Khay cát của mèo hợp nhất ở chỗ khuất, thoáng, có thoát khí như khu giặt phơi, ban công có mái che hay góc nhà vệ sinh rộng; còn ổ ngủ của mèo nên ở chỗ ấm, cao ráo, yên tĩnh. Theo quan niệm phong thủy, khay cát là một "vật uế" nên kiêng đặt gần bếp, gần bàn thờ, ngay lối vào và trong phòng ngủ. Mấy lời kiêng này khớp gần như hoàn toàn với lời khuyên vệ sinh: chất thải của mèo cần xa thức ăn, xa chỗ thờ, xa chỗ ngủ của người.
Mèo khác chó ở chỗ nó sống theo chiều cao và rất kén chỗ đi vệ sinh. Đặt khay sai chỗ, mèo bỏ khay đi tiểu ra sofa, góc tủ, chậu cây; khi đó nhà có mùi khai dai dẳng mà không phong thủy nào tính được. Bài dưới đi qua từng món đồ của mèo, chỗ đặt theo quan niệm và theo tập tính, rồi đưa sơ đồ mẫu cho căn hộ và nhà ống.
Mèo trong lịch con giáp Việt và vì sao có chuyện kiêng chỗ
Người Việt là một trong số ít dân tộc đặt con mèo vào vị trí chi Mão trong mười hai con giáp, chỗ mà lịch Trung Hoa dành cho con thỏ. Trên la kinh, Mão nằm ở chính Đông, thuộc hành Mộc. Từ đó, một số sách phổ thông khuyên đặt chỗ ở của mèo phía Đông. Lời khuyên này là ghép biểu tượng của thời gần đây; sách phong thủy cổ không bàn về chỗ nuôi mèo, vì con mèo trong nhà xưa tự do đi lại, bắt chuột, ngủ ở bếp tro hay trên gác.
Chuyện kiêng chỗ đặt khay cát chỉ xuất hiện khi mèo thành thú cưng ở trong nhà kín. Trước kia mèo đi vệ sinh ngoài vườn, đào đất lấp lại, không ai phải nghĩ khay để đâu. Nay trong căn hộ ba phòng, khay cát là một vật cố định, có mùi, và người ta tự nhiên đem các nguyên tắc cũ về bếp, bàn thờ, cửa chính ra áp vào nó.
Có một điểm thú vị: mèo trong dân gian Việt vừa được quý vì bắt chuột giữ thóc, vừa bị gắn với vài lời kiêng, như câu "mèo đến nhà thì khó". Nhưng không có lời kiêng nào nói nuôi mèo là xấu. Những gì người ta bàn chủ yếu là để mèo ở đâu cho nhà sạch và yên.
Từng món đồ của mèo nên đặt ở đâu
Một con mèo trong nhà cần ít nhất năm thứ: khay cát, bát ăn, bát nước, ổ ngủ, chỗ trèo và cào móng. Mỗi thứ có một yêu cầu riêng, và mèo rất ghét khi các thứ này nằm sát nhau.
| Món đồ | Chỗ hợp | Chỗ nên tránh | Lý do |
|---|---|---|---|
| Khay cát | Khu giặt phơi, ban công có mái, góc nhà vệ sinh rộng, phòng kho thoáng | Bếp, cạnh bàn thờ, lối vào, phòng ngủ, cạnh bát ăn | Mùi, bụi cát, mầm bệnh trong phân |
| Bát ăn | Góc yên trong bếp xa bếp nấu, hoặc phòng ăn | Cạnh khay cát, giữa lối đi | Mèo không ăn gần chỗ vệ sinh |
| Bát nước | Tách khỏi bát ăn một khoảng, có thể đặt vài chỗ | Cạnh khay cát | Mèo thích nước xa thức ăn |
| Ổ ngủ | Chỗ cao, ấm, nhìn được phòng: kệ, bậu cửa sổ có che | Lối gió lùa, dưới điều hoà thổi thẳng | Mèo ngủ nhiều, cần cảm giác an toàn |
| Trụ cào, kệ trèo | Cạnh sofa, cạnh cửa sổ, phòng khách | Sát bàn thờ, kệ đồ dễ vỡ | Mèo trèo theo lối gần nhất |
| Lồng vận chuyển | Để mở trong phòng như một ổ phụ | Cất kín trong kho | Mèo quen lồng thì đi khám đỡ sợ |
Khi mỗi thứ ở đúng chỗ, mèo ít cào phá, ít đi bậy, và nhà ít mùi. Đó cũng là trạng thái mà dân gian gọi là nhà "sạch khí": không có góc nào bị bỏ bẩn lâu ngày.
