Dưới góc phong thủy, bể thủy sinh là nơi nước nuôi cây ngay trước mắt, đúng hình ảnh "Thủy sinh Mộc" trong ngũ hành, nên nhiều người coi đây là dạng bể hài hoà hơn bể chỉ có nước và cá. Bể thủy sinh xanh tốt cũng gần với hai điều phong thủy ưa nhất ở nước: trong và có sinh khí.
Bù lại, bể thủy sinh cần nhiều hiểu biết hơn bể cá thường: ánh sáng, dinh dưỡng, cân bằng giữa cây và tảo. Bài này giải thích bể thủy sinh khác gì dưới góc nhìn phong thủy, cách đọc bố cục đá, lũa, cây, chỗ đặt hợp với ánh sáng trong nhà, và những việc kỹ thuật cần nắm để bể không thành một khối rêu xanh. Phần ý nghĩa là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Bể thủy sinh là gì và khác bể cá thường ở đâu
Bể thủy sinh là bể trồng cây sống dưới nước làm chủ thể, cá và tép chỉ là phần đi kèm. Đáy bể có lớp nền dinh dưỡng, trên có đá, gỗ lũa và nhiều loại cây: cây trải thảm, cây thân đứng, rêu bám đá. Bể được chiếu đèn theo giờ, đôi khi bổ sung khí CO2 để cây quang hợp tốt hơn.
Khác với bể cá thường, nơi nước chủ yếu được lọc cơ học và vi sinh, trong bể thủy sinh cây tham gia làm sạch nước: cây hút nitrat và các chất dinh dưỡng mà nếu để lại thì tảo sẽ dùng. Một bể thủy sinh cân bằng thường có nước rất trong, cá ít bệnh hơn. Đổi lại, người chơi phải chăm cả cây lẫn cá, và khi một bên mất cân bằng thì bên kia cũng chịu ảnh hưởng theo.
Phong cách bể thủy sinh hiện đại chịu ảnh hưởng lớn từ trào lưu "thủy sinh tự nhiên" do nhà thiết kế người Nhật Takashi Amano khởi xướng, coi bể như một phong cảnh thu nhỏ. Ở Việt Nam, thú chơi này phát triển mạnh ở các thành phố lớn, có cộng đồng người chơi và cuộc thi bố cục riêng.
Thủy sinh Mộc: cách đọc phong thủy của bể trồng cây
Nước nuôi cây. Trong vòng tương sinh, Thủy sinh Mộc. Bể thủy sinh là nơi quan hệ ấy hiện ra cụ thể: nước trong bể nuôi cây xanh. Nhiều người hành nghề coi bể như vậy là "thủy mộc tương sinh", hài hoà hơn bể nước trống.
Màu xanh mang hành Mộc. Màu xanh lá của cây thuộc Mộc, gắn với sinh trưởng, mùa xuân, phương Đông. Vì vậy bể thủy sinh hay được gợi ý đặt ở phía Đông hoặc Đông Nam của phòng; đây là quan niệm, không phải điều bắt buộc.
Có cả núi và nước. Bể có đá và lũa dựng thành núi, đồi; nước và cây làm thung lũng, đồng cỏ. Giống non bộ, bể thủy sinh cũng là một mô hình sơn thủy, chỉ khác là toàn bộ nằm dưới nước.
Cây úa, tảo phủ thì ngược ý. Theo quan niệm, cây vàng úa, thân thối, tảo phủ kín kính là hình ảnh suy, đi ngược ý sinh khí. Thực tế, đó là dấu hiệu bể mất cân bằng cần chỉnh.
Ba kiểu bố cục hay gặp và cách đọc
Người chơi thủy sinh thường nói về vài dạng bố cục cơ bản. Bảng dưới gom ba dạng quen thuộc, kèm cách đọc theo lối hình thế và mức độ dễ làm.
| Bố cục | Hình dáng | Cách đọc theo hình thế | Độ dễ |
|---|---|---|---|
| Tam giác (một bên cao) | Cây, đá cao dồn một bên, thấp dần sang bên kia | Núi chủ một bên, khoảng trống mở ra như minh đường | Dễ cho người mới |
| Lõm (hai bên cao, giữa thấp) | Hai cụm cao hai bên, giữa là khoảng trống | Như hai tay núi ôm lấy thung lũng, nước tụ giữa | Trung bình |
| Lồi (giữa cao) | Một cụm cao ở giữa, thấp dần hai bên | Như đảo giữa nước; trọng tâm rõ | Trung bình, dễ thành khối nặng |
| Đá bố cục kiểu Iwagumi | Vài khối đá chính phụ trên thảm cỏ, ít loài cây | Núi chủ, núi khách rõ ràng như non bộ | Khó, cần giữ cỏ và tảo cân bằng |
Bố cục lõm được nhiều người coi là gần phong thủy hình thế nhất, vì nó tái hiện thế "hai tay ôm, giữa có minh đường". Nhưng bố cục nào cũng đẹp nếu cân đối và được chăm tốt.
