Trong phòng khách, chỗ được nhiều người hành nghề phong thủy chọn cho bể cá là một bên cửa chính hoặc một góc thoáng nhìn thấy ngay khi bước vào; hai chỗ hay bị khuyên tránh là ngay sau lưng ghế sofa và sát kệ tivi. Bể làm vách ngăn giữa phòng khách và phòng ăn được chấp nhận rộng rãi, với điều kiện sàn chịu được tải và đường điện, nước được tính trước.
Phòng khách là nơi bể cá xuất hiện nhiều nhất ở nhà phố và căn hộ Việt Nam, nên cũng là nơi sinh ra nhiều lời khuyên trái ngược nhất. Bài này đi qua bốn chỗ đặt phổ biến, ghi rõ quan niệm phong thủy nói gì, lý do thực tế đằng sau là gì, và cách chọn khi phòng nhỏ. Những nhận định tốt hay xấu dưới đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần kỹ thuật thì nên làm đúng dù bạn tin đến đâu.
Vì sao phong thủy bàn nhiều đến bể cá ở phòng khách
Trong phong thủy, nước được hiểu là thứ giữ khí lại cho một vùng đất. Khi đem vào nhà, một bể nước có cá bơi là "thủy động": nước chuyển động, có sự sống, có ánh sáng. Người xưa không có bể kính, nhưng có chum nước, bể cạn, ao trước nhà; bể cá hiện đại là cách mang hình ảnh ấy vào căn phòng mà ai cũng nhìn thấy, tức phòng khách.
Theo lối nghĩ đó, phòng khách được coi như minh đường của ngôi nhà: khoảng trống đầu tiên đón người và đón khí. Vì vậy, nhiều trường phái coi bể cá đặt ở phòng khách là hợp lẽ hơn đặt ở phòng ngủ hay bếp. Phòng ngủ cần tĩnh, bể cá có tiếng bơm và đèn; bếp có lửa, có dầu mỡ, nước và lửa đặt sát nhau là điều nhiều phái kiêng.
Lý do thực tế cũng đi cùng chiều. Phòng khách thường là phòng rộng nhất, có chỗ cho một tủ đỡ chắc, có ổ điện, gần nơi lấy và xả nước, và là nơi cả nhà ngồi ngắm. Một bể cá đặt ở nơi ít ai nhìn đến thường bị bỏ bê, nước đục, cá chết, rồi lại sinh ra lời đồn bể cá "không hợp nhà".
Đặt bể cá cạnh cửa chính: chỗ được ưa nhiều nhất
Quan niệm. Nhiều người hành nghề khuyên đặt bể ở một bên cửa chính, nhìn từ trong ra. Lối hiểu phổ biến là nước đặt gần cửa giúp "đón" và giữ khí đi vào. Có thầy chọn bên trái (Thanh Long), có thầy chọn bên phải; đây là chỗ các trường phái nói khác nhau, nên bạn không cần lo nếu nghe hai lời trái ngược.
Điều thường bị kiêng. Bể đặt chắn ngay trước cửa, mở cửa ra là đụng mặt kính. Quan niệm cho rằng như vậy khí bị chặn; thực tế là lối đi bị hẹp, dễ va vào khi bê đồ, và kính đặt ở chỗ người qua lại nhiều là kính có rủi ro.
Lý do thực tế đáng tính. Gần cửa là chỗ gió lùa và nhiệt độ thay đổi mạnh khi mở cửa, nhất là nhà phố hướng Tây. Nếu cửa chính là cửa kính đón nắng chiều, bể cá đặt ngay đó sẽ nóng lên, rêu tảo mọc nhanh. Chọn bên cửa khuất nắng, cách cánh cửa đủ để cửa mở hết, là cách giữ cả quan niệm lẫn sức khoẻ của cá.
Với căn hộ chung cư. Cửa căn hộ thường mở thẳng vào hành lang nhỏ có tủ giày. Bể cá đặt sát cửa ở đây hay bị chật. Một bể nhỏ trên nóc tủ giày chắc chắn, hoặc bể đặt ở góc phòng khách nhìn thẳng từ cửa vào, đều là cách dung hoà được nhiều người dùng.
Bể cá sau lưng sofa: vì sao hay bị khuyên tránh
Đây là chỗ bị nhắc tránh nhiều nhất. Theo quan niệm "tứ linh" khi bố trí chỗ ngồi, sau lưng người ngồi nên là "Huyền Vũ", tức chỗ dựa vững như tường đặc hay núi. Nước sau lưng bị coi là chỗ dựa không vững. Một số người còn diễn giải thêm thành chuyện công việc thiếu người đỡ; phần diễn giải ấy là quan niệm, không có gì để kiểm chứng.
Phần thực tế thì rõ hơn nhiều. Người ngồi sofa hay ngả lưng, gác tay ra sau; một tấm kính chứa vài trăm lít nước ngay sau đầu là thứ không ai muốn va vào. Tiếng bơm lọc và tiếng nước rơi ngay sau tai làm khó nghe chuyện, khó xem phim. Người ngồi quay lưng với bể thì cũng không ngắm được cá, trong khi khách ngồi đối diện lại bị đèn bể chiếu vào mắt.
