24 sơn hướng là gì: bảng số độ từng sơn và cách đọc toạ – hướng

24 sơn hướng là cách chia vòng tròn phương vị thành 24 phần bằng nhau, mỗi phần rộng 15 độ, đặt tên bằng 12 địa chi, 8 thiên can và 4 quẻ Càn, Khôn, Cấn, Tốn. Mỗi cung bát quái 45 độ gồm ba sơn liền nhau. Khi đo hướng một ngôi nhà, người làm phong thuỷ không chỉ nói "hướng nam" mà nói cụ thể "hướng Bính", "hướng Ngọ" hay "hướng Đinh" — ba sơn cùng nằm trong phương nam.

Bài này đưa bảng số độ đủ 24 sơn, cách đổi một số đo la bàn ra tên sơn bằng phép tính nhẩm, cách gọi cặp toạ – hướng, và vài nhầm lẫn hay gặp. Đây là nền chung mà hầu hết các trường phái đều dùng; phần luận tốt xấu của từng sơn thuộc về từng trường phái và không nằm trong bài.

24 sơn gồm những chữ nào

Vòng 24 sơn ghép ba bộ ký hiệu. Thứ nhất là 12 địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Tý nằm chính bắc, Ngọ chính nam, Mão chính đông, Dậu chính tây; các chi còn lại rải đều giữa chúng. Thứ hai là 8 thiên can: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Hai can Mậu và Kỷ thuộc hành thổ, được quy về trung cung nên không có mặt trên vòng. Thứ ba là 4 quẻ ở bốn góc: Cấn (đông bắc), Tốn (đông nam), Khôn (tây nam), Càn (tây bắc).

Thứ tự đi theo chiều kim đồng hồ bắt đầu từ bắc là: Nhâm, Tý, Quý — Sửu, Cấn, Dần — Giáp, Mão, Ất — Thìn, Tốn, Tỵ — Bính, Ngọ, Đinh — Mùi, Khôn, Thân — Canh, Dậu, Tân — Tuất, Càn, Hợi. Mỗi nhóm ba tên là một cung bát quái hậu thiên. Ở bốn cung chính (bắc, đông, nam, tây), sơn giữa là địa chi, hai bên là thiên can. Ở bốn cung góc, sơn giữa là quẻ, hai bên là địa chi.

Học thuộc thứ tự này một lần là dùng được mãi, vì nó giống nhau trên mọi la kinh. Cách nhớ dễ nhất là nhớ bốn sơn chính Tý – Mão – Ngọ – Dậu, bốn quẻ góc Cấn – Tốn – Khôn – Càn, rồi điền can theo cặp Nhâm Quý, Giáp Ất, Bính Đinh, Canh Tân, và điền các chi còn lại vào chỗ trống.

Bảng số độ của 24 sơn

Bảng dưới tính theo vòng 360 độ, 0 độ là bắc, tăng theo chiều kim đồng hồ. Cột cuối là sơn đối diện, tức sơn nằm cách 180 độ, dùng khi gọi cặp toạ – hướng.

Mỗi sơn có tâm cách đều nhau 15 độ: tâm Tý ở 0 độ, tâm Quý ở 15 độ, tâm Sửu ở 30 độ, cứ thế tới tâm Nhâm ở 345 độ. Những số đo rơi đúng vào ranh giới như 7,5 hay 22,5 độ là trường hợp đặc biệt, các sách gọi là đường không vong; khi gặp, nên đo lại cẩn thận trước khi kết luận nhà thuộc sơn nào.

Đổi một số đo la bàn ra tên sơn bằng phép tính nhẩm

Nếu bạn đo bằng la bàn có vạch độ hoặc điện thoại, có thể đổi sang sơn mà không cần la kinh. Ví dụ giả định: mặt tiền nhà đo được 128 độ.

