Phong thủy nhà ở thường ngại cây có gai và lá nhọn đặt ở chỗ người qua lại, sát giường, cạnh ghế ngồi hay chĩa thẳng vào người, vì coi vật nhọn là một dạng "sát"; nhưng cũng có tập quán đặt xương rồng ở cửa, bậu cửa sổ để "giữ nhà". Hai quan niệm này cùng tồn tại, và chỗ đặt mới là điều quyết định.
Bài này đi qua những cây lá nhọn, có gai hay gặp trong nhà Việt, giải thích vì sao phong thủy để ý đến hình dáng lá, chỗ nên đặt, chỗ nên tránh và cách chăm an toàn với gai và nhựa cây. Những chỗ nói nên hay kiêng là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn với trẻ nhỏ và thú nuôi thì nên làm theo dù bạn có tin phong thủy hay không.
Vì sao phong thủy để ý đến lá nhọn và gai
Phong thủy đọc hình dáng của mọi vật trong nhà. Vật tròn, cong được coi là hiền hoà; vật nhọn, sắc được coi là "sắc khí" hay sát. Khái niệm tiêm sát, tức sát do vật nhọn, thường được dùng cho góc tường, góc tủ chĩa vào giường hay ghế ngồi; cây có gai và lá nhọn cứng được xếp vào cùng nhóm khi chúng chĩa vào chỗ người ở lâu. Trong ngũ hành, hình nhọn thường được gắn với hành Hoả.
Ở góc nhìn tâm lý, phản ứng với vật nhọn là có thật. Một số nghiên cứu tâm lý học thị giác, như công trình của Bar và Neta công bố năm 2006, cho thấy người tham gia thường thích vật có đường cong hơn vật có góc nhọn, và giải thích bằng việc não người phản ứng cảnh giác với hình nhọn. Đây không phải bằng chứng cho phong thủy, nhưng giúp hiểu vì sao lời khuyên tránh vật nhọn ở chỗ nghỉ ngơi lại dễ được chấp nhận.
Lý do thực tế nhất thì đơn giản hơn: gai đâm vào tay, lá nhọn chọc vào mắt, nhất là với trẻ nhỏ, người già mắt kém và thú nuôi. Chỗ đặt cây có gai vì vậy cần được nghĩ theo đường đi và tầm cao của người trong nhà, không chỉ theo phương vị.
Người làm phong thủy cũng không coi mọi vật nhọn là như nhau. Mức độ được xét theo ba điều: vật to hay nhỏ, gần hay xa, và người ở cạnh nó bao lâu. Một chậu xương rồng bằng nắm tay ở bậu cửa sổ xa giường gần như không đáng bàn; một cây ngọc giá cao ngang vai, lá cứng chĩa vào ghế ngồi đọc sách hằng ngày thì đáng dời. Cách đánh giá này trùng với cách nghĩ về rủi ro va chạm.
Hai quan niệm trái ngược về cây gai
Quan niệm kiêng. Nhiều sách bài trí khuyên không đặt xương rồng, cây gai trong phòng ngủ, phòng khách, cạnh bàn làm việc, cho rằng chúng tạo không khí căng, "đâm" vào các mối quan hệ. Một số người còn ngại cả tên gọi, như lưỡi hổ.
Quan niệm dùng để giữ nhà. Ở nhiều vùng, người ta đặt xương rồng hay cây gai ở cửa, cổng, bậu cửa sổ với ý ngăn điều không lành, giống như cách người xưa trồng hàng rào gai quanh vườn để giữ nhà. Ý nghĩa ở đây là bảo vệ, không phải xung khắc.
Chỗ gặp nhau của hai quan niệm. Cả hai đều đồng ý cây gai thuộc về vùng biên của ngôi nhà, cửa sổ, ban công, lối vào, chứ không thuộc về chỗ người ngồi, nằm lâu. Đây là cách đọc dung hoà và cũng là cách an toàn nhất.
Quan niệm theo tên gọi. Tên như lưỡi hổ, lưỡi mèo, đuôi công là tên dân gian theo hình dáng. Có người kiêng tên dữ, có người lại thích vì tên mạnh. Tên gọi không thay đổi đặc tính của cây; đây hoàn toàn là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Những cây lá nhọn, có gai hay gặp trong nhà
Bảng dưới gom các cây hay gặp, kèm đặc điểm cần biết khi chọn chỗ đặt. Cột an toàn ghi điều nên để ý với trẻ nhỏ và thú nuôi.
