Dùng la kinh đo hướng nhà gồm năm thao tác chính: đặt la kinh thăng bằng, áp một cạnh đế vuông song song với mặt tiền, xoay nội bàn cho kim trùng vạch đỏ dưới đáy thiên trì, chờ kim đứng yên, rồi đọc chữ dưới sợi chỉ đỏ — phía sau lưng là toạ, phía trước mặt là hướng. Làm lại ở ít nhất ba vị trí và ghi lại từng lần đo; nếu các lần đo lệch nhau nhiều, có nguồn nhiễu cần tìm trước khi tin vào kết quả.
Bài này đi vào thao tác tay với chiếc la kinh truyền thống có đế vuông, thiên trì và chỉ chữ thập. Nếu bạn dùng la bàn điện thoại, nguyên tắc chọn mặt đo và đo nhiều điểm vẫn giống, nhưng cách cầm và hiệu chỉnh khác, nên cần đọc hướng dẫn riêng của ứng dụng.
Chuẩn bị trước khi đo
Phần lớn sai số đến từ việc chuẩn bị qua loa chứ không phải từ la kinh. Trước khi ra hiện trường, kiểm tra mấy việc sau:
- Kiểm tra kim. Đặt la kinh trên bàn gỗ, lấy một vật sắt nhỏ đưa lại gần rồi rút ra: kim phải lệch theo rồi trở về đúng chỗ cũ. Kim ì, kẹt, hoặc không về chỗ cũ là kim yếu từ hoặc mũi trụ mòn.
- Kiểm tra chỉ. Hai sợi chỉ phải căng, thẳng và cắt nhau đúng tâm thiên trì. Nhìn từ trên xuống, chỗ giao của chỉ phải trùng trục kim.
- Bỏ kim loại trên người. Chìa khoá, điện thoại, đồng hồ dây kim loại, khoá thắt lưng to nên để cách la kinh ít nhất một hai bước chân khi đọc.
- Mang theo dụng cụ phụ. Thước dây, bút, sổ, một thước thẳng dài hoặc sợi dây để kéo đường song song với mặt tiền khi tường không phẳng.
- Chọn lúc vắng. Ô tô, xe máy đỗ sát cửa, xe tải chạy ngang đều làm kim dao động. Đo vào lúc đường vắng, dời xe trong sân ra xa nếu được.
- Biết trước mặt nào là hướng. Thống nhất với người nhà hoặc người tư vấn sẽ lấy mặt tiền, cửa chính hay mặt đón sáng làm hướng, nhất là với nhà góc và căn hộ.
Thao tác đo từng bước
Các bước dưới mô tả cách đo ở cửa chính, người đo đứng trong nhà, lưng quay vào trong, mặt nhìn ra đường.
- Đặt la kinh lên một mặt phẳng ngang ngay sau ngưỡng cửa, ví dụ một chiếc ghế gỗ hoặc thùng giấy. Không đặt lên lan can sắt, nắp xe, bậc có cốt thép lộ.
- Áp một cạnh đế vuông song song với mặt phẳng cửa (khung cửa hoặc mặt tường mặt tiền). Sợi chỉ vuông góc với cạnh đó lúc này chỉ đúng trục ra – vào của nhà.
- Dùng ngón tay xoay nhẹ nội bàn, không xoay đế. Xoay tới khi kim nằm trùng vạch đỏ dưới đáy thiên trì, với đầu bắc của kim nằm ở đầu vạch có đánh dấu (nhiều loại đánh hai chấm đỏ; xem hướng dẫn của chiếc la kinh bạn dùng).
- Chờ kim đứng yên hẳn, thường vài giây. Nếu kim cứ lắc, gõ nhẹ vào mép đế, kiểm tra lại độ thăng bằng.
- Nhìn sợi chỉ phía trước mặt (phía đường): chữ nó cắt qua ở tầng 24 sơn là hướng; nếu la kinh có vòng độ, đọc thêm số độ.
- Nhìn sợi chỉ phía sau lưng: chữ ở tầng 24 sơn là toạ. Kiểm tra toạ và hướng có đúng là hai sơn đối diện không.
- Ghi vào sổ: vị trí đo, số độ, tên sơn, ghi chú về vật kim loại gần đó.
Một lỗi rất hay gặp ở bước ba là để đầu nam của kim nằm vào đầu vạch có đánh dấu. Khi đó toàn bộ nội bàn quay ngược nửa vòng, toạ và hướng đổi chỗ cho nhau. Thói quen kiểm tra nhanh: hướng đọc được phải khớp với hướng mặt trời mọc, lặn mà bạn biết về ngôi nhà.
