Theo quan niệm phong thủy phổ biến, cây leo trên mặt tiền nên điểm xuyết và để chừa cửa chính, cửa sổ thông thoáng; phủ kín cả mặt nhà bị coi là "nhà bị cây trùm", tối và nặng. Phía sau quan niệm là những vấn đề thực tế dễ thấy: tường bị cây bám giữ ẩm, rễ bám làm hỏng sơn và vữa, giàn ướt mưa nặng hơn nhiều so với lúc khô, côn trùng và rắn có chỗ trú sát cửa sổ.
Mặt khác, cây leo là cách làm xanh mặt tiền hiệu quả cho nhà phố không có đất, che được nắng, làm mềm khối nhà bê tông. Bài này giúp bạn giữ phần đẹp và bỏ phần hại: chọn loài, làm giàn tách tường, giữ cửa thoáng và chăm theo mùa. Phần quan niệm là kiến thức văn hoá tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao có quan niệm kiêng cây phủ kín nhà
Phong thủy coi mặt tiền như gương mặt của ngôi nhà, cửa chính là miệng, cửa sổ là mắt. Một mặt tiền phủ kín dây leo, cửa sổ lấp sau lớp lá, cửa chính chui dưới vòm cây tối, theo lối nói hình ảnh là nhà bị che mặt, che mắt. Có người còn liên tưởng dây leo quấn quanh nhà với sự vướng víu, ràng buộc trong việc nhà. Những liên tưởng này không có cơ chế đo được, nhưng nói lên một cảm giác chung: nhà tối và bí.
Lớp thực tế rõ hơn nhiều. Tường bị lá phủ kín ít khi khô, nhất là ở mặt Bắc và mặt Đông ít nắng chiều. Nước mưa đọng sau lớp lá, thấm qua khe nứt nhỏ vào tường. Rễ bám của một số loài như sung leo bám chặt vào bề mặt, khi gỡ ra kéo theo cả sơn và lớp vữa. Cửa sổ bị lá che làm phòng tối, phải bật đèn cả ban ngày, và lá chạm khung cửa đưa kiến, nhện vào nhà.
Người xưa không nói chuyện độ ẩm hay bề mặt vữa, nhưng thấy nhà bị dây leo phủ thì nhanh xuống cấp, nên gói lại thành lời kiêng. Hiểu được lớp thực tế, bạn có thể vẫn trồng cây leo mà không gặp những vấn đề đó.
Các loài leo hay dùng ở mặt tiền và cách chúng leo
Cách cây leo quyết định cây hợp với giàn hay với tường. Cây leo bằng rễ bám tự dính lên tường; cây quấn hoặc có tua cần giàn, dây; cây có gai móc như hoa giấy cần buộc.
| Cây | Cách leo | Ưu điểm | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Hoa giấy | Vươn cành dài, móc gai, cần buộc | Hoa nhiều màu, chịu nắng hạn, hợp mặt Tây | Gai sắc, cành nặng; cần khung chắc |
| Sung leo (trâu cổ, vảy ốc) | Rễ bám dính trực tiếp lên tường | Phủ tường xanh mịn, ít phải buộc | Gỡ ra làm hỏng sơn, vữa; lâu năm thành lớp dày nặng |
| Sử quân tử (dây giun) | Thân quấn, leo khoẻ | Hoa thơm, chùm hoa đổi màu | Lớn rất nhanh, nặng; tỉa mạnh hằng năm |
| Tigon | Tua cuốn | Hoa hồng nhạt, nhẹ giàn | Lụi vào mùa lạnh ở miền Bắc, mọc lại từ gốc |
| Cát đằng | Thân quấn | Hoa tím xanh, che mát nhanh | Rất khoẻ, dễ lan sang nhà bên nếu không tỉa |
| Huỳnh anh, thanh anh | Cành vươn dài, cần buộc | Hoa vàng rực | Nhựa có độc tính, đeo găng khi tỉa, tránh tầm tay trẻ |
| Chanh leo, bầu, mướp | Tua cuốn | Cho quả, che nắng mùa hè | Giàn phải chịu được quả; dọn dây khô cuối vụ |
Với mặt tiền nhà phố, nhóm cần giàn thường dễ kiểm soát hơn nhóm rễ bám, vì có thể giữ một khoảng hở giữa cây và tường. Nhóm rễ bám đẹp nhất trên tường rào, tường đất trống, nơi bạn không ngại bề mặt bị ảnh hưởng.
Làm giàn tách tường cho mặt tiền
Giàn tách tường là cách giữ được cây leo mà tường vẫn khô và dễ sửa. Các con số là ví dụ giả định; kết cấu giàn trên cao nên hỏi người làm cơ khí, xây dựng có kinh nghiệm.
- Chọn vùng mặt tiền sẽ cho cây phủ: thường là phần tường đặc giữa các cửa sổ, lan can ban công, khung lam. Đánh dấu rõ những ô cửa phải để trống.
- Làm khung thép mạ kẽm hoặc căng cáp inox cách tường một khoảng. Ví dụ giả định: khoảng hở chừng một gang tay đến một gang rưỡi, đủ cho không khí lưu thông và cho tay luồn vào gỡ lá.
- Bắt khung vào dầm, cột hoặc sàn bằng bu lông nở chắc chắn, không bắt vào tường gạch mỏng hay lan can yếu. Tính đến trọng lượng cây khi ướt mưa và lực gió giật.
- Trồng cây trong bồn có thoát nước tốt, bồn chống thấm mặt tiếp giáp với tường nhà. Với nhà phố, bồn đặt trong phần đất nhà mình, không lấn ra vỉa hè.
- Năm đầu buộc cành theo khung, hướng cây đi theo vùng đã định; cành nào vươn về phía cửa sổ thì bẻ ngay từ khi còn non.
- Lắp đường ống tưới nhỏ giọt nếu bồn ở trên cao, để khỏi phải trèo tưới.
Một giàn tách tường làm đúng có thể dùng nhiều năm. Khi cần sơn lại tường, chỉ cần tỉa mạnh cây và gỡ khỏi một đoạn khung, không phải phá cả mảng cây.
Giữ cửa và lối vào thông thoáng
Cửa chính để trống hoàn toàn. Quan niệm phong thủy coi cửa chính là chỗ nạp khí, nên ưa sáng và thoáng. Về thực tế, cây vắt ngang cửa làm lối vào tối, lá rơi lên đầu người, ong đến hoa ngay chỗ người ra vào. Giữ khung cửa chính và một khoảng nhỏ phía trên trống cây.
Cửa sổ chừa đủ sáng. Cửa sổ nên chỉ có cây ở hai bên hoặc phía trên dưới dạng viền, không phủ ngang mặt kính. Nếu cần che nắng cho cửa sổ hướng Tây, làm một giàn riêng cách cửa sổ một khoảng, ánh sáng vẫn lọt qua kẽ lá.
Đèn và camera không bị lá che. Đèn hiên, đèn cổng và camera an ninh ở mặt tiền là phần hay bị cây leo lấn dần mà không ai để ý. Đặt một mốc tỉa quanh những thiết bị này.
Ống thoát nước mái và máng nước để lộ. Cây leo lên ống thoát nước, máng nước mái làm tắc và giữ ẩm; khi mưa lớn nước tràn vào tường. Dùng vòng chặn hoặc cắt định kỳ để cây không leo theo ống.
Tải trọng, gió bão và an toàn
Ít ai nghĩ tới chuyện cây leo nặng bao nhiêu cho tới khi một mảng giàn đổ sập sau trận giông. Một giàn hoa giấy hay sử quân tử lâu năm có thân gốc to bằng cổ tay, cành chằng chịt; khi ướt mưa, lá và cành giữ nước làm tải tăng lên đáng kể. Gió giật đập vào khối lá như đập vào cánh buồm. Với giàn trên cao ở mặt tiền nhà phố, nơi bên dưới là vỉa hè có người đi, đây là mối nguy thật.
Vì vậy trước mùa mưa bão, nên tỉa thưa giàn cây leo, đặc biệt phần trên cùng và phần vươn ra ngoài. Kiểm tra mối hàn, bu lông của khung, chỗ khung bắt vào tường có nứt không. Những giàn đã gỉ chân, lung lay cần sửa ngay, không đợi tới mùa sau.
Với cây có gai như hoa giấy trồng ở mặt tiền giáp vỉa hè, cành vươn xuống thấp dễ cào người đi đường, nhất là trẻ em ngồi sau xe máy. Giữ phần dưới gọn, cắt các cành vươn ra ngoài phạm vi nhà mình. Đây cũng là phép lịch sự với khu phố.
Tường cây xanh cho nhà phố: khác giàn leo ở đâu
Ngoài giàn leo, nhiều nhà phố dùng tường cây xanh, còn gọi là vườn đứng: một hệ khung gắn trên mặt tường với các ô chậu hoặc túi vải trồng cây bụi nhỏ, dương xỉ, cây lá màu, có hệ tưới nhỏ giọt tự động. Nhìn từ xa, mặt tường phủ xanh đều như một tấm thảm. Về quan niệm, đây vẫn là cây trên mặt nhà, nên những lời dặn giữ cửa thoáng, không phủ kín mặt tiền vẫn áp dụng.
