Chia cửu cung trên mặt bằng nhà gồm năm bước: xác định đường bao của ngôi nhà, tìm tâm nhà, ghi hướng Bắc thật lên bản vẽ, kẻ lưới chín ô quanh tâm, rồi gán cho mỗi ô một quẻ hậu thiên và một số Lạc thư. Làm xong, bạn có một tấm bản đồ để biết phòng nào nằm ở cung nào, làm nền cho mọi phân tích phong thủy tiếp theo.
Phần lớn sai lệch trong phân tích nhà ở không đến từ lý thuyết khó mà từ những bước tưởng là đơn giản này: lấy sai đường bao, đặt tâm lệch, ghi ngược hướng. Bài đi từng bước bằng một bản vẽ in hoặc vẽ tay, kèm một ví dụ giả định với nhà phố, để bạn tự làm được ở nhà mà không cần phần mềm.
Chuẩn bị trước khi chia
Bạn chỉ cần vài thứ đơn giản, nhưng thiếu một thứ là kết quả kém tin cậy.
- Bản vẽ mặt bằng đúng tỷ lệ. Tốt nhất là bản vẽ xin phép xây dựng hoặc hồ sơ hoàn công. Không có thì tự đo và vẽ lại trên giấy kẻ ô, ghi rõ tỷ lệ, chẳng hạn 1 ô bằng 50 cm.
- Số đo hướng nhà. Đo bằng la bàn hoặc la kinh, ghi bằng độ, ví dụ "mặt tiền hướng 155 độ". Cách đo đúng là một chủ đề riêng; ở đây chỉ cần con số đã đo cẩn thận ở vài điểm.
- Thước kẻ dài, bút chì, tẩy. Dùng bút chì vì bạn sẽ phải sửa vài lần.
- Giấy can hoặc giấy bóng kính. Kẻ lưới lên giấy can rồi đặt chồng lên bản vẽ giúp giữ bản vẽ sạch và thử được nhiều cách đặt.
- Thước đo góc. Cần khi hướng nhà không trùng hẳn với bốn hướng chính hoặc bốn hướng phụ.
- Một tờ ghi chú. Ghi lại mọi lựa chọn bạn đưa ra, như tính hay không tính ban công, để sau này đối chiếu.
Bước 1 và 2: chọn đường bao và tìm tâm nhà
Đường bao là hình khép kín mà bạn coi là "ngôi nhà". Phần lớn tài liệu lấy theo tường ngoài của khối nhà có mái che và được sử dụng thường xuyên. Sân trước, sân sau để trống thường không tính. Ban công, mái hiên, gara gắn liền thì các trường phái và người làm nghề không thống nhất: có người tính nếu có mái và tường bao, có người bỏ. Chọn cách nào cũng được, quan trọng là ghi lại và nhất quán.
Với nhà hình chữ nhật hoặc gần chữ nhật, tâm nhà là giao điểm hai đường chéo. Với nhà có phần lồi nhỏ, nhiều tài liệu bỏ phần lồi khi tính tâm; với nhà có phần lõm nhỏ, họ bù vào cho đủ hình chữ nhật rồi mới kẻ chéo. Ngưỡng "nhỏ" hay được nhắc là khoảng một phần ba chiều dài cạnh đó, nhưng con số này khác nhau giữa các nguồn.
Với nhà rất méo, chữ L lớn hay chữ U, có một cách làm thủ công khá thú vị: cắt hình mặt bằng ra một tấm bìa cứng đúng tỷ lệ, đặt lên đầu bút chì hoặc đầu kim, dịch dần tới khi tấm bìa cân bằng. Điểm cân bằng là trọng tâm hình học, nhiều người dùng làm tâm nhà cho các hình phức tạp. Lưu ý trọng tâm có thể rơi ra ngoài phần nhà ở các hình chữ U, đây là lúc nên cân nhắc chia nhà thành các khối riêng.
Bước 3: ghi hướng Bắc thật lên bản vẽ
Bản vẽ kiến trúc thường có mũi tên chỉ Bắc, nhưng mũi tên này có khi chỉ là ước lượng của người vẽ. Hãy kiểm bằng số đo thực tế. Nếu mặt tiền đo được 155 độ, nghĩa là người đứng trong nhà nhìn ra cửa chính đang nhìn về hướng 155 độ, lệch về Nam một chút so với Đông Nam. Từ đó vẽ một đường qua tâm theo hướng 155 độ, rồi suy ra các hướng còn lại.
Từ tâm nhà, kẻ thêm đường chỉ Bắc (0 độ), Đông (90 độ), Nam (180 độ), Tây (270 độ) bằng thước đo góc. Đây là bộ trục bạn sẽ dùng để biết mỗi ô nằm ở phương nào so với tâm.