1. Lấy số độ đo được cộng thêm 7,5. Với ví dụ: 128 + 7,5 = 135,5.
2. Nếu kết quả từ 360 trở lên thì trừ đi 360 (chỉ xảy ra với số đo từ 352,5 độ trở lên).
3. Chia cho 15 và lấy phần nguyên. Với ví dụ: 135,5 ÷ 15 = 9,03, phần nguyên là 9.
4. Đếm trong dãy bắt đầu từ Tý là số 0: Tý 0, Quý 1, Sửu 2, Cấn 3, Dần 4, Giáp 5, Mão 6, Ất 7, Thìn 8, Tốn 9, Tỵ 10, Bính 11, Ngọ 12, Đinh 13, Mùi 14, Khôn 15, Thân 16, Canh 17, Dậu 18, Tân 19, Tuất 20, Càn 21, Hợi 22, Nhâm 23.
5. Số 9 ứng với Tốn: mặt tiền hướng Tốn. Sơn đối diện của Tốn là Càn, nên nhà được gọi là toạ Càn hướng Tốn.
6. Xem phần lẻ: 9,03 rất gần số nguyên, nghĩa là số đo chỉ cách ranh giới Thìn – Tốn khoảng nửa độ. Trường hợp này cần đo lại ở vài điểm.

Công cụ tra hướng nhà trên trang làm đúng phép tính này khi bạn nhập số độ. Tự tính tay một hai lần vẫn có ích: bạn sẽ thấy rõ một số đo nằm giữa sơn hay sát mép sơn, điều mà một dòng kết quả gọn gàng dễ che mất.

Toạ và hướng: vì sao luôn đi thành cặp

Một ngôi nhà có hai đầu trên cùng một trục: phía lưng nhà tựa vào gọi là toạ, phía mặt nhà nhìn ra gọi là hướng. Toạ và hướng luôn cách nhau 180 độ, nên trên vòng 24 sơn chúng là hai sơn đối diện. Cách gọi đầy đủ là "toạ … hướng …", ví dụ toạ Tý hướng Ngọ là nhà lưng quay về bắc, mặt nhìn về nam; toạ Cấn hướng Khôn là lưng về đông bắc, mặt về tây nam.

Nhiều người chỉ nói hướng mà bỏ toạ, điều này không sai vì biết hướng là suy ra toạ. Tuy nhiên có trường phái lấy toạ làm gốc khi tính, chẳng hạn Bát trạch xếp nhà theo "trạch" dựa vào cung toạ, còn Huyền không cần cả hai để lập tinh bàn. Khi đọc sách, để ý họ đang nói toạ hay hướng; đọc nhầm hai thứ này là sai lệch cả 180 độ.

Trong thực tế, mặt hướng thường là mặt có cửa chính, đón đường và ánh sáng chính, nhưng không phải lúc nào cũng vậy: nhà góc hai mặt tiền, căn hộ chung cư, nhà có cửa chính mở hông là những trường hợp các trường phái xác định khác nhau. Đó là chủ đề riêng, cần bàn kỹ trước khi đo.

Tam nguyên long: ba sơn trong một cung khác nhau thế nào

Địa nguyên long. Là sơn đứng đầu mỗi cung khi đi theo chiều kim đồng hồ: Nhâm, Sửu, Giáp, Thìn, Bính, Mùi, Canh, Tuất. Đây là cách gọi trong phái Huyền không và một số sách Tam nguyên.

Thiên nguyên long. Là sơn ở giữa mỗi cung: Tý, Cấn, Mão, Tốn, Ngọ, Khôn, Dậu, Càn. Bốn chính chi và bốn quẻ góc đều thuộc nhóm này.

Nhân nguyên long. Là sơn cuối mỗi cung: Quý, Dần, Ất, Tỵ, Đinh, Thân, Tân, Hợi.

Dùng để làm gì. Theo các sách Huyền không, hướng nhà và các thành phần khác nên "cùng nguyên" thì gọi là thuần, lẫn nguyên thì gọi là tạp; mỗi sơn còn được gán âm hoặc dương để quyết định chiều bay của sao. Đây là quy ước của trường phái; phái Bát trạch không dùng cách chia này. Nếu bạn không học Huyền không, chỉ cần biết tên gọi để đọc sách không bị lạ.

Ngũ hành của 24 sơn: hai cách gán, đừng trộn

Sách phong thuỷ gán ngũ hành cho 24 sơn theo ít nhất hai cách, và người mới hay trộn lẫn. Cách thứ nhất gán theo cung bát quái chứa sơn đó: ba sơn của Khảm thuộc thuỷ, của Ly thuộc hoả, của Chấn và Tốn thuộc mộc, của Đoài và Càn thuộc kim, của Cấn và Khôn thuộc thổ. Theo cách này, sơn Thìn nằm trong cung Tốn nên mang hành mộc.