Nếu phòng hẹp đến mức chỉ còn chỗ ấy, bạn có thể kéo sofa ra xa bể khoảng một lối đi, đặt bàn console thấp ở giữa, hoặc đổi chiều sofa để bể nằm ở cạnh bên. Chỉ cần người ngồi không tựa trực tiếp vào bể và không phải nghe tiếng nước sát tai là đã giải được gần hết lý do thật.
Bể cá cạnh kệ tivi và các chỗ khác: so nhanh
Kệ tivi là chỗ nhiều nhà muốn đặt bể vì đã có sẵn ổ điện và mảng tường trống. Bảng dưới so bốn chỗ hay gặp trong phòng khách, cột cuối là việc cần làm nếu vẫn chọn chỗ ấy.
| Vị trí | Quan niệm phong thủy hay gặp | Lý do thực tế | Nếu vẫn đặt thì nên |
|---|---|---|---|
| Một bên cửa chính | Được ưa, coi là đón khí | Dễ nhìn, dễ chăm; có thể gió lùa, nắng | Chọn bên khuất nắng, chừa đủ chỗ mở cửa |
| Sau lưng sofa | Thường bị khuyên tránh, thiếu chỗ dựa | Va chạm, tiếng ồn sát tai, không ngắm được | Kéo sofa ra một lối đi hoặc đổi chiều ghế |
| Sát kệ tivi | Có thầy coi là thủy hỏa (nước cạnh đồ điện) không hợp | Nước bắn, hơi ẩm vào đồ điện; đèn bể phản chiếu màn hình | Cách tivi một khoảng, đặt bể thấp hơn, tách ổ điện riêng |
| Làm vách ngăn giữa hai phòng | Chấp nhận rộng, coi như dòng nước chia không gian mềm | Đẹp, tận dụng chỗ; nặng, khó chăm hai mặt | Tính tải sàn, chừa mặt trên để thay nước, cho lọc ra tủ |
Điểm chung của cột "lý do thực tế" là nước và điện. Dù đặt ở đâu, ổ điện của bể nên cao hơn mép nước, dây có vòng võng xuống trước khi cắm (để nước theo dây chảy xuống không vào ổ), và mạch nên có thiết bị chống dòng rò do thợ điện lắp.
Bể cá làm vách ngăn: đẹp nhưng cần tính kỹ
Bể hai mặt chia phòng khách với phòng ăn là kiểu được ưa ở nhà phố hẹp, vì giữ được ánh sáng xuyên qua mà vẫn tách không gian. Phong thủy nhìn nó như một dòng nước mềm thay cho bức tường cứng. Trước khi làm, nên liệt kê đủ các việc sau:
- Tải trọng: mỗi lít nước nặng khoảng một ký. Ví dụ giả định một bể dài 1,2 m, rộng 0,4 m, cao 0,6 m chứa gần 290 lít, cộng kính, đá, tủ đỡ là quá ba trăm ký dồn trên một mảng sàn nhỏ. Nhà cũ, sàn gỗ, sàn gác lửng nên hỏi kỹ sư kết cấu.
- Lối chăm sóc: bể vách ngăn hai mặt đều là mặt nhìn, nên cần chừa mặt trên đủ rộng để thò tay, đặt máy lọc trong tủ dưới, có cửa tủ mở được.
- Ánh sáng: nếu một phía là cửa sổ, nắng xuyên qua bể làm nước ấm và rêu nhanh. Đặt bể vuông góc với hướng nắng là cách đơn giản nhất.
- Tầm nhìn: mép trên bể nên thấp hơn tầm mắt người đứng để không bịt kín hoàn toàn; phong thủy cũng ưa khoảng thông thoáng hơn bức vách kín.
- Đường nước: chừa sẵn ống xả hoặc chỗ đặt xô gần đó; bể vách ngăn đặt xa nhà vệ sinh thì mỗi lần thay nước là một lần bê nước qua phòng khách.
- Thẩm mỹ hai phía: phía phòng ăn nhìn thấy đường ống, dây điện nếu không giấu; nên thiết kế nền và cây sao cho đẹp cả hai mặt.
Những lỗi hay gặp khi đặt bể cá ở phòng khách
Phần lớn bể cá phòng khách gặp chuyện không phải vì sai hướng, mà vì một trong những lỗi nhỏ dưới đây. Chúng đều sửa được nếu biết sớm, và sửa xong thì bể đẹp hơn hẳn bất kể bạn theo quan niệm nào.
- Đặt bể lên kệ gỗ thường, không phải tủ chuyên cho bể: kệ trang trí không tính cho tải nặng kéo dài, lâu ngày võng giữa, kính bị ứng suất không đều và có thể nứt.
- Không kê phẳng: sàn hơi nghiêng vài li cũng làm mực nước lệch thấy rõ, và áp lực dồn về một góc. Nên dùng thước thuỷ trước khi đổ nước.