Đá và lũa: chọn thế nào cho hợp
Đá trong bể thủy sinh được chọn theo hình dáng và tính chất. Về hình, các nguyên tắc giống non bộ: một khối chủ, vài khối phụ, mặt đẹp quay ra trước, tránh khối nhọn chĩa thẳng ra ngoài. Về tính chất, cần biết đá có làm thay đổi nước không: một số loại đá vôi làm nước cứng hơn, độ pH tăng, không hợp với cây và cá ưa nước mềm.
Lũa là gỗ đã ngâm, xử lý để chìm và không mục nhanh. Lũa có nhánh vươn như rễ cây cổ thụ, cành cây khô, gợi rừng già. Theo lối đọc ngũ hành, lũa mang hành Mộc. Lũa mới cho vào bể thường làm nước ngả màu trà vì tiết ra tanin; ngâm trước vài lần sẽ bớt.
Một chỗ hay bị nhắc trong phong thủy là lũa có nhánh nhọn chĩa thẳng ra phía người ngồi. Một số người coi đó là hình sát; lý do thực tế là nhánh nhọn sát kính dễ làm xước tay khi chăm bể. Xoay lũa để nhánh hướng lên hoặc sang bên vừa đẹp hơn vừa an toàn.
Chỗ đặt bể thủy sinh trong nhà
Vì cây cần ánh sáng ổn định, chỗ đặt bể thủy sinh khắt khe hơn bể cá thường. Một số gợi ý:
- Tránh nắng trực tiếp: nắng chiếu vào bể vài giờ làm tảo bùng lên nhanh hơn cây; ánh sáng nên đến từ đèn bể, có hẹn giờ.
- Phòng khách, phòng làm việc, sảnh: khu vực chung được ưa theo quan niệm; người ngắm nhiều thì bể cũng được để ý chăm.
- Phía Đông, Đông Nam của phòng: nếu muốn theo quan niệm ngũ hành, đây là các phương thuộc Mộc; chỉ chọn khi không bị nắng gắt.
- Tránh phòng ngủ: đèn sáng nhiều giờ và tiếng lọc làm khó ngủ; nhiều phái cũng không ưa nước trong phòng ngủ.
- Gần ổ điện cao, xa đồ điện tử: bể thủy sinh có nhiều thiết bị: đèn, lọc, có khi sưởi và van khí; cần ổ điện an toàn.
- Chỗ dễ thò tay: bể thủy sinh cần tỉa cây hằng tuần; đặt quá cao hay quá sâu trong góc khiến việc chăm thành cực.
Việc chăm hằng tuần của bể thủy sinh gồm thay một phần nước, tỉa ngọn cây, nhặt lá úa, cạo tảo trên kính và kiểm đèn, khí. Chỗ đặt nào giúp bạn làm những việc ấy trong mười lăm, hai mươi phút là chỗ đặt tốt, bất kể phương vị.
Đèn, khí CO2 và tảo: ba việc kỹ thuật phải nắm
Đèn có giờ giấc. Cây thủy sinh cần ánh sáng đủ nhưng không quá nhiều. Người chơi thường cho đèn chạy khoảng sáu đến tám giờ mỗi ngày bằng hẹn giờ. Đèn bật quá lâu là nguyên nhân hàng đầu khiến tảo phát triển.
Khí CO2 có áp suất. Bể nhiều cây hay dùng bình CO2 nén để cây quang hợp mạnh. Bình là bình khí áp suất cao: cần van giảm áp chất lượng, đặt bình đứng vững, xa nguồn nhiệt, kiểm rò rỉ định kỳ. Thừa CO2 trong nước có thể làm cá ngạt; cần chỉnh lượng khí và tắt khí khi tắt đèn.
Tảo là dấu hiệu mất cân bằng. Tảo xuất hiện khi ánh sáng, dinh dưỡng và CO2 lệch nhau. Thay vì dùng hoá chất diệt tảo ngay, nên giảm giờ đèn, thay nước đều, thêm cây phát triển nhanh và nuôi tép, ốc ăn tảo.
Bể mới cần thời gian. Bể thủy sinh mới dựng thường qua vài tuần tảo lên rồi lắng xuống khi cây bén rễ. Kiên nhẫn qua giai đoạn này là điều người chơi lâu năm hay dặn người mới.
Cá, tép, ốc trong bể thủy sinh
Trong bể thủy sinh, sinh vật được chọn để phục vụ cảnh cây, không lấn át nó. Những đàn cá nhỏ bơi đồng loạt như cá neon, cá tetra, cá sọc ngựa là lựa chọn quen thuộc vì làm cảnh có chuyển động mà không phá cây. Tép cảnh và một số loài ốc nhỏ ăn tảo, ăn thức ăn thừa, giúp bể sạch hơn.
Nên tránh những loài đào nền, ăn cây hoặc lớn quá cỡ bể: cá vàng hay nhổ và ăn cây, cá la hán đào xới cả bể, nhiều loài cá chép nhỏ cũng rỉa lá non. Cá quá lớn trong bể thủy sinh còn làm cảnh mất tỉ lệ, phong cảnh "rừng núi" bỗng thành bể nhỏ.
Theo quan niệm, cá trong bể thủy sinh vẫn mang nghĩa dư dả, sinh động như trong bể cá thường, nên những điều về số cá, màu cá ở các bài khác trong chuyên mục vẫn có thể tham khảo. Chỉ cần nhớ thêm một điều: ở bể thủy sinh, cây mới là nhân vật chính.
Bể thủy sinh nhỏ cho căn hộ và bàn làm việc
Không phải ai cũng có chỗ cho một bể dài. Bể thủy sinh nhỏ vài chục lít trên kệ hay bàn làm việc đang được ưa ở căn hộ. Loại bể này thường trồng cây dễ, không cần CO2 như rêu, dương xỉ, ráy thủy sinh, kèm một đàn tép hoặc vài con cá nhỏ.
Theo quan niệm, một khối xanh nhỏ có nước trên bàn làm việc mang sinh khí tới góc ngồi. Lý do thực tế là màu xanh và chuyển động chậm của cây, tép giúp mắt nghỉ ngơi khi rời màn hình. Bể nhỏ đặt trên bàn nên tránh sát máy tính, ổ cắm và giấy tờ, phòng khi nước tràn.
Bể nhỏ dễ mất cân bằng hơn bể lớn vì ít nước, nên cần thay nước đều và không cho ăn nhiều. Với văn phòng, cần tính trước ai chăm bể khi nghỉ lễ dài; một bể thủy sinh bỏ ba tuần không đèn hoặc không thay nước thường phải dựng lại từ đầu. Một bộ hẹn giờ đèn và một người được dặn thay ít nước giữa kỳ nghỉ là đủ để bể vượt qua dịp lễ mà không mất cây.
Câu hỏi thường gặp
Bể thủy sinh có tốt hơn bể cá thường về phong thủy không?
Nhiều người coi bể thủy sinh hài hoà hơn vì có cả nước và cây, đúng quan hệ Thủy sinh Mộc. Nhưng một bể cá thường nước trong, cá khoẻ cũng được coi là tốt. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; bể nào được chăm tốt thì đẹp hơn.
Bể thủy sinh có cần nuôi cá không?
Không bắt buộc. Có bể chỉ trồng cây và nuôi tép, ốc. Cá giúp bể sinh động và cung cấp một phần dinh dưỡng cho cây qua chất thải. Nếu nuôi, nên chọn cá nhỏ, hiền, không đào nền, không ăn cây.
Cây thủy sinh giả có dùng được không?
Cây giả không cần đèn, phân, không sinh tảo theo cách cây thật, nên dễ giữ. Về phong thủy, nhiều người ưa cây thật vì có sinh khí, cây giả chỉ mang hình. Cây giả lâu ngày cũng bám rêu, cần vệ sinh. Bạn có thể chọn theo sức chăm của mình.
Đèn bể thủy sinh màu gì là hợp?
Đèn trắng ánh sáng ban ngày phổ biến nhất vì cho màu cây tự nhiên. Một số đèn có thêm ánh đỏ, xanh dương để tăng màu cây và cá. Phong thủy không có quy định riêng về màu đèn bể; nên tránh đèn quá chói chiếu vào mắt người ngồi.
Có cần chọn ngày để dựng bể thủy sinh không?
Không cần. Một số người thích dựng bể vào dịp đầu năm hay ngày đẹp theo thói quen gia đình, đó là tập quán. Về kỹ thuật, nên dựng khi bạn có vài tuần ở nhà để theo dõi bể trong giai đoạn đầu.
Bể thủy sinh có tốn điện nhiều không?
Đèn, lọc và sưởi nếu có đều chạy điện mỗi ngày. Đèn LED hiện nay tiết kiệm hơn nhiều so với đèn cũ. Hẹn giờ đèn và chọn lọc vừa cỡ bể giúp giảm điện. Mức tiêu thụ cụ thể tuỳ thiết bị, nên xem công suất ghi trên từng món.