Đo ở mấy vị trí và vì sao
Một lần đo duy nhất không cho biết số đo đó có bị nhiễu hay không. Cách làm phổ biến là đo ở ba vị trí trên cùng một trục song song với mặt tiền: ngay sau cửa chính, ở giữa nhà (nếu chỗ đó không có tủ sắt, tủ lạnh, cầu thang sắt), và ngoài sân hoặc vỉa hè cách cổng vài mét. Ở mỗi vị trí đều áp cạnh đế song song với mặt tiền, có thể nhờ sợi dây căng song song để làm chuẩn.
Nếu ba lần đo chênh nhau không quá một hai độ, lấy số ở giữa. Nếu một lần lệch hẳn so với hai lần kia, gần như chắc chắn chỗ đó có nguồn nhiễu: cửa cuốn, khung sắt mái, đường ống thép, xe đỗ. Bỏ số đo đó, tìm vị trí khác. Nếu cả ba lần lệch nhau nhiều, hãy ra khỏi nhà, đứng xa mọi công trình, đo hướng của mặt tiền bằng cách ngắm dọc theo tường, rồi so lại.
Với nhà ống trong ngõ hẹp, khó đứng xa. Khi đó có thể đối chiếu số đo với hướng trên bản vẽ có mũi tên bắc, hoặc so hướng con đường trên ảnh vệ tinh. Hai nguồn này dùng bắc địa lý hoặc bắc lưới, chênh với bắc từ một chút, nhưng chênh vài độ thì vẫn đủ để phát hiện số đo bị nhiễu nặng.
Mẫu sổ ghi khi đo hướng
Ghi chép giúp bạn so sánh và giải thích lại kết quả sau này. Ví dụ giả định cho một nhà phố có mặt tiền nhìn ra đường:
| Lần đo | Vị trí | Số độ | Sơn | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Sau cửa chính, cách ngưỡng nửa mét | 201 | Đinh | Cửa nhôm kính, không có sắt gần |
| 2 | Giữa phòng khách | 203 | Mùi | Gần cột bê tông, cách tủ lạnh hai mét |
| 3 | Vỉa hè, cách cổng bốn mét | 200 | Đinh | Đường vắng, không xe đỗ |
| 4 | Vỉa hè, cách cổng sáu mét | 200 | Đinh | Đo kiểm lại |
Trong ví dụ giả định này, ba lần đo ở chỗ thoáng cho 200 – 201 độ, chỉ một lần trong nhà ra 203 độ. Kết luận hợp lý là hướng Đinh, gần ranh giới Đinh – Mùi (202,5 độ), và lần đo trong nhà bị kéo lệch nhẹ. Khi số đo sát ranh giới như vậy, các trường phái có quy tắc riêng về kiêm hướng; nên ghi rõ "sát ranh giới" thay vì chỉ ghi một chữ.
Những lỗi thao tác hay gặp
Cầm la kinh trên tay. La kinh truyền thống to và nặng, cầm tay khó giữ thăng bằng, cạnh đế cũng khó song song với tường. Luôn đặt lên mặt phẳng.
Xoay cả đế thay vì xoay nội bàn. Đế vuông là thứ giữ hướng của công trình; xoay đế là mất chuẩn. Chỉ xoay đĩa tròn bên trong.
Đọc nhầm tầng. Trên la kinh Tam hợp có ba vòng 24 sơn; đọc toạ hướng dùng vòng địa bàn chính châm. Đánh dấu sẵn vòng này bằng một mẩu băng dính nhỏ ở mép đĩa nếu hay nhầm.
Đứng ngược chiều. Đứng ngoài nhìn vào rồi đọc sợi chỉ phía trước mặt là đang đọc toạ, không phải hướng. Quy ước nhất quán: lưng quay về phía toạ.
Đặt cạnh nguồn nhiễu mà không biết. Sàn có lưới thép, dầm thép trên đầu, ống nước mạ kẽm, loa có nam châm, ổ cắm và dây điện lớn đều có thể kéo kim. Lệch bất thường thì dời đi vài bước và đo lại.
Tin một chữ, bỏ con số. Ghi cả số độ chứ không chỉ tên sơn. Con số cho biết số đo nằm giữa sơn hay sát mép, thông tin này mất hẳn nếu chỉ ghi một chữ.
Sau khi đo: dùng kết quả cho đúng mức
Có số đo đáng tin rồi, bạn tra theo trường phái mình tham khảo. Nhớ rằng mọi đánh giá tốt xấu theo hướng là quan niệm của trường phái đó; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Hướng nhà còn có những hệ quả đo được: nhà hướng tây, tây nam nhận nắng chiều gắt ở miền Bắc và miền Nam; nhà hướng đông nam đón gió mát mùa hè ở nhiều vùng. Các yếu tố này đáng được xét song song.
