Diện tích các phòng bao nhiêu là cân: phòng ngủ, phòng khách, bếp theo phong thủy

Không có con số diện tích nào là “chuẩn phong thủy”; nguyên tắc chung của các trường phái là cân xứng: phòng vừa với số người dùng và việc làm trong phòng, cửa vừa với phòng, nhà vừa với gia đình. Con số tham khảo phổ biến ở nhà phố Việt Nam là phòng ngủ đôi khoảng mười hai đến mười tám mét vuông, phòng ngủ đơn chín đến mười hai, phòng khách mười lăm đến hai lăm, bếp sáu đến mười hai.

Bài này giải thích quan niệm cân xứng trong phong thủy, đưa bảng con số tham khảo để bạn hình dung, phân tích những trường hợp phòng quá rộng hay quá chật, và gợi ý cách chia khi tổng diện tích có hạn. Con số trong bài là tham khảo thực hành, không phải quy chuẩn xây dựng; các nhận định theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.

Quan niệm cân xứng trong phong thủy nhà ở

Ý tưởng “vừa” xuất hiện ở nhiều tầng của phong thủy. Một quan niệm thường được dẫn từ sách nhà ở cổ Hoàng đế trạch kinh liệt kê những điều làm nhà “hư”, trong đó có nhà lớn mà người ít, cửa lớn mà trong nhà nhỏ; và những điều làm nhà “thực”, như nhà nhỏ mà người đông. Bản dịch và cách diễn giải giữa các sách có khác nhau, nhưng tinh thần chung là không gian nên tương xứng với người dùng nó.

Áp vào từng phòng, tinh thần ấy thành ra: phòng ngủ không nên rộng đến mức người nằm thấy trống trải; phòng khách là nơi đón khách và quây quần nên được rộng hơn, thoáng hơn; cửa phòng không nên quá to so với phòng; bếp đủ chỗ thao tác chứ không cần mênh mông. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.

Nhìn từ kiến trúc, cân xứng cũng là chuyện chi phí và vận hành. Phòng rộng hơn cần nhiều điện điều hoà hơn, nhiều thời gian dọn hơn, nhiều đồ đạc hơn để không thấy trống. Trong khi đó, nhà phố trên đất đắt luôn thiếu diện tích cho chỗ khác. Phân bổ cân xứng thường cho ra ngôi nhà dễ sống hơn một ngôi nhà có một phòng thật to và mấy phòng thật chật.

Bảng diện tích tham khảo cho nhà ở gia đình

Bảng dưới là khoảng diện tích hay gặp ở nhà phố và căn hộ Việt Nam, tính phần sàn sử dụng của phòng. Đây là con số tham khảo thực hành, mỗi nhà điều chỉnh theo số người và thói quen.

Cột “trên mức này” không có nghĩa là xấu; nó chỉ là ngưỡng mà nhiều người thiết kế bắt đầu chia phòng thành nhiều vùng để không gian không bị trống.

Phòng ngủ quá rộng: chuyện quan niệm và chuyện thật

Một số tài liệu phong thủy cho rằng phòng ngủ quá rộng khiến khí tán, người ngủ khó yên. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phía thực tế có vài điều tương ứng: phòng rộng, trần cao làm điều hoà chạy lâu mới mát; giường đặt giữa một khoảng trống lớn không có chỗ tựa, ít cảm giác che chở; tiếng động dội lại nhiều hơn khi phòng trống.

Phòng ngủ rộng thường xuất hiện ở biệt thự, ở nhà gộp hai phòng cũ, hoặc ở tầng có diện tích lớn mà ít người. Cách dùng hợp lý là chia phòng thành vùng ngủ và vùng phụ: khu thay đồ, góc đọc sách, bàn trang điểm, một bộ ghế nhỏ. Vùng ngủ nên vừa vặn, giường tựa tường đặc, hai bên có khoảng đi lại đủ rộng.

Nếu phòng ngủ rộng vì gia đình muốn để dành cho tương lai, ví dụ sau này đặt thêm giường cho con, có thể thiết kế sẵn vách nhẹ hoặc tủ di động để chia lại. Như vậy hôm nay phòng vẫn cân, mai sau vẫn đổi được.