Các lời kiêng phong thủy về khay cát và lý do thực tế
Không đặt khay cát trong hoặc sát bếp. Bếp là nơi giữ lửa và thức ăn, cần sạch theo mọi quan niệm. Phân mèo có thể mang trứng ký sinh trùng; bụi cát vón và lông bay lên khi mèo bới. Đặt khay cách xa khu sơ chế, nấu nướng là điều bác sĩ thú y nào cũng khuyên.
Không đặt cạnh hoặc dưới bàn thờ. Chỗ thờ cần trang nghiêm. Mèo đi vệ sinh xong hay nhảy lên chỗ cao gần nhất; nếu đó là bàn thờ thì bát hương, đèn, hoa quả dễ đổ. Tách khay cát xa phòng thờ một khoảng và chặn lối trèo lên bục thờ.
Không đặt ở lối vào nhà. Cửa chính là chỗ đón khách và đón gió. Khay cát ở đây làm mùi đập vào mặt người vào nhà, và mèo bị giật mình mỗi lần cửa mở nên dễ bỏ khay.
Không đặt trong phòng ngủ. Phòng ngủ là chỗ tĩnh, kín, nên mùi ở đây tích lại suốt đêm. Mèo bới cát lúc nửa đêm cũng gây tiếng động. Nếu căn hộ quá nhỏ, ít nhất không đặt cạnh đầu giường.
Không đặt ở góc tối, bí khí. Dân gian gọi là góc "tù". Thực tế, góc không có gió làm cát ẩm, mùi amoniac từ nước tiểu đọng lại. Khay cát cần chỗ có gió nhẹ hoặc gần quạt hút.
Mức tin. Các lời kiêng trên là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng gần như lời nào cũng có lý do vệ sinh đi kèm nên nghe theo cũng không mất gì.
Tập tính của mèo quyết định chỗ đặt khay hơn mọi quy tắc
Mèo chọn chỗ đi vệ sinh dựa trên ba điều: yên tĩnh, có đường thoát và sạch. Một khay đặt trong góc cụt, phía trước là máy giặt đang vắt ầm ầm, sẽ bị mèo bỏ dù góc đó có hợp hướng nào. Mèo cũng không thích đi vệ sinh gần chỗ ăn uống, nên khay và bát ăn phải ở hai khu khác nhau.
Lời khuyên phổ biến của người nuôi mèo và bác sĩ thú y là số khay bằng số mèo cộng thêm một, đặt ở những chỗ khác nhau, không dồn tất cả vào cùng một góc. Nhà nhiều tầng nên có khay ở mỗi tầng mèo hay ở. Khay cần được xúc mỗi ngày; cát nên thay toàn bộ định kỳ tuỳ loại.
Một dấu hiệu nên để ý: mèo đột nhiên đi tiểu ngoài khay, ngồi khay lâu mà ra ít, hoặc kêu khi đi. Đó có thể là vấn đề đường tiết niệu, không phải "nhà phạm" gì. Mèo đực đi tiểu khó hoặc không tiểu được là tình huống cần đưa đến bác sĩ thú y sớm, không chờ.