Nếu kết quả khiến gia đình băn khoăn, cách xử lý hợp lý là ưu tiên giải pháp kiến trúc: rèm, lam che nắng, bố trí lại cửa trong, cây xanh, chứ không phải đục phá kết cấu hay mua thêm vật phẩm. Mọi việc sửa nhà vẫn phải đúng quy chuẩn xây dựng và giấy phép của địa phương.
Cuối cùng, cất sổ đo cùng bản vẽ nhà. Vài năm sau khi sửa nhà, đổi cửa hay cần trao đổi với kiến trúc sư, một tờ ghi chép có số độ, vị trí đo và ghi chú nhiễu có giá trị hơn nhiều so với một câu nhớ mang máng rằng nhà mình hướng gì.
Nhà méo, mặt tiền xéo: lấy cạnh nào làm chuẩn
Lô đất ở đô thị Việt Nam ít khi vuông góc với đường. Nhiều nhà ống có mặt tiền xéo so với tường hai bên, nhiều nhà ở quê có cổng lệch so với nhà chính. Khi đó câu hỏi không còn là "la kinh chỉ gì" mà là "áp cạnh đế vào đâu". Quy ước phổ biến là lấy mặt phẳng của bức tường có cửa chính, tức mặt tiền của chính khối nhà, chứ không lấy hướng cổng hay hướng con đường.
Nếu mặt tiền gãy khúc hoặc có ban công nhô ra, chọn đoạn tường dài nhất chứa cửa chính, căng một sợi dây sát chân tường đoạn đó, rồi áp cạnh đế song song với sợi dây. Nếu nhà có hai mặt tiền, đo cả hai và ghi lại; việc chọn mặt nào làm hướng là quy ước của từng trường phái, tách khỏi việc đo. Với nhà có cổng lệch, nên đo thêm hướng cổng, vì một số trường phái xét riêng hướng cổng và hướng nhà.
Ví dụ giả định: nhà có tường mặt tiền đo 95 độ (sơn Mão), cổng ngoài lệch đo 110 độ (sơn Ất). Ghi cả hai, ghi rõ cái nào là mặt nhà, cái nào là cổng. Khi trao đổi với người khác, bạn có đủ dữ liệu để họ tính theo cách của họ mà không phải đo lại.
Câu hỏi thường gặp
Nên đo hướng nhà ở trong nhà hay ngoài sân?
Nên đo cả hai rồi so sánh. Trong nhà gần cửa phản ánh đúng trục nhà nhưng dễ bị sắt thép kéo lệch; ngoài sân xa công trình ít nhiễu hơn nhưng phải giữ cạnh đế song song mặt tiền. Các lần đo khớp nhau trong một hai độ thì kết quả đáng tin.
Kim la kinh cứ rung mãi không đứng là sao?
Thường do la kinh đặt chưa thăng bằng làm kim chạm nắp hoặc đáy, do có xe chạy gần, hoặc do mũi trụ đã mòn. Đặt lại trên mặt phẳng, chờ đường vắng, gõ nhẹ vào mép đế. Nếu vẫn ì, kim có thể đã yếu từ và cần kiểm tra lại dụng cụ.
Nhà có cổng sắt lớn thì đo thế nào?
Không đặt la kinh sát cổng. Đứng cách cổng ít nhất vài bước, trong sân hoặc ngoài đường, áp cạnh đế song song với mặt tiền nhờ một sợi dây căng hoặc thước dài. So với số đo ở một vị trí khác cách xa cổng để chắc chắn.
Đo bằng la kinh và bằng điện thoại ra hai số khác nhau thì tin số nào?
Cả hai đều có thể sai. Kiểm tra điện thoại đã hiệu chỉnh chưa, đang để bắc từ hay bắc thật, có ốp lưng nam châm không; kiểm tra la kinh có đặt thăng bằng và xa sắt không. Đo lại cả hai ở chỗ thoáng; nếu khớp nhau thì sai số trước đó đến từ vị trí đo.
Có cần đo vào giờ nhất định trong ngày không?
Về mặt kỹ thuật thì không, từ trường Trái Đất gần như không đổi trong ngày ở mức đủ ảnh hưởng tới phép đo nhà ở. Chọn giờ chỉ để tránh xe cộ đông và để đủ sáng nhìn rõ vạch. Một số người có thói quen chọn ngày giờ theo tập quán, đó là tuỳ gia đình.
Đo xong có cần làm gì để giữ la kinh tốt?
Lau khô, cất vào hộp, để xa nam châm, loa, bếp từ và đồ điện công suất lớn. Không để la kinh nơi nóng ẩm lâu ngày vì gỗ cong, chỉ chùng. Thỉnh thoảng kiểm tra kim bằng cách đưa vật sắt lại gần rồi rút ra xem kim có về đúng chỗ.