đất nên không vương bẩn, không có ruồi nấm từ đất, nhìn thấy rễ nên biết cây khoẻ hay yếu, và nhỏ gọn hợp với căn hộ. Đây là lý do nhiều văn phòng, quầy lễ tân cũng dùng loại này.
Nhưng chính vì là nước đứng trong nhà, bình cây có thể thành điều ngược lại với ý tương sinh: nước đục, có mùi, rêu xanh bám thành bình, rễ đen nhũn, có bọ gậy. Theo quan niệm, đó là nước tù, không còn là Thuỷ nuôi Mộc. Theo vệ sinh, đó là chỗ muỗi sinh sản. Toàn bộ phần sau của bài là để giữ bình cây ở trạng thái thứ nhất.
Cây nào sống được lâu trong nước
Không phải cây nào cũng hợp trồng hẳn trong nước. Bảng dưới gom những cây hay được dùng và mức độ bền khi chỉ có nước:
| Cây | Mức bền trong nước | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trúc phát lộc | Bền, có thể sống nhiều năm | Loại hay bán sẵn trong bình; thay nước đều, thỉnh thoảng thêm chút dinh dưỡng thuỷ canh pha loãng |
| Trầu bà | Bền, ra rễ nhanh từ đốt | Cắt cành có đốt và rễ khí, ngâm phần đốt trong nước |
| Vạn lộc và các cây cùng nhóm lá màu | Khá bền | Ra rễ chậm hơn trầu bà; tránh nắng gắt |
| Lan ý | Sống được một thời gian | Cần rửa rễ sạch đất kỹ khi chuyển; dễ thối nếu nước bẩn |
| Kim tiền | Kém bền | Thân củ ngập nước dễ thối; chỉ ngâm phần rễ, giữ củ khô |
| Lưỡi hổ | Kém bền | Lá giâm ra rễ trong nước được nhưng gốc dễ thối; hợp với đất hơn |
| Cây dây nhện | Tạm thời | Cây con ra rễ trong nước tốt, nên chuyển ra đất sau đó |
Những cây sống bền trong nước có chung đặc điểm là ra rễ từ đốt thân dễ và rễ chịu được môi trường ít khí. Cây có củ, thân mọng như kim tiền, lưỡi hổ thì trồng đất hợp hơn. Khi mua bình cây trồng nước có sẵn, hỏi người bán cây đã ở trong nước bao lâu: cây vừa rửa đất cho vào bình để bán thường chưa có rễ nước, cần vài tuần thích nghi và dễ rụng lá trong thời gian này.
Chọn bình cho cây trồng nước
Trong hay đục. Bình thuỷ tinh trong cho thấy rễ trắng đẹp, nhưng ánh sáng xuyên qua làm rêu mọc nhanh. Bình gốm, sứ, thuỷ tinh màu ít rêu hơn nhưng khó thấy nước đục. Nhiều người dùng bình trong ở chỗ sáng gián tiếp và bình đục ở chỗ sáng hơn.
Miệng hẹp hay rộng. Miệng hẹp đỡ cành, giảm bay hơi và giảm chỗ muỗi đậu đẻ trứng. Miệng rộng dễ rửa và dễ thay nước hơn. Bình miệng rộng có thể phủ một lớp lưới mịn hoặc nắp có lỗ cắm cành.
Nặng, đáy rộng. Bình nước cộng cây cao dễ đổ khi chạm nhẹ. Bình đáy rộng, thành dày, đặt trên mặt phẳng chống trượt.
Chất liệu không gỉ. Tránh bình kim loại dễ gỉ, gỗ không phủ chống nước. Bình đồng mạ, sắt sơn lâu ngày bong lớp, gỉ vào nước.
Sỏi, bi trong bình. Sỏi, bi thuỷ tinh giúp giữ cành đứng nhưng cũng là chỗ bám cặn, trứng muỗi. Khi thay nước, rửa luôn sỏi.
Dung tích vừa phải. Bình quá nhỏ so với bộ rễ thì nước nhanh bẩn, nhanh cạn, nhiệt độ nước thay đổi mạnh theo phòng. Bình quá to cho một cành nhỏ thì tốn nước và khó giữ cành đứng. Mực nước nên ngập đốt và rễ, chừa khoảng trống phía trên để rễ có chút khí.