Phòng khách, phòng ăn và bếp: nên dành bao nhiêu

Phong thủy coi phòng khách như minh đường trong nhà, khoảng thoáng phía trước để khí tụ trước khi đi vào các phòng khác. Lời khuyên vì thế thường là phòng khách nên rộng và sáng hơn phòng ngủ. Nhìn từ sinh hoạt, đây là nơi cả nhà tụ lại mỗi tối, nơi đón khách dịp lễ Tết, nên dành cho nó diện tích lớn nhất trong khu động là hợp lý.

Tuy vậy, nhiều gia đình thật sự sống ở phòng ăn và bếp hơn phòng khách. Nếu cả nhà ăn tối cùng nhau rồi ngồi lại bên bàn ăn, phòng khách chỉ đón khách vài lần mỗi tháng, thì gộp khách – ăn thành một không gian và dành phần lớn diện tích cho bàn ăn là quyết định đúng với thói quen.

Bếp nhỏ quá thì người nấu xoay xở khó, hai người không đứng cùng được; bếp to quá thì đi lại giữa tủ lạnh, chậu rửa và bếp nấu tốn bước. Người thiết kế thường dùng “tam giác làm việc” nối ba điểm này, với tổng các cạnh vừa phải để đi lại ít mà không chạm nhau. Bếp chừng sáu đến mười hai mét vuông đủ cho phần lớn gia đình bốn người.

Chiều cao trần và tỉ lệ ba chiều

Diện tích chỉ là hai chiều. Cảm giác rộng hay chật còn phụ thuộc chiều cao trần. Nhà phố Việt Nam thường có chiều cao tầng khoảng ba mét đến ba mét sáu, sau khi làm trần còn khoảng hai mét bảy đến ba mét hai. Phòng khách tầng trệt hay được làm cao hơn các tầng trên.

Phong thủy có quan niệm trần quá thấp đè nén, gây cảm giác áp lực; trần quá cao trong phòng nhỏ lại như đứng dưới đáy giếng, khí không tụ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng phần lớn người đi vào một phòng nhỏ trần quá cao đều thấy là lạ. Trần cao hợp với phòng rộng, phòng khách thông tầng; phòng ngủ nhỏ hợp với trần vừa phải.

Khi trần thấp cục bộ do dầm hoặc do làm trần giả giấu ống, nên đặt phần thấp đó trên lối đi, trên tủ, trên khu vệ sinh, không đặt ngay trên giường hay sofa. Khi trần quá cao trong phòng nhỏ, đèn thả, giá treo hoặc màu trần đậm hơn tường một chút giúp hạ cảm giác chiều cao.

Diện tích theo vòng đời gia đình

Một ngôi nhà thường được ở hai ba chục năm, trong khi gia đình thay đổi nhanh hơn thế. Phòng của con lúc năm tuổi chỉ cần chỗ ngủ và chỗ chơi; lúc mười lăm tuổi cần bàn học, tủ sách, sự riêng tư; lúc con đi học xa, phòng có khi bỏ trống. Ông bà về ở cùng lại cần một phòng ở tầng thấp, gần nhà vệ sinh, đủ rộng cho xe lăn nếu cần.

Vì thế, thay vì cố đặt diện tích “đúng” cho từng phòng ở thời điểm xây, nên nghĩ theo hướng phòng có thể đổi vai. Hai phòng con nhỏ cạnh nhau có vách nhẹ để sau này gộp thành một. Phòng làm việc ở tầng trệt đủ rộng để thành phòng ông bà. Phòng khách tầng hai có thể ngăn thành phòng ngủ khi gia đình đông thêm. Cách thiết kế linh hoạt này giữ được tinh thần cân xứng của phong thủy qua nhiều giai đoạn, chứ không chỉ đúng vào năm dọn vào.

Khi thiết kế cho người già, diện tích tối thiểu tăng lên vì cần chỗ xoay xe lăn, khung tựa, lối đi rộng hơn bên giường. Đây là chỗ mà mọi lời bàn về phòng ngủ “vừa nhỏ cho tụ khí” cần nhường cho an toàn.

Cửa và cửa sổ cân với phòng

Cửa lớn phòng nhỏ. Quan niệm “cửa lớn mà trong nhỏ” thường được nhắc như một điểm hư của nhà. Ở quy mô phòng, cửa đi quá rộng so với phòng ngủ nhỏ khiến tường còn lại không đủ để kê tủ, giường; cửa hai cánh to cho phòng chín mét vuông là ví dụ hay gặp.

Cửa nhỏ phòng lớn. Ngược lại, phòng khách rộng chỉ có một cửa đi hẹp làm lối ra vào chật, khó mang đồ lớn vào, và khi đông khách thì tắc. Phòng lớn nên có cửa rộng hơn hoặc hai lối.