Một lỗi rất hay gặp là đặt hướng theo bản vẽ nhưng nhầm phía. Bản vẽ kiến trúc thường để Bắc ở trên, còn hình bát quái trong sách thường để Nam ở trên. Khi chồng hai thứ, luôn quay về câu hỏi "ô này nằm phía nào của tâm theo la bàn" chứ đừng nhìn vị trí trên giấy. Một lỗi khác là lấy hướng mặt tiền cho nhà mà cửa chính lại mở ở cạnh hông; khi đó nên ghi cả hai số và xem tài liệu mình theo lấy hướng nào.
Bước 4: kẻ lưới chín ô
Cách phổ biến nhất với nhà gần chữ nhật là chia mỗi cạnh đường bao làm ba phần bằng nhau. Làm như sau:
- Đo chiều rộng và chiều dài đường bao trên bản vẽ (sau khi đã bù hoặc bỏ phần lồi lõm theo bước 1).
- Chia chiều rộng làm ba, đánh dấu hai điểm. Chia chiều dài làm ba, đánh dấu hai điểm.
- Kẻ hai đường song song với chiều dài và hai đường song song với chiều rộng qua các điểm vừa đánh dấu. Bạn được chín ô; ô giữa chứa tâm nhà.
- Kiểm lại: tâm nhà từ bước 2 phải nằm trong ô giữa, gần tâm của ô. Nếu lệch nhiều, xem lại đường bao.
- Đánh số tạm các ô theo vị trí: trước trái, trước giữa, trước phải, giữa trái, giữa, giữa phải, sau trái, sau giữa, sau phải, nhìn từ trong nhà ra cửa chính.
Lưới chia đều theo cạnh nhà khớp tốt khi nhà quay thẳng về một trong tám hướng. Khi hướng nhà lệch giữa hai hướng, ô góc không còn trùng phương, và nhiều người chuyển sang cách chia theo các tia 45 độ từ tâm. Hai cách chia này có ưu nhược riêng và đáng một bài riêng.
Bước 5: gán quẻ và số cho từng ô
Bảng dưới cho hai trường hợp thường gặp: nhà quay mặt về hướng chính Nam, và nhà quay mặt về hướng chính Đông Nam. Vị trí ô tính khi đứng trong nhà nhìn ra cửa chính.
| Vị trí ô | Nhà hướng Nam: phương, quẻ, số | Nhà hướng Đông Nam: phương, quẻ, số |
|---|---|---|
| Trước giữa | Nam – Ly – 9 | Đông Nam – Tốn – 4 |
| Trước trái | Đông Nam – Tốn – 4 | Đông – Chấn – 3 |
| Trước phải | Tây Nam – Khôn – 2 | Nam – Ly – 9 |
| Giữa trái | Đông – Chấn – 3 | Đông Bắc – Cấn – 8 |
| Giữa | Trung cung – 5 | Trung cung – 5 |
| Giữa phải | Tây – Đoài – 7 | Tây Nam – Khôn – 2 |
| Sau trái | Đông Bắc – Cấn – 8 | Bắc – Khảm – 1 |
| Sau giữa | Bắc – Khảm – 1 | Tây Bắc – Càn – 6 |
| Sau phải | Tây Bắc – Càn – 6 | Tây – Đoài – 7 |
Ví dụ giả định: một nhà phố rộng 5 m, sâu 20 m, mặt tiền hướng Đông Nam. Chia mỗi chiều làm ba, mỗi ô rộng khoảng 1,67 m và dài khoảng 6,67 m. Phòng khách ở ô trước giữa thuộc cung Tốn, cầu thang và giếng trời ở ô giữa thuộc trung cung, bếp ở ô sau phải thuộc cung Đoài. Những ô hẹp dài như vậy cho thấy giới hạn của lưới chia đều với nhà ống: một phòng có thể nằm vắt qua hai, ba ô.
Khi một phòng nằm trên nhiều ô, cách làm phổ biến là ghi phòng đó thuộc ô chứa phần lớn diện tích, hoặc ghi rõ "phần trước của phòng ngủ thuộc cung Chấn, phần sau thuộc cung Cấn". Ghi rõ vẫn tốt hơn gán vội một cung duy nhất.
Từ bản đồ cửu cung sang bảng phòng – cung
Một tấm bản vẽ kẻ chín ô vẫn khó đọc khi bạn muốn bàn với người nhà hay thợ. Cách gọn hơn là chuyển nó thành một bảng ba cột: tên phòng, cung (kèm phương và số), ghi chú hiện trạng. Ví dụ giả định một dòng: "Bếp — Đoài, Tây, 7 — nắng chiều chiếu vào cửa sổ từ khoảng ba giờ chiều, mùa hè nóng". Ghi chú hiện trạng là phần quan trọng nhất vì nó đưa bản đồ trở về đời sống thật.