Đặt bình cây nước ở đâu
Chỗ đặt quyết định bình có bền đẹp hay không, và có an toàn không:
- Chỗ sáng gián tiếp: cạnh cửa sổ có rèm, kệ cách cửa sổ vài bước. Nắng trực tiếp làm nước ấm và rêu bùng nhanh.
- Không đặt trên hoặc cạnh thiết bị điện: tivi, bộ phát wifi, ổ cắm, máy tính, đèn bàn. Nước đổ hoặc tràn khi thay là nguy cơ chập điện thật.
- Không đặt ở mép kệ, mép bàn, chỗ trẻ nhỏ hoặc mèo có thể làm đổ.
- Bàn làm việc: đặt ở góc xa bàn phím, có đế lót để vệt nước không làm hỏng mặt bàn.
- Kệ phòng khách: hợp hơn bàn trà giữa phòng, nơi người với tay qua lại.
- Không đặt ngay trên bàn thờ nếu nhà không quen; nhiều nhà chỉ để hoa cắm và đồ thờ trên đó.
- Theo quan niệm ngũ hành phương vị, phương Đông, Đông Nam, Bắc được coi là hợp; nếu chỗ hợp phương lại thiếu sáng hay gần điện, ưu tiên chỗ an toàn và có sáng.
Nếu có nhiều bình, gom chúng thành một cụm trên một khay chống nước. Thay nước một lần cho cả cụm cũng nhanh hơn. Khay còn giữ được nước tràn khi bạn nhấc cây ra, tránh vệt nước đọng làm hỏng mặt gỗ của kệ.
Muỗi và rêu: lịch thay nước để chặn từ đầu
Muỗi đẻ trứng ở mặt nước hoặc thành dụng cụ chứa nước sát mặt nước. Trứng nở thành bọ gậy, rồi thành muỗi trưởng thành; ở khí hậu nóng, chu kỳ này thường mất khoảng một tuần đến mười ngày. Vì vậy lời khuyên thay nước bình cây ít nhất mỗi tuần một lần không phải ngẫu nhiên: thay đều thì bọ gậy không có thời gian thành muỗi.
Khi thay, không chỉ đổ nước cũ rồi đổ nước mới. Trứng muỗi có thể bám vào thành bình ngay trên mép nước. Cách làm đúng là nhấc cây ra, cọ thành bình bằng bàn chải hoặc miếng rửa, tráng sạch, rồi mới cho nước mới vào. Đây cũng là cách xử lý rêu: rêu là tảo cần ánh sáng và chất dinh dưỡng, cọ định kỳ và tránh nắng trực tiếp là đủ để giữ bình trong.
Nước dùng nên là nước máy để qua đêm cho bay bớt mùi khử trùng, hoặc nước đun sôi để nguội. Không cần thêm hoá chất diệt muỗi vào bình cây. Mùa mưa, khi muỗi nhiều, nên rút lịch thay nước ngắn lại, hoặc dùng bình miệng hẹp có lưới che.
Khi cả nhà đi vắng dài ngày, bình cây trồng nước là thứ dễ thành ổ muỗi nhất. Trước khi đi, nhờ người thân ghé thay nước, hoặc tạm chuyển cây sang một chậu đất ẩm, đậy kín bình rỗng. Về nhà, thay nước và cọ bình trước tiên.
Chuyển cây từ đất sang nước và chăm hằng tuần
Nếu bạn muốn tự làm bình cây trồng nước từ cây sẵn có, các bước dưới đây áp dụng cho trầu bà, vạn lộc và các cây ra rễ dễ:
- Chọn cành khoẻ có ít nhất một hai đốt, có rễ khí càng tốt. Cắt dưới đốt bằng kéo sạch.
- Bỏ lá ở phần sẽ ngập nước; lá ngập nước sẽ thối và làm nước đục.
- Với cây lấy cả gốc từ chậu đất, rửa rễ thật sạch đất dưới vòi nước nhẹ, cắt bỏ rễ đen, nhũn.
- Cho vào bình sao cho đốt và rễ ngập nước, thân và lá trên mặt nước.
- Đặt ở chỗ sáng gián tiếp, không di chuyển nhiều trong hai ba tuần đầu khi cây ra rễ mới.