- Ổ điện nằm thấp ngay dưới bể: nước tràn khi thay nước sẽ rơi thẳng vào ổ. Đưa ổ lên cao hoặc sang bên, dây điện có vòng võng.
- Đặt bể sát điều hoà: luồng gió lạnh thổi thẳng làm nước bay hơi nhanh, nhiệt độ dao động giữa ngày và đêm, cá dễ yếu.
- Quên chỗ để đồ chăm bể: vợt, xô, ống hút cặn không có chỗ cất sẽ bị để lăn lóc trong phòng khách. Tủ đỡ có ngăn kín giải quyết việc này.
- Chọn đèn bể quá sáng: đèn rọi thẳng vào mắt người ngồi sofa buổi tối gây khó chịu. Đèn có hẹn giờ, tắt sau khoảng tám giờ, vừa đỡ chói vừa bớt rêu.
Phòng khách nhỏ: chọn cỡ bể và chỗ đặt sao cho vừa
Phòng khách căn hộ hai phòng ngủ hay nhà ống bốn mét thường chỉ còn vài chỗ đặt được bể. Quan niệm phong thủy có một ý dùng được ở đây: nước nên vừa với nhà, nhiều quá thì "thủy tràn". Diễn ra đời thường, một bể quá lớn trong phòng nhỏ làm phòng ẩm, ồn và chiếm lối đi, còn chủ nhà thì mệt vì chăm.
Một cách chọn thực tế là bắt đầu từ chiều dài mảng tường trống, trừ hai đầu mỗi bên vài chục phân, rồi chọn bể dài không quá một nửa phần còn lại. Bể dài khoảng sáu mươi đến chín mươi phân là cỡ dễ chăm với người mới, nước đủ nhiều để ổn định, lại không quá nặng. Chiều cao bể thấp hơn bàn ăn đứng một chút giúp bạn nhìn từ sofa thấy rõ.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, chỗ đặt nên ngoài tầm với của trẻ hoặc tủ đỡ phải bắt vít vào tường, nắp bể đậy kín. Nhà có mèo thì nắp càng cần chắc. Đây là những điều không trường phái nào bàn, nhưng là điều quyết định bể cá ở phòng khách có yên ổn lâu dài hay không. Muốn hiểu thêm về chuyện hướng đặt theo từng trường phái, bạn có thể đọc bài riêng về hướng đặt bể cá trong cùng chuyên mục.
Câu hỏi thường gặp
Bể cá đặt đối diện cửa chính có được không?
Nhiều người hành nghề không ưa bể chắn thẳng trước cửa vì coi là chặn khí vào nhà. Thực tế, chỗ đó vướng lối đi và dễ va chạm. Nếu bể nằm đối diện nhưng cách cửa một khoảng phòng rộng, người vào không phải lách, thì phần lớn lý do thực tế đã không còn; mức tin phần quan niệm tuỳ mỗi gia đình.
Đặt bể cá dưới cầu thang trong phòng khách có nên không?
Gầm cầu thang hay thấp, tối, khó thò tay chăm bể, và có người hành nghề không ưa nước dưới gầm. Nếu gầm đủ cao, có đèn, có lối thao tác và không dột, bể vẫn có thể đặt được. Bài về gầm cầu thang trong chuyên mục cầu thang bàn kỹ hơn chuyện này.
Bể cá có nên đặt gần bàn thờ ở phòng khách không?
Nhiều gia đình kiêng đặt bể ngay dưới hoặc sát bàn thờ, vì muốn chỗ thờ tĩnh và khô. Lý do thực tế là hơi ẩm, tiếng bơm và việc thay nước sát nơi thờ cúng đều bất tiện. Đặt bể ở bức tường khác, cách bàn thờ một khoảng, là cách được dùng nhiều.
Phòng khách hướng Tây nắng gắt đặt bể cá ở đâu?
Nên chọn bức tường không nhận nắng trực tiếp, thường là tường trong hoặc tường vuông góc với cửa sổ. Nắng chiếu vào bể làm nước nóng lên và tảo phát triển nhanh. Rèm che nắng buổi chiều cũng giúp ổn định nhiệt độ nước, dù bạn đặt bể ở đâu trong phòng.
Có cần xem tuổi gia chủ trước khi đặt bể cá phòng khách không?
Một số trường phái có tính theo tuổi và hướng nhà, số khác chỉ xét vị trí và hình thế. Đây là chỗ các thầy nói khác nhau. Với phần lớn gia đình, đặt bể ở chỗ thoáng, dễ nhìn, dễ chăm và an toàn đã là đủ; ai muốn tính kỹ hơn có thể tìm hiểu thêm nhưng không nên lo lắng vì chuyện này.
Bể cá cạnh cửa sổ có tốt không?
Cạnh cửa sổ sáng và đẹp, nhưng nếu nắng chiếu thẳng vào bể vài giờ mỗi ngày thì rêu sẽ mọc dày và nước dễ nóng. Nên dùng rèm hoặc đặt bể lệch khỏi luồng nắng. Ánh sáng gián tiếp từ cửa sổ thì không sao, còn giúp cây thủy sinh nếu có.