Khi đổi chỗ khay cát vì lý do phong thủy, hãy dời từ từ, mỗi ngày một đoạn ngắn, hoặc đặt khay mới ở chỗ mới trong khi giữ khay cũ vài ngày. Đổi đột ngột thường làm mèo đi bậy, và nhà có mùi khai còn khó chịu hơn bất kỳ lời kiêng nào.
Sơ đồ bố trí mẫu cho căn hộ hai phòng ngủ
Ví dụ giả định: căn hộ khoảng sáu mươi mét vuông, cửa chính mở vào phòng khách, bếp chữ L liền phòng khách, hai phòng ngủ, một nhà vệ sinh chung, lô gia phơi đồ sau bếp, bàn thờ treo trên tường phòng khách.
- Khay cát đặt ở lô gia phơi đồ, góc xa máy giặt, có mái che và gió thông; lát tấm thảm hứng cát dưới khay.
- Bát ăn đặt ở góc phòng ăn, cách bếp nấu ít nhất vài bước, không nằm trên lối đi từ bếp ra bàn.
- Bát nước thứ nhất đặt ở phòng khách gần cửa sổ, bát thứ hai ở hành lang dẫn vào phòng ngủ.
- Kệ trèo và trụ cào đặt cạnh cửa sổ phòng khách, phía đối diện tường có bàn thờ, để lối trèo không dẫn về phía bàn thờ.
- Ổ ngủ chính đặt trên tầng giữa của kệ trèo; ổ phụ là lồng vận chuyển để mở trong góc phòng khách.
- Cửa phòng ngủ đóng ban đêm nếu nhà có người dị ứng lông hoặc khó ngủ.
- Lắp lưới ở cửa sổ và lô gia trước khi cho mèo ra vào tự do.
Bố trí này giữ đúng các lời kiêng: khay cát xa bếp, xa bàn thờ, xa cửa chính và phòng ngủ, đồng thời đáp ứng tập tính của mèo. Nhà ống làm tương tự, chỉ cần thêm một khay ở tầng mèo hay ngủ.
Nhà ống nhiều tầng và nhà ở quê có vườn: bố trí khác căn hộ ở đâu
Nhà ống có cầu thang là trục đi lại của mèo. Mèo lên xuống cầu thang nhiều lần trong ngày, nên khay cát đặt ngay chân thang tầng trệt sẽ đưa mùi đi khắp các tầng như một ống khói. Chỗ hợp hơn là sân sau, khu giặt phơi trên sân thượng có mái, hoặc nhà vệ sinh tầng mà mèo hay ở nhất.
Giếng trời không phải chỗ đặt khay. Nhiều nhà thấy giếng trời thoáng nên đặt khay ở đáy giếng. Mưa tạt làm ướt cát, và mùi từ đáy giếng bốc thẳng lên các phòng có cửa sổ mở vào giếng. Giếng trời trong quan niệm là nơi lấy sáng, đón khí cho cả nhà; giữ nó sạch là hợp cả hai lối nghĩ.
Tầng có phòng thờ nên có cửa đóng được. Nhà ống thường đặt phòng thờ ở tầng trên cùng. Mèo thích chỗ cao và yên nên rất hay tìm lên đó. Một cánh cửa đóng khi không thắp hương giải quyết gọn chuyện này, khỏi phải dựa vào lời kiêng.
Nhà ở quê có vườn thì mèo tự đi vệ sinh ngoài đất. Nhiều nhà vẫn để mèo đi lại tự do như xưa. Khi đó nên chừa một góc vườn đất tơi xa giếng, xa luống rau ăn sống, và dọn định kỳ. Trong nhà vẫn nên có một khay cho những đêm mưa, đặt ở chái bếp phía ngoài hoặc hiên sau, không đặt trong gian thờ giữa của nhà ba gian.