- Mỗi tuần nhấc cây, cọ bình, tráng sỏi, thay nước mới; kiểm tra rễ, cắt rễ hỏng.
- Sau khi cây đã ra rễ khoẻ, mỗi tháng có thể thêm rất ít dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh theo hướng dẫn trên bao bì; quá liều làm cháy rễ và nước nhanh rêu.
Rễ mọc trong nước khác rễ mọc trong đất. Cây đã quen nước lâu năm mà chuyển ra đất thường cần thời gian thích nghi, nên quyết định trồng nước hay trồng đất từ đầu.
Nước đục, rễ thối: nhận ra và xử lý
Rễ khoẻ trong nước thường có màu trắng hoặc kem, chắc, đầu rễ sáng màu. Rễ thối chuyển nâu sẫm hoặc đen, mềm nhũn, kéo nhẹ là tuột vỏ, và nước có mùi hôi dù mới thay vài ngày. Lá vàng hàng loạt từ dưới lên cùng lúc với nước đục là dấu hiệu rõ.
Cách xử lý là nhấc cây ra, cắt sạch mọi rễ hỏng đến phần còn chắc, rửa bình kỹ, thay nước mới và đặt cây ở chỗ thoáng hơn. Nếu thân cũng đã nhũn ở gốc, cắt lên phần thân còn chắc và cho ra rễ lại như một cành giâm. Nguyên nhân hay gặp là nước lâu không thay, lá ngập nước thối, quá nhiều dinh dưỡng, hoặc bình đặt chỗ nóng. Với kim tiền, nguyên nhân thường là củ bị ngập.
Theo quan niệm, bình nước đục là hình ảnh nước tù, không ai muốn để trong nhà. Theo thực tế, đó là dấu hiệu bình cần được chăm lại. Một bình cây nước sạch, rễ trắng, đặt đúng chỗ là vật trang trí ít tốn công nhất trong nhà, miễn bạn giữ được lịch thay nước hằng tuần.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thay nước bình cây một lần là đủ?
Khoảng mỗi tuần một lần là mức hay được khuyên, vì vừa đủ để muỗi không kịp hoàn tất vòng đời và nước chưa kịp đục. Mùa nóng, mùa mưa nhiều muỗi hoặc bình nhỏ ít nước thì nên thay thường hơn. Mỗi lần thay nên cọ thành bình chứ không chỉ đổ nước.
Trúc phát lộc trong nước bị vàng lá là do đâu?
Hay gặp là nắng trực tiếp quá gắt, nước lâu không thay, hoặc nước máy nhiều chất khử trùng. Cũng có thể do thêm dinh dưỡng quá liều. Dời bình ra chỗ sáng gián tiếp, thay nước để qua đêm, cắt lá vàng và kiểm tra rễ có thối không.
Có nên thả cá vào bình cây trồng nước để ăn bọ gậy không?
Một số người thả cá nhỏ vào bình lớn để ăn bọ gậy. Cách này cần bình đủ rộng, có thay nước và cho cá ăn đúng cách, nếu không cá sẽ chết làm nước bẩn hơn. Với bình cây thông thường, thay nước và cọ bình hằng tuần là cách đơn giản và chắc chắn hơn.
Bình cây trồng nước đặt trên bàn làm việc có hợp phong thủy không?
Nhiều người theo phong thủy thích đặt bình cây nước trên bàn làm việc với ý Thuỷ sinh Mộc. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, đặt ở góc xa máy tính và ổ cắm, có đế lót, và giữ nước luôn trong.
Cây kim tiền có trồng trong nước được không?
Có thể ngâm phần rễ của kim tiền trong nước, nhưng thân củ bị ngập rất dễ thối. Cây cũng lớn chậm hơn khi trồng đất. Nếu muốn thử, giữ mực nước chỉ ngập rễ, củ nằm trên mặt nước, và thay nước đều. Phần lớn người chơi vẫn trồng kim tiền trong đất thoát nước tốt.
Bình thủy tinh bị đóng cặn trắng ở mép nước thì làm sạch thế nào?
Cặn trắng thường là khoáng chất từ nước máy bay hơi để lại. Ngâm bình với giấm pha loãng một lúc rồi cọ sạch, tráng kỹ bằng nước trước khi cho cây vào lại. Thay nước đều và giữ mực nước ổn định giúp cặn ít bám hơn.