Cây xanh trên vỉa hè trước nhà phố là cây công cộng do địa phương quản lý; chủ nhà không được tự ý chặt, tỉa, đổ bê tông gốc hay đóng đinh vào cây, dù cây đứng ngay trước cửa. Phong thủy có quan niệm cây đứng thẳng trước cửa là "cây xung cửa", chắn khí vào nhà. Nhưng ngay cả khi tin quan niệm ấy, cách xử lý hợp lý là điều chỉnh phần nhà mình và làm đúng thủ tục khi cây thật sự gây hại.
Bài này tách hai lớp: lớp quan niệm và những bất tiện thực tế của một gốc cây trước cửa, sau đó là những việc chủ nhà nên làm, được làm và không nên làm. Quy định cụ thể khác nhau giữa các địa phương và có thể thay đổi; bài chỉ nêu nguyên lý, bạn nên hỏi phường, xã nơi mình ở trước khi làm gì liên quan đến cây công cộng.
Quan niệm cây xung cửa nói gì
Phong thủy hình thế để ý những vật đứng thẳng ngay trước cửa chính: cột điện, góc nhà đối diện, gốc cây lớn. Một số người gọi chung là "xung", hiểu là vật chắn và hướng thẳng vào cửa. Với cây, lời nói hay nghe là cây đứng giữa cửa thì khí vào nhà bị cản, làm ăn chậm, trong nhà bí bách. Đôi khi có thêm lối chiết tự chữ Hán: cây trong khung cửa thành chữ "nhàn", ngụ ý rảnh rỗi không có việc.
Những quan niệm này không có cơ chế đo đếm, và nhiều nhà phố có cây trước cửa vẫn buôn bán bình thường hàng chục năm. Nhưng cũng như nhiều lời kiêng khác, phía sau có những bất tiện có thật mà người ở nhà phố đều biết. Hiểu được phần thực tế giúp bạn xử lý đúng vấn đề, thay vì tốn tiền vào những món hoá giải không làm gì cho gốc cây.
Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần còn lại của bài sẽ bám vào phần thực tế và phần pháp lý, vì đó là những thứ bạn có thể làm.
Gốc cây trước cửa: bất tiện thật và cách giảm
Bảng gom những phiền toái hay gặp khi có cây vỉa hè ngay trước cửa nhà phố và cách giảm trong phạm vi chủ nhà làm được.
| Bất tiện | Vì sao xảy ra | Cách giảm trong phạm vi nhà mình |
|---|---|---|
| Lối dắt xe vào nhà bị hẹp | Gốc và bồn cây chiếm một phần vỉa hè trước cửa | Bố trí cửa cuốn, cửa đi lệch về phía rộng; dắt xe chéo; làm dốc dắt xe gọn trong phần đất nhà mình |
| Rễ trồi làm vỡ gạch vỉa hè | Rễ cây lớn lan nông dưới lớp gạch | Báo đơn vị quản lý để sửa vỉa hè, không tự đổ bê tông bít gốc |
| Lá, hoa, quả rụng trước cửa | Mùa thay lá, mùa hoa, mùa quả | Quét theo mùa, che máng nước bằng lưới, không đốt lá trên vỉa hè |
| Tán che mặt tiền, che bảng hiệu | Cây lớn lên, tán vươn sát nhà | Đề nghị đơn vị quản lý tỉa theo đợt; không tự trèo cắt |
| Cành gãy khi giông bão | Cây già, mục, nghiêng hoặc tán lệch | Báo ngay khi thấy cây nghiêng, nứt gốc, cành khô treo; không đỗ xe dưới gốc lúc giông |
| Côn trùng theo mùa | Một số loài cây có sâu róm, rệp vào mùa nhất định | Đóng cửa lưới mùa sâu, báo đơn vị quản lý nếu dịch sâu nặng |
Nhìn vào bảng, phần lớn bất tiện được giải quyết bằng cách bố trí cửa, lối đi hợp lý và phối hợp với đơn vị quản lý cây, chứ không phải bằng việc làm cây biến mất.
Chủ nhà được làm gì, không được làm gì
Không tự ý chặt, tỉa, đánh chết cây. Cây xanh đường phố là tài sản công. Ở các đô thị Việt Nam, việc quản lý cây xanh đô thị có nghị định riêng của Chính phủ và quy định chi tiết của từng tỉnh, thành phố. Tự ý chặt, tỉa, đổ hoá chất, khoanh vỏ, đổ bê tông bít gốc có thể bị xử phạt và phải bồi thường. Nên kiểm văn bản hiện hành ở địa phương mình.