Khử mùi khay cát: phần quyết định nhà có "khí sạch" hay không
Một khay cát đặt đúng chỗ mà không dọn thì vẫn bốc mùi khắp nhà. Mùi khai của nước tiểu mèo đến từ amoniac sinh ra khi chất thải phân huỷ, nên cách khử tốt nhất là không để nó kịp phân huỷ: xúc mỗi ngày, cho vào túi kín, bỏ ngay ra thùng rác ngoài nhà.
Cát vón tốt giúp tách nước tiểu thành cục để xúc gọn. Lớp cát nên đủ dày để mèo bới và lấp; quá mỏng thì nước tiểu đọng xuống đáy khay. Khay nên rửa định kỳ bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, tránh chất tẩy mùi nồng vì mèo nhạy mũi và có thể bỏ khay.
Nhiều người đặt túi than hoạt tính, bình tinh dầu hay đốt trầm cạnh khay để át mùi. Than hoạt tính dùng được; tinh dầu và khói nhang thì nên cẩn thận vì một số loại tinh dầu không an toàn cho mèo, và khói làm mèo khó thở. Mở cửa sổ, đặt quạt hút ở lô gia là cách đơn giản và an toàn hơn.
Nếu nhà có phụ nữ mang thai, nên nhờ người khác xúc khay, hoặc đeo găng và rửa tay kỹ, vì phân mèo có thể chứa ký sinh trùng Toxoplasma. Đây là lời khuyên y tế phổ biến, không liên quan gì đến quan niệm kiêng kỵ.
Câu hỏi thường gặp
Đặt khay cát mèo trong nhà vệ sinh có được không?
Được, nếu nhà vệ sinh đủ rộng, có quạt hút và cửa luôn mở hé cho mèo ra vào. Nên đặt khay ở góc khô, xa vòi sen để cát không bị ướt. Nhược điểm là khi có người dùng nhà vệ sinh lâu, mèo không vào được và có thể đi bậy chỗ khác.
Ổ mèo nên đặt hướng nào theo phong thủy?
Một số sách phổ thông khuyên phía Đông vì mèo ứng với chi Mão trong con giáp Việt. Đây là cách ghép biểu tượng, không phải quy tắc cổ. Quan trọng hơn là chỗ ổ cao ráo, ấm, có tầm nhìn ra phòng và không nằm dưới luồng gió điều hoà thổi thẳng.
Mèo cứ đi tiểu ra ngoài khay thì có phải do đặt sai chỗ?
Có thể do chỗ đặt ồn, tối, gần bát ăn hoặc khay bẩn. Nhưng mèo đi tiểu ngoài khay đột ngột, ngồi khay lâu mà ra ít hay kêu khi đi có thể là dấu hiệu bệnh đường tiết niệu. Khi đó nên đưa mèo đến bác sĩ thú y, đặc biệt nếu là mèo đực.
Có nên đốt trầm, xông tinh dầu để át mùi khay cát?
Không nên lấy mùi thơm che mùi khai. Khói làm mèo khó thở và một số tinh dầu không an toàn với mèo. Cách hiệu quả là xúc cát mỗi ngày, thay cát định kỳ, đặt khay chỗ có gió và dùng quạt hút hoặc túi than hoạt tính đặt cạnh khay.
Nhà nuôi hai con mèo cần bao nhiêu khay cát?
Lời khuyên phổ biến là số khay bằng số mèo cộng một, tức ba khay cho hai con. Các khay nên ở những vị trí khác nhau chứ không đặt sát nhau. Điều này giúp tránh tranh chấp giữa hai con và giảm chuyện đi bậy khi một khay chưa kịp dọn.
Khay cát đặt ngoài ban công có bị mưa nắng ảnh hưởng không?
Có. Cát ướt sẽ vón cục, bốc mùi và mèo không chịu dùng; nắng chiều làm khay nóng. Nếu đặt ở ban công, cần mái che kín mưa hắt, khay có nắp, và một tấm chắn nắng. Ban công cũng phải có lưới an toàn trước khi cho mèo ra.