Trong phong thủy nhà hàng, bể hải sản tươi sống được xét như một khối nước lớn trong nhà: quan niệm phổ biến ưa đặt nước ở khu phía trước, nơi khách nhìn thấy, và tránh đặt sát đối diện bếp lửa. Với nhà hàng hải sản, bể còn là nơi trưng bày hàng, nơi khách chọn con, nên vị trí của nó vừa là chuyện quan niệm vừa là chuyện bán hàng.
Bài này đi qua các vị trí đặt bể thường gặp, quan niệm thủy – hỏa giữa bể và bếp, các vấn đề điện, nước mặn, thoát nước, mùi tanh, sàn trơn, và cách các trường phái nhìn chuyện đặt nước. Các đánh giá theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Kỹ thuật nuôi giữ hải sản sống như độ mặn, nhiệt độ, oxy là chuyên môn riêng, bài chỉ nhắc khi liên quan tới vị trí đặt bể.
Vì sao bể hải sản được bàn trong phong thủy nhà hàng
Nước có vị trí đặc biệt trong phong thủy. Cụm từ "tàng phong tụ thủy" cho thấy nước được coi là nơi khí dừng lại; dân gian còn có câu nước gắn với tài lộc. Vì thế, nhiều chủ nhà hàng muốn biết khối nước lớn nhất trong quán của mình, thường là dãy bể hải sản, nên đặt ở đâu cho hợp.
Cần nói rõ: không có căn cứ nào cho thấy vị trí bể làm nhà hàng đông khách hơn theo nghĩa vận may. Điều có thật là vị trí bể ảnh hưởng mạnh tới việc khách có nhìn thấy hàng tươi hay không, nhân viên có vớt và chuyển hàng vào bếp thuận tiện hay không, và sàn quanh bể có thường xuyên ướt trơn hay không. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp tới việc bán hàng và an toàn.
Thêm vào đó, bể hải sản là thiết bị dùng điện liên tục trong môi trường nước mặn, nặng hàng trăm đến hàng nghìn ki-lô-gam khi đầy nước. Vị trí đặt bể vì vậy còn là bài toán kết cấu sàn, nguồn điện và đường thoát nước. Khi quan niệm phong thủy và các yêu cầu kỹ thuật này mâu thuẫn, yêu cầu kỹ thuật đi trước.
Trước cửa, giữa sảnh hay sát bếp: so các vị trí
Bảng dưới so ba vị trí đặt bể hay gặp ở nhà hàng hải sản, theo quan niệm và theo vận hành.
| Vị trí | Theo quan niệm | Lợi thế thực tế | Điểm cần xử lý |
|---|---|---|---|
| Trước cửa, mặt tiền | Nước ở minh đường, được nhiều người ưa | Khách đi đường thấy hàng tươi, quyết định ghé | Nắng chiếu làm nước nóng, rêu; xa bếp nên phải chuyển hàng xa |
| Dọc tường sảnh | Trung tính, tùy phương vị | Khách ngồi vẫn thấy, đi vài bước là tới chọn | Sàn quanh bể ướt gần chỗ khách, cần rãnh thu và thảm chống trơn |
| Sát cửa bếp | Nước sát lửa, bị coi là thủy hỏa xung | Chuyển hàng vào bếp nhanh, nước thải gần đường thoát | Khách khó thấy; nhiệt từ bếp làm nước ấm lên |
| Khu riêng có kính ngăn | Tùy cách bố trí | Tách mùi tanh và sàn ướt khỏi sảnh | Tốn diện tích, cần lối đi cho khách vào chọn |
Nhiều nhà hàng chọn phương án kết hợp: một bể trưng bày đẹp ở mặt tiền hoặc ngay sảnh để khách nhìn thấy, phần bể chứa lớn đặt ở khu riêng gần bếp. Cách này vừa có "nước ở phía trước" theo quan niệm, vừa giữ cho việc vận hành gọn. Bể ở mặt tiền nên có mái che hoặc rèm chắn nắng chiều để nước không nóng lên.
Thủy – hỏa: bể nước và khu bếp
Quan niệm. Trong ngũ hành, Thủy khắc Hỏa. Sách về bếp hay khuyên không đặt nguồn nước lớn đối diện hay áp sát bếp lửa. Bể hải sản là khối nước lớn nhất trong nhà hàng, nên nhiều người xem khuyên giữ khoảng cách với hàng bếp.
Lý do nhiệt. Bếp nhà hàng tỏa nhiệt mạnh. Bể đặt sát bếp hoặc chung vách với bếp phải dùng máy làm lạnh chạy nhiều hơn, tốn điện, và nước có thể ấm lên làm hải sản yếu đi. Đây là lý do thực tế rõ nhất để tách bể khỏi bếp.
Lý do vệ sinh. Nước bể có thể bắn ra khi vớt hàng. Nếu khu vớt hàng sát khu nấu chín, nước sống có thể vương vào khu thực phẩm chín. Nguyên tắc bếp một chiều cũng đòi hải sản sống đi vào khu sơ chế trước, không đi thẳng tới chảo.