Không đóng đinh, treo biển, buộc dây vào thân cây. Đinh và dây làm tổn thương thân cây, tạo đường cho nấm, mối. Nhiều nơi cũng cấm treo quảng cáo lên cây xanh. Nếu cần chỗ treo đồ, dùng mặt tiền nhà mình.
Được đề nghị tỉa, kiểm tra, di dời khi có lý do. Khi cây che kín mặt tiền, cành vươn sát dây điện, cây nghiêng hoặc có dấu hiệu mục, chủ nhà có thể làm đơn gửi phường, xã hoặc đơn vị quản lý cây xanh để được xem xét. Di dời hay chặt hạ thường cần lý do chính đáng và có quy trình cấp phép.
Được chăm sóc nhẹ phần gốc trong phạm vi cho phép. Nhiều nơi khuyến khích người dân giữ sạch bồn cây, tưới cây non trước nhà trong mùa khô. Không trồng thêm cây khác vào bồn cây công cộng khi chưa hỏi.
Muốn trồng thêm cây vỉa hè cũng phải hỏi. Đường phố thường có danh mục loài được trồng, loài hạn chế và loài cấm trồng, cùng quy định về khoảng cách. Tự trồng một cây không đúng danh mục có thể bị yêu cầu dời.
Thủ tục đề nghị tỉa hoặc xem xét cây trước nhà
Mỗi nơi có thủ tục riêng; các bước dưới đây là trình tự chung để bạn hình dung.
- Chụp ảnh cây và vấn đề cụ thể: cành vươn sát mái, cây nghiêng, gốc nứt, rễ đội vỉa hè, cành chạm dây điện. Ghi ngày chụp.
- Hỏi tổ dân phố hoặc bộ phận một cửa của phường, xã xem cây do đơn vị nào quản lý và cách gửi đề nghị.
- Làm đơn ngắn, nêu địa chỉ, vị trí cây, vấn đề và đề nghị cụ thể: tỉa cành, kiểm tra cây, sửa vỉa hè, hoặc xem xét di dời.
- Nếu cây có dấu hiệu nguy hiểm trước mùa mưa bão, nói rõ trong đơn để được ưu tiên; khi có giông lớn mà cây gãy đổ, báo ngay cho chính quyền và tránh xa khu vực.
- Phối hợp khi đơn vị đến tỉa: dời xe, che đồ, ngắt điện bảng hiệu nếu cần.
- Giữ bản sao đơn và ảnh, để nếu sau này có thiệt hại do cây gây ra thì bạn có căn cứ đã báo.
Đề nghị chặt hạ một cây khoẻ chỉ vì lý do phong thủy thường không được chấp nhận. Lý do được xem xét là an toàn, công trình và sức khoẻ của cây.
Khi cây trước nhà gãy đổ: an toàn trước, giấy tờ sau
Mùa mưa bão, cây vỉa hè gãy cành hoặc bật gốc là chuyện các đô thị Việt Nam năm nào cũng gặp. Khi có giông lớn, việc đầu tiên là tránh xa gốc cây, không đứng trú mưa dưới tán, không đỗ xe sát gốc. Nếu cây đổ vào nhà hoặc đè lên dây điện, giữ khoảng cách, báo ngay cho chính quyền địa phương và ngành điện, không tự kéo cành ra khỏi dây điện.
Khi trời yên, chụp ảnh hiện trạng: vị trí cây, phần nhà bị hư hại, xe hay tài sản bị đè. Những ảnh này cần khi làm việc với đơn vị quản lý cây xanh hoặc bảo hiểm tài sản nếu bạn có mua. Trách nhiệm bồi thường trong từng trường hợp phụ thuộc vào nguyên nhân và quy định địa phương, nên hỏi chính quyền thay vì tự suy đoán.
Sau sự cố, một số người lo về mặt quan niệm, cho rằng cây đổ vào nhà là điềm xấu. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; điều chắc chắn hơn là một cây đã có dấu hiệu nghiêng, mục gốc từ trước thì việc báo sớm có thể đã tránh được sự cố. Vì vậy, mỗi năm trước mùa mưa bão, nhìn kỹ cây trước nhà một lần và báo khi thấy điều bất thường là thói quen đáng giữ.
Điều chỉnh phía nhà mình thay vì đổi cái cây
Khi mua hoặc xây nhà phố có gốc cây trước cửa, cách hợp lý nhất là thiết kế mặt tiền theo cây. Cửa chính có thể đặt lệch sang bên không có gốc cây; với nhà ống bề ngang hẹp, lệch vài tấc cũng đủ để lối dắt xe không phải lách. Cửa cuốn, cửa xếp nên chọn loại không có phần cánh mở ra vỉa hè.
Mặt tiền có thể lùi vào một chút ở tầng trệt, tạo hiên nhỏ trong phần đất nhà mình làm chỗ đệm giữa cửa và cây. Phong thủy gọi khoảng đệm phía trước là minh đường, quan niệm coi trọng nó; về thực tế, đó là chỗ để xe, chỗ đứng tránh mưa, chỗ đặt chậu cây của nhà.
Bạn cũng có thể nhìn cây theo một cách khác: một cây lớn trước nhà phố là tấm che nắng miễn phí cho mặt tiền, làm mát vỉa hè, giảm bụi. Nhiều con phố cũ ở Hà Nội, Huế, Thành phố Hồ Chí Minh đẹp chính nhờ hàng cây vỉa hè lâu năm. Với nhà buôn bán, bóng cây làm khách dễ dừng lại hơn một khoảng vỉa hè nắng chói.
Nếu vẫn thấy khó chịu với cây trước cửa
Có những người, dù hiểu hết lý lẽ, vẫn thấy khó chịu khi mở cửa ra là gặp ngay một thân cây. Cảm giác ấy là thật và đáng được tôn trọng. Cách giảm thường đơn giản: đặt một chậu cây nhỏ hoặc bình phong thấp bên trong cửa để tầm mắt khi bước ra dừng ở gần trước; dùng cửa kính mờ ở phần dưới; bố trí đèn hiên sáng để buổi tối gốc cây không thành khối tối trước cửa.
Có lời khuyên treo gương bát quái, đặt tượng ở cửa để "hoá giải" cây xung. Gương treo hướng ra đường có thể gây chói cho người qua lại và nhà đối diện, dễ sinh xích mích. Nếu muốn bày vật phẩm cho yên tâm, chọn món đặt bên trong nhà, kích thước vừa phải, không chĩa vào ai. Phần quan niệm mức tin tuỳ mỗi người; phần phép lịch sự với hàng xóm thì nên giữ.
Danh mục sát khí và hoá giải của trang có bài riêng về cách che chắn bằng kiến trúc cho nhà bị vật cản phía trước; những nguyên tắc ở đó cũng áp dụng được với gốc cây vỉa hè.
Câu hỏi thường gặp
Cây vỉa hè trước nhà có được tự chặt không?
Không. Cây xanh đường phố là tài sản công do địa phương quản lý. Muốn tỉa, dời hay chặt phải làm đề nghị gửi phường, xã hoặc đơn vị quản lý cây xanh. Tự ý chặt, tỉa hay làm chết cây có thể bị xử phạt và phải bồi thường.
Cây đối diện cửa chính có xấu theo phong thủy không?
Một số quan niệm gọi là cây xung cửa, cho rằng cản khí vào nhà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Bất tiện thật thường là lối đi hẹp, lá rụng, rễ trồi; có thể giảm bằng cách đặt cửa lệch, lùi mặt tiền và phối hợp tỉa cây.
Rễ cây vỉa hè làm vỡ nền nhà thì báo ai?
Báo phường, xã hoặc đơn vị quản lý cây xanh đô thị, kèm ảnh và mô tả. Nếu rễ đã ảnh hưởng tới công trình, nên mời người có chuyên môn xây dựng đánh giá. Không tự đổ bê tông bít gốc hay cắt rễ lớn vì có thể làm cây chết, đổ.
Có được treo biển hiệu lên cây trước cửa hàng không?
Không nên và nhiều nơi cấm. Đóng đinh, buộc dây làm tổn thương cây và có thể bị xử phạt. Biển hiệu nên gắn trên mặt tiền nhà mình theo quy định quảng cáo ngoài trời của địa phương.
Mua nhà phố có gốc cây trước cửa thì nên cân nhắc gì?
Xem cây có nghiêng, mục, sát dây điện không; lối dắt xe còn đủ rộng không; vỉa hè có bị rễ phá không. Hỏi hàng xóm về mùa lá rụng, sâu bệnh. Nếu các điểm này ổn, gốc cây thường là lợi thế bóng mát hơn là nhược điểm.
Treo gương bát quái để hoá giải cây trước cửa có nên không?
Gương treo hướng ra đường dễ gây chói cho người qua lại và nhà đối diện, có thể sinh mâu thuẫn. Nếu muốn bày vật phẩm cho yên tâm, đặt bên trong nhà và kín đáo. Cách thiết thực hơn là đặt cửa lệch, lùi mặt tiền, thêm đèn hiên.