| Cây | Đặc điểm lá, gai | Chỗ hợp | An toàn |
|---|---|---|---|
| Xương rồng các loại | Gai nhỏ, có loại có lông gai rất mịn khó gỡ | Bậu cửa sổ nắng, ban công | Gai đâm tay; lông gai mịn bám da |
| Xương rồng bát tiên | Thân có gai, nhựa trắng | Ban công, cửa sổ nhiều nắng | Nhựa trắng gây kích ứng da, mắt |
| Lưỡi hổ | Lá cứng, thẳng đứng, đầu lá nhọn | Góc phòng có sáng, lá hướng lên | Lá có thể gây khó chịu tiêu hoá nếu thú nuôi nhai |
| Dứa cảnh | Lá dài, mép có răng cưa ở nhiều giống | Góc phòng, kệ thấp ít qua lại | Mép lá cứa tay khi lau, chuyển chậu |
| Ngọc giá (yucca) | Lá cứng, đầu nhọn như mũi kim | Góc rộng, ban công | Đầu lá ngang tầm mắt trẻ rất nguy hiểm |
| Lô hội | Lá mọng, mép có gai mềm | Bậu cửa sổ | Nhựa vàng dưới vỏ có thể gây tiêu chảy nếu ăn phải |
Sen đá phần lớn không có gai và lá tròn mọng, nên thường không bị xếp vào nhóm kiêng; một số người nhầm sen đá với xương rồng chỉ vì cùng ưa nắng. Ngược lại, có những cây trông mềm mại nhưng mép lá sắc như cỏ lau cảnh, nên khi chọn cây hãy sờ thử mép lá ở cửa hàng trước khi mua.
Chỗ nên tránh đặt cây gai, lá nhọn
Những chỗ dưới đây vừa bị phong thủy ngại vừa có lý do an toàn rõ ràng:
- Cạnh lối đi chính, ở tầm hông và tầm mặt trẻ nhỏ.
- Sát tay ghế sofa, nơi người ta hay gác tay hoặc với tay lấy đồ.
- Đầu giường, tab đầu giường, cạnh chỗ nằm của trẻ.
- Giữa bàn ăn, bàn trà, nơi tay người với qua lại.
- Mép bàn làm việc phía người ngồi; nếu thích, đặt ở góc xa bàn.
- Chỗ mèo hay nhảy lên, như bậu cửa sổ quen của mèo, nóc tủ thấp, kệ cạnh giường.
- Lối ra ban công, nơi người hay đi chân trần và vội.
- Phòng ngủ của người già mắt kém, nhất là chỗ họ đi lại ban đêm.
Nếu nhà bạn đang có cây gai ở một trong các chỗ trên, việc đơn giản nhất là dời nó ra bậu cửa sổ hoặc ban công; cây xương rồng ưa nắng nên thường sống khoẻ hơn ở đó.
Nhà có trẻ nhỏ và chó mèo: sắp xếp cây gai theo từng giai đoạn
Trẻ bò và tập đi. Đây là giai đoạn trẻ với tay vào mọi thứ dưới tầm sáu bảy mươi phân và cho vào miệng. Mọi chậu xương rồng, cây gai, cây có nhựa nên lên cao hoặc ra ban công đóng cửa. Không nên chỉ dặn trẻ, vì trẻ ở tuổi này chưa nhớ được lời dặn.
Trẻ mẫu giáo. Trẻ đã hiểu gai đau, nhưng hay chạy nhảy và va vào đồ. Cây gai có thể quay lại bậu cửa sổ cao, nhưng vẫn tránh lối đi và góc chơi. Đây là lúc dạy trẻ gọi tên cây và biết cây nào không được chạm.
Mèo. Mèo nhảy lên bậu cửa sổ, kệ, nóc tủ, nên chỗ cao chưa chắc đã an toàn. Một số mèo thích cắn lá dài, nhọn. Nếu nhà có mèo, chọn cho cây gai một chỗ có cửa kính đóng hoặc một kệ mèo không đứng được.
Chó. Chó ít leo trèo nhưng hay đào đất chậu và nhai cây ở tầm thấp. Chậu cây gai dưới sàn là chỗ mõm chó dễ bị đâm. Đặt chậu lên kệ cao hơn tầm mõm khi chó đứng hai chân.
Chỗ hợp và cách đặt để lá không "chĩa" vào người
Bậu cửa sổ nhiều nắng và ban công là chỗ hợp nhất cho xương rồng và cây gai: cây ưa nắng, người ít khi chạm vào, và theo quan niệm thì đây đúng là vùng biên của ngôi nhà. Với lối vào, nếu muốn giữ tập quán, chọn chậu nhỏ đặt trên cao hoặc lệch hẳn sang một bên, không đặt ở tầm tay người mở cửa.