Cửa sổ vừa với tường. Cửa sổ quá lớn trên mặt Tây làm phòng nóng, cửa sổ quá nhỏ làm phòng tối. Kích thước cửa sổ nên tính theo hướng nắng và nhu cầu gió của từng phòng, không chỉ theo mặt đứng đẹp.

Thước Lỗ Ban là bước cuối. Nhiều gia đình chỉnh kích thước cửa theo thước Lỗ Ban, một quy ước dân gian. Việc này nên làm sau khi đã chọn được cửa vừa với phòng, và chỉ xê dịch trong phạm vi vài phân.

Phân bổ khi tổng diện tích có hạn

Nhà phố bốn mét ngang hay căn hộ bảy mươi mét vuông hiếm khi đủ chỗ cho mọi phòng ở mức thoải mái. Thứ tự ưu tiên dưới đây giúp quyết định chỗ nào được rộng, chỗ nào chấp nhận nhỏ.

• Giữ phòng ngủ ở mức đủ kê giường, tủ và có lối đi hai bên giường; phần dư đem cho khu sinh hoạt chung.
• Gộp phòng khách và phòng ăn thành một không gian thay vì làm hai phòng đều chật.
• Bếp làm dạng chữ I hoặc chữ L sát tường để tiết kiệm diện tích nhưng vẫn đủ ba điểm làm việc.
• Nhà vệ sinh làm gọn nhưng đủ khô – ướt tách biệt nếu được; gom về một khối để tiết kiệm ống.
• Phòng thờ ở nhà phố có thể là một gian nhỏ trên tầng cao nhất, chung với sân phơi có vách ngăn, miễn đủ khoảng đứng lễ.
• Kho, chỗ giặt, chỗ để giày dép nên được tính từ đầu; thiếu chúng thì đồ đạc tràn ra phòng khách và hành lang, mọi phòng đều thành chật.

Ví dụ giả định: căn hộ bảy mươi mét vuông hai phòng ngủ có phòng ngủ chính mười bốn mét, phòng con mười mét, khách – ăn – bếp liền nhau khoảng ba mươi mét, phần còn lại là hai nhà vệ sinh, lô gia giặt phơi và tường. Phân bổ như vậy được nhiều gia đình bốn người thấy dễ sống.

Câu hỏi thường gặp

Phòng ngủ bao nhiêu mét vuông là hợp phong thủy?

Không có con số chuẩn phong thủy. Nguyên tắc là vừa với người dùng; con số tham khảo hay gặp ở nhà phố là khoảng mười hai đến mười tám mét vuông cho phòng ngủ đôi và chín đến mười hai cho phòng đơn.

Phòng ngủ quá rộng có sao không?

Theo quan niệm, phòng ngủ quá rộng làm khí tán. Thực tế là điều hoà tốn điện hơn, giường thiếu chỗ tựa và phòng dễ thấy trống. Có thể chia phòng thành vùng ngủ, vùng thay đồ, góc đọc sách.

Phòng khách có nên rộng hơn phòng ngủ?

Phong thủy coi phòng khách như minh đường trong nhà nên thường khuyên rộng và sáng hơn phòng ngủ. Nếu gia đình sinh hoạt chủ yếu quanh bàn ăn, gộp khách – ăn và dành diện tích cho bàn ăn cũng hợp lý.

Nhà lớn người ít có xấu không?

Một quan niệm thường được dẫn từ sách nhà ở cổ coi nhà lớn người ít là điểm hư. Nhìn thực tế, nhà quá rộng so với số người tốn chi phí vận hành, dọn dẹp và dễ có phòng bỏ trống, ẩm mốc. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.

Trần nhà cao bao nhiêu là vừa?

Nhà phố thường có chiều cao thông thủy sau khi làm trần khoảng hai mét bảy đến ba mét hai. Trần cao hợp phòng rộng; phòng ngủ nhỏ hợp trần vừa phải. Phần trần thấp cục bộ nên đặt trên lối đi hoặc tủ.

Kích thước cửa có cần theo thước Lỗ Ban không?

Đó là quy ước dân gian, gia đình nào muốn thì áp dụng. Nên chọn kích thước cửa vừa với phòng và lối đi trước, rồi mới chỉnh vài phân theo thước nếu muốn, không để thước quyết định cửa to hay nhỏ.