Khi lập bảng, nên đi qua từng ô chứ không đi qua từng phòng. Đi theo ô giúp bạn không bỏ sót những vùng không phải phòng như hành lang, gầm cầu thang, góc chết sau tủ, vốn là nơi hay ẩm và bừa bộn nhất. Mỗi ô ghi thêm ba câu hỏi: đủ sáng chưa, có gió đi qua không, có đang chứa đồ thừa không.
Làm xong bảng cho từng tầng, bạn sẽ có một hồ sơ nhỏ về ngôi nhà. Hồ sơ này dùng được với bất kỳ trường phái nào: người theo bát trạch sẽ đọc thêm cột cung phi, người theo Huyền không sẽ thêm các con số theo vận, người chỉ quan tâm tiện nghi sẽ chỉ nhìn cột hiện trạng. Nó cũng giúp bạn nhận ra rằng nhiều điều "cần sửa theo phong thủy" thật ra là những việc nên làm vì sức khoẻ và tiện lợi.
Kiểm lại và những lỗi hay mắc
Trước khi dùng tấm bản đồ cửu cung để suy luận gì, hãy rà một lượt các lỗi dưới đây.
- Tâm nhà lấy theo khu đất thay vì theo nhà. Nhà xây lùi vào trong khu đất có sân lớn thì tâm khu đất và tâm nhà khác nhau xa.
- Đường bao không nhất quán. Tính ban công ở tầng này nhưng bỏ ở tầng khác làm các tầng không so sánh được.
- Ghi hướng bằng mắt. Hướng "khoảng Đông Nam" có thể là 120 độ hoặc 150 độ; chênh lệch đó đủ đẩy nhiều ô sang cung khác.
- Lật ngược bản vẽ. Nhầm Bắc trên với Nam trên là đảo cả tám cung.
- Bỏ qua tầng. Nhà nhiều tầng nên chia từng tầng, vì công năng mỗi tầng khác nhau.
- Kết luận ngay từ một ô. Thấy nhà vệ sinh rơi vào một cung "không đẹp" theo tài liệu nào đó không có nghĩa phải sửa. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nên xem trước nó có thông gió, chống thấm tốt chưa.
Có bản đồ cửu cung rồi, bạn có thể đọc tiếp theo hướng mình quan tâm: ánh sáng và gió theo từng phương, ngũ hành và màu sắc theo từng cung, hoặc các phép của một trường phái cụ thể. Công cụ tra cứu trên trang có thể giúp phần tính toán, nhưng các bước đo và vẽ ở trên vẫn là phần phải làm bằng tay.
Câu hỏi thường gặp
Không có bản vẽ thì có chia cửu cung được không?
Được. Đo chiều dài, chiều rộng từng phòng và độ dày tường, vẽ lại trên giấy kẻ ô theo tỷ lệ cố định. Bản vẽ tay sai lệch vài chục phân không ảnh hưởng nhiều tới việc chia chín ô, miễn hình dáng tổng thể và hướng đúng.
Nhà hướng lệch như 155 độ thì gán cung thế nào?
Với lưới chia đều, bạn gán mỗi ô theo phương gần nhất của tâm ô so với tâm nhà. Khi hướng nằm gần ranh giới giữa hai hướng, nhiều ô sẽ lưng chừng; lúc đó cách chia theo tia 45 độ từ tâm cho kết quả rõ hơn.
Có tính gara và sân phơi vào đường bao không?
Không có quy tắc thống nhất. Cách phổ biến là tính các phần có mái, có tường và nằm liền khối với nhà. Sân trống không mái thường không tính. Quan trọng là ghi lại lựa chọn và giữ nhất quán khi so các tầng.
Mỗi tầng có cần chia riêng không?
Nên chia riêng nếu mặt bằng các tầng khác nhau. Dùng chung tâm nhà và hướng của tầng trệt cho mọi tầng là cách một số người làm, nhưng chia riêng giúp thấy rõ phòng nào ở cung nào trên từng tầng.
Dùng phần mềm hay ứng dụng có thay được các bước này không?
Phần mềm giúp kẻ lưới nhanh và tránh sai số đo vẽ, nhưng vẫn cần bạn nhập đúng đường bao, đúng tâm và đúng hướng. Ứng dụng la bàn trên điện thoại dễ nhiễu trong nhà nhiều thép, nên đo ở vài chỗ và lấy giá trị ổn định.
Chia xong thấy nhà khuyết một ô thì làm gì?
Ghi nhận ô khuyết và xem phần khuyết đang là gì: sân, giếng trời, hay nhà hàng xóm. Khuyết góc rất phổ biến; nhiều người làm nghề xử lý bằng thiết kế cảnh quan và ánh sáng hơn là sửa kết cấu.