Với cây lá nhọn cao như lưỡi hổ, ngọc giá, cách đặt quan trọng hơn chỗ đặt. Lưỡi hổ có lá mọc thẳng đứng, đặt trong góc phòng thì lá hướng lên trần chứ không chĩa vào ai; vấn đề chỉ đến khi cây quá già, lá xoè ngang ra lối đi. Lúc đó tách bớt bụi, cắt lá ngã. Ngọc giá có đầu lá rất cứng, nên đặt ở góc rộng, ban công, hoặc cắt bớt mũi nhọn ở những lá ngang tầm mắt.
Một cách nữa là đặt cây gai cạnh cây lá mềm, lá tròn: một cụm cây có xương rồng ở giữa, cây lá mềm bao ngoài, vừa giảm cảm giác sắc vừa tạo lớp đệm để tay không chạm gai. Cách này cũng được người thích bài trí theo âm dương ưa chuộng, vì có cả cứng lẫn mềm trong một cụm.
Chăm cây gai an toàn
Gai và nhựa cây gây phiền phức nhiều nhất khi bạn thay chậu, lau lá hoặc dời chậu. Các bước dưới giúp giảm rủi ro:
- Đeo găng tay dày khi thay chậu xương rồng; găng vải mỏng không chặn được gai lớn.
- Dùng một dải giấy gấp nhiều lớp hoặc một miếng xốp quấn quanh thân để nhấc cây, không cầm trực tiếp.
- Với cây có nhựa trắng như xương rồng bát tiên, tránh để nhựa dính vào da và mắt; dính thì rửa ngay bằng nhiều nước sạch, dính vào mắt mà còn đỏ, đau thì đi khám.
- Gai nhỏ đâm vào da thì gỡ bằng nhíp; lông gai rất mịn có thể gỡ bằng cách dán băng dính lên rồi bóc ra.
- Lau lá lưỡi hổ, dứa cảnh từ gốc lên ngọn, theo chiều lá, để không bị mép lá cứa.
- Sau khi chăm cây, rửa tay trước khi chạm vào mắt hoặc cho trẻ ăn.
- Chậu đặt trên cao phải chắc, có đế chống trượt; một chậu xương rồng rơi trúng người gây thương tích kép.
Trẻ đã nhai lá, nuốt nhựa cây hoặc có biểu hiện bất thường sau khi chạm cây thì nên đưa đến cơ sở y tế, mang theo ảnh hoặc một mẩu cây để nhân viên y tế nhận diện.
Câu hỏi thường gặp
Xương rồng trong phòng ngủ có kiêng không?
Nhiều sách bài trí khuyên không đặt xương rồng trong phòng ngủ vì cho rằng vật nhọn không hợp với chỗ nghỉ ngơi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Lý do thực tế là gai cạnh giường dễ đâm tay ban đêm, và xương rồng cần nắng mạnh mà phòng ngủ thường không có.
Lưỡi hổ có phải cây kiêng trong nhà không?
Không có quy tắc chung. Có người ngại vì tên gọi và lá nhọn, có người lại đặt ở góc phòng hay cửa vì lá thẳng đứng, dễ sống. Lá lưỡi hổ mọc hướng lên, ít khi chĩa vào người nếu đặt trong góc. Với nhà có chó mèo hay nhai lá, nên đặt ở chỗ chúng không với tới.
Đặt xương rồng cạnh máy tính có hút được bức xạ không?
Không có bằng chứng xương rồng hay cây nào hút được sóng điện từ từ máy tính, điện thoại. Lời đồn này rất phổ biến nhưng không có cơ sở vật lý. Nếu bạn thích một chậu xương rồng trên bàn, lý do chính đáng là nó đẹp và dễ chăm, miễn là bàn có đủ sáng.
Cây gai ở ngoài ban công có cần lo gì không?
Ban công là chỗ hợp nhất cho cây gai. Chỉ cần đặt chậu chắc chắn, không đặt trên lan can hoặc mép ban công vì gió có thể làm rơi xuống dưới, và không đặt ở lối đi ra ban công nếu nhà có trẻ chạy nhảy.
Muốn giữ tập quán đặt xương rồng ở cửa thì làm sao cho an toàn?
Chọn cây nhỏ, chậu chắc, đặt ở chỗ cao hơn tầm tay trẻ hoặc lệch hẳn sang một bên cửa, xa chỗ tay người mở khoá. Không đặt ngay chỗ giẫm chân hay chỗ để giày dép. Tập quán là của từng nhà, an toàn là điều nên giữ cho mọi nhà.
Có nên cắt bớt đầu lá nhọn của cây để bớt sát không?
Với cây có đầu lá cứng như ngọc giá, cắt mũi nhọn ở những lá ngang tầm mắt là cách nhiều người làm để an toàn, cây vẫn sống bình thường dù vết cắt sẽ khô nâu. Với lưỡi hổ, cắt đầu lá làm lá ngừng dài ra, nên chỉ cắt khi thật cần.