Cách thứ hai gán theo bản thân chữ: địa chi Thìn vốn thuộc thổ, thiên can Giáp thuộc mộc, Bính thuộc hoả, và cứ thế. Theo cách này, Thìn là thổ chứ không phải mộc. Phái Tam hợp còn có cách gán riêng theo "song sơn" và cục thuỷ, mỗi cặp can chi được ghép rồi quy về một trong bốn cục. Ba cách cho ba kết quả khác nhau với cùng một sơn.

Không cách nào "đúng hơn" theo nghĩa tuyệt đối; mỗi cách phục vụ một hệ phép tính. Lời khuyên thực tế: khi một sách nói "hướng X thuộc hành Y", để ý sách đang dùng hệ nào, và đừng lấy hành của hệ này đem tính theo quy tắc của hệ khác. Đây là nguyên nhân của rất nhiều kết luận mâu thuẫn mà người đọc gặp khi so hai tài liệu.

Những nhầm lẫn hay gặp với 24 sơn

Dưới đây là các lỗi người mới thường mắc khi đọc hoặc nói về 24 sơn:

• Đánh đồng sơn với cung. "Hướng bắc" là cả cung Khảm rộng 45 độ, gồm Nhâm, Tý, Quý. Nói nhà hướng bắc chưa đủ để biết nhà thuộc sơn nào.
• Đánh đồng tên sơn với năm tuổi. Sơn Tý là một khoảng phương vị, không liên quan gì tới người tuổi Tý. Có những phép tính ghép hai thứ, nhưng đó là bước khác.
• Quên rằng Tý nằm vắt qua 0 độ. Tý kéo từ 352,5 độ sang 7,5 độ. Số đo 355 độ là Tý, không phải Nhâm; số đo 350 độ mới là Nhâm.
• Dùng nhầm vòng 24 sơn lệch. La kinh Tam hợp có ba vòng 24 sơn; đọc toạ hướng phải dùng vòng địa bàn chính châm, không dùng hai vòng lệch nửa sơn.
• Tin tuyệt đối vào ranh giới. Số đo ở nhà đô thị thường lệch vài độ vì tường không vuông, nhiễu sắt thép. Số đo cách mép sơn dưới ba độ nên coi là "chưa chắc" cho tới khi kiểm lại.

Biết các bẫy này, bạn sẽ đọc bảng 24 sơn như đọc một bảng đổi đơn vị: rõ ràng, có giới hạn, và không tự gán thêm ý nghĩa nào ngoài phương vị.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao 24 sơn không có Mậu và Kỷ?

Trong mười thiên can, Mậu và Kỷ thuộc hành thổ, được quy về trung cung, tức ở giữa chứ không thuộc phương nào. Vì vậy vòng phương vị chỉ dùng tám can còn lại, ghép với 12 địa chi và 4 quẻ góc thành đủ 24 sơn.

Hướng chính nam là sơn nào?

Chính nam 180 độ nằm giữa sơn Ngọ, khoảng 172,5 tới 187,5 độ. Hai bên Ngọ là Bính về phía đông và Đinh về phía tây; cả ba cùng thuộc cung Ly. Nhà có mặt tiền đo 180 độ được gọi là toạ Tý hướng Ngọ.

Đo được 352 độ thì nhà thuộc sơn nào?

Thuộc sơn Nhâm, vì Nhâm kéo từ 337,5 tới 352,5 độ. Tuy nhiên 352 độ chỉ cách ranh giới Nhâm – Tý nửa độ, nên đây là số đo cần đo lại ở nhiều điểm, vì sai số đo thường lớn hơn nửa độ.

24 sơn có dùng cho căn hộ chung cư không?

Có, phép chia phương vị áp dụng cho mọi công trình. Khó khăn ở căn hộ là chọn mặt nào làm hướng (cửa căn, ban công hay mặt toà nhà) và đo trong môi trường nhiều thép. Các trường phái xác định mặt hướng căn hộ khác nhau, nên cần thống nhất trước khi đổi ra sơn.

Có cần học thuộc bảng số độ không?

Không cần thuộc từng con số. Chỉ cần nhớ tâm Tý ở 0 độ và mỗi sơn rộng 15 độ, bạn tự suy ra được mọi khoảng. Phép tính cộng 7,5, chia 15, lấy phần nguyên là đủ để đổi bất kỳ số đo nào.