Về kỹ thuật, tường cây xanh khác giàn leo ở mấy điểm. Thứ nhất, nó cần nước liên tục, nên lớp chống thấm phía sau khung phải làm kỹ, nếu không nước tưới sẽ thấm vào tường. Thứ hai, nó phụ thuộc vào máy bơm, bộ hẹn giờ và đường ống; chỉ vài ngày mất nước trong mùa nắng là cả mảng cây khô. Thứ ba, chi phí chăm cao hơn, cần thay cây định kỳ.
Vì vậy, tường cây xanh hợp với mặt tiền nhỏ, nơi gia chủ có thời gian chăm hoặc thuê người bảo dưỡng. Với nhà để trống dài ngày, nhà ít người ở, giàn leo trồng trong bồn đất lớn chịu được bỏ quên tốt hơn. Dù chọn cách nào, nên chừa các ô cửa, đường ống thoát nước mái và hộp điện ra ngoài phần phủ cây.
Chăm cây leo theo mùa để mặt tiền luôn gọn
Cây leo lớn nhanh hơn hầu hết cây bụi, nên cần một nhịp tỉa đều. Với hoa giấy, tỉa sau mỗi đợt hoa giúp cây ra đợt mới và giữ dáng. Với sử quân tử, cát đằng là loại leo khoẻ, mỗi năm nên có một lần tỉa mạnh vào cuối mùa khô, cắt bớt những dây đã già, giữ lại khung chính.
Cuối mỗi mùa mưa, gỡ lá khô, cành chết bám trong giàn, vì đây là chỗ ẩm, côn trùng trú. Kiểm tra phần tường phía sau giàn: nếu thấy vệt ố, rêu, sơn phồng, nên tỉa thưa đoạn đó để tường được khô. Với cây ăn quả leo như chanh leo, bầu, mướp, cuối vụ dọn hết dây khô, vệ sinh giàn rồi mới cho dây mới lên.
Nhịp tỉa cuối năm trước Tết, theo nếp dọn nhà của nhiều gia đình, cũng là lúc tốt để nhìn lại toàn bộ mặt tiền. Một mặt tiền xanh gọn, cửa sáng, lối vào thoáng là điều phong thủy, kiến trúc và cả người đi đường đều đánh giá cao. Nếu muốn tìm hiểu thêm về cây trồng ở ban công, danh mục ban công, sân vườn của trang có bài riêng.
Câu hỏi thường gặp
Cây leo phủ kín nhà có xấu theo phong thủy không?
Quan niệm phổ biến cho rằng nhà bị cây phủ kín thì tối và bí, nên ưa cây leo điểm xuyết, chừa cửa thoáng. Lý do thực tế là tường bị phủ kín giữ ẩm, rễ bám làm hỏng bề mặt, phòng thiếu sáng. Đây là quan niệm kèm lý do thực tế, mức tin tuỳ mỗi người.
Trồng sung leo trên tường nhà có hại tường không?
Sung leo bám bằng rễ dính trực tiếp vào bề mặt. Khi còn trên tường thì ít hại, nhưng khi gỡ ra thường kéo theo sơn và một phần vữa, chỗ có khe nứt thì giữ ẩm. Nên trồng trên tường rào hoặc làm khung riêng nếu là tường nhà.
Giàn hoa giấy trên mặt tiền nhà phố có an toàn không?
An toàn nếu khung chắc, bắt vào kết cấu tốt và được tỉa thưa trước mùa mưa bão. Giàn lâu năm khi ướt mưa rất nặng, gió giật mạnh. Cần cắt các cành có gai vươn ra vỉa hè để không làm xước người đi đường.
Có nên để cây leo che cửa sổ cho mát không?
Không nên phủ ngang mặt kính vì phòng sẽ tối và côn trùng theo lá vào nhà. Nếu cần che nắng cửa sổ, làm một giàn riêng cách cửa sổ một khoảng, để ánh sáng lọt qua kẽ lá và gió vẫn lưu thông.
Cây leo nào dễ trồng cho mặt tiền hướng Tây?
Hoa giấy chịu nắng hạn tốt, hợp mặt Tây; cát đằng, sử quân tử che mát nhanh nhưng cần tỉa nhiều. Chọn loài theo cách leo: loài cần giàn dễ kiểm soát hơn loài rễ bám ở mặt tiền nhà.
Cây leo sang nhà hàng xóm thì xử lý thế nào?
Tỉa ngay các dây vượt ranh, nhất là loài leo khoẻ như cát đằng, sử quân tử. Nên trao đổi trước với hàng xóm nếu giàn đặt sát tường chung, và giữ cây trong phạm vi khung của nhà mình.