Cách dung hòa. Đặt bể gần lối vào khu sơ chế thay vì gần khu nấu, có vách ngăn hoặc khoảng đệm, đường chuyển hàng ngắn và không đi qua sảnh khách. Như vậy vừa giữ được ý thủy hỏa phân minh, vừa tiện cho bếp.
Điện, nước mặn và an toàn
Bể hải sản chạy máy bơm, máy sục khí, máy làm lạnh, đèn, đôi khi cả đèn diệt khuẩn, gần như suốt ngày đêm trong môi trường nước mặn. Đây là phần không nên tiết kiệm:
- Mạch điện riêng: bể nên có mạch riêng, aptomat chống dòng rò, để khi có sự cố chỉ ngắt khu bể mà không làm tắt cả quán.
- Ổ cắm cao và khô: đặt cao hơn mặt nước, có nắp che, không để dây nằm dưới sàn ướt. Nước mặn ăn mòn tiếp điểm nhanh hơn nước ngọt.
- Thiết bị chuyên dụng: bơm, đèn dùng trong nước phải là loại thiết kế cho môi trường ướt; việc lắp đặt nên do thợ điện có chuyên môn thực hiện.
- Nguồn dự phòng: mất điện lâu khiến hải sản thiếu oxy. Nhiều nhà hàng chuẩn bị máy sục khí dùng pin hoặc nguồn dự phòng cho khu bể.
- Kết cấu sàn: bể lớn đầy nước rất nặng. Với nhà hàng trên lầu hoặc sàn cũ, cần người có chuyên môn kết cấu đánh giá khả năng chịu tải trước khi đặt.
- Kính và khung: kính bể đủ dày, khung chống gỉ, góc bể không sắc ở tầm khách đi qua.
Những điều trên không có trong sách phong thủy cổ, nhưng một bể bị rò điện hay nứt kính là nguy hiểm thật cho khách và nhân viên. Không có quan niệm nào đáng để đánh đổi.
Thoát nước, mùi tanh và sàn trơn
Khu quanh bể hải sản là nơi ướt nhất trong sảnh nhà hàng. Mỗi lần vớt hàng, nước nhỏ xuống sàn; mỗi lần thay nước, lượng nước lớn cần được xả đi. Nếu sàn không có độ dốc và rãnh thu, nước đọng lại, theo thời gian sinh mùi tanh, rêu và sàn trơn trượt. Phong thủy gọi nước đọng, tù là nước "chết", không được ưa; với nhà hàng, đó là mùi và nguy cơ ngã.
Khi thiết kế, nên bố trí rãnh thu nước có nắp chắn quanh chân bể, sàn dốc nhẹ về rãnh, vật liệu lát nhám chống trơn. Đường xả nước thay bể nên đi thẳng vào hệ thoát, không chảy qua lối đi của khách. Nước bể hải sản có thể mang mùi và chất hữu cơ, nên cần đi qua hệ thống xử lý theo yêu cầu môi trường của cơ sở.
Mùi tanh còn đến từ thức ăn thừa, hải sản chết không được vớt kịp, và lưới vợt, khay để lâu không rửa. Một lịch kiểm tra bể theo ca, vớt con yếu, vệ sinh lọc, rửa dụng cụ, sẽ xử lý phần lớn. Khu bể có quạt hút hoặc thông gió tốt cũng giúp mùi không lan vào sảnh.
Một chi tiết hay bị bỏ quên là ánh sáng khu bể. Đèn trong bể làm hàng trông tươi, nhưng đèn quá sáng và quá lâu thúc rêu tảo phát triển. Nhiều nơi dùng đèn hẹn giờ, chỉ bật trong giờ bán.
Các trường phái nhìn chuyện đặt nước khác nhau ra sao
Phái Loan đầu xét nước theo hình thế: nước nên ở phía trước, có tình (uốn quanh, ôm về phía nhà), không chảy thẳng ra ngoài, không đọng tù. Áp vào bể hải sản, điều này gợi ý đặt bể ở phía trước hoặc dọc sảnh, nước luôn được lọc sạch, chảy tuần hoàn.
Phái Huyền không phi tinh xét nước theo sao bay của vận và năm. Theo phái này, nước nên đặt ở cung có sao được coi là sinh khí hoặc vượng khí của vận hiện hành và tránh cung có sao bị coi là suy. Cách tính phụ thuộc vào hướng nhà, năm xây và cách hiểu của từng người, nên hai người xem theo phái này cũng có thể cho kết quả khác nhau.
Phái Bát trạch ít bàn trực tiếp về bể nước lớn, nhưng một số người áp nguyên tắc chung về tám hướng của nhà. Ngoài ra, có những quan niệm dân gian về số lượng cá, màu cá dùng cho bể cá cảnh, ít liên quan tới bể hải sản vốn thay hàng liên tục.
Với nhà hàng, cách tỉnh táo là xác định trước những vị trí khả thi về kỹ thuật (điện, kết cấu, thoát nước, lối chuyển hàng), rồi nếu gia đình coi trọng phong thủy, chọn trong số đó vị trí hợp với trường phái mình tin. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Ví dụ giả định: sắp lại khu bể cho một nhà hàng hải sản
Một nhà hàng hải sản ven biển, ví dụ giả định, có dãy bể dài đặt sát vách bếp, khách phải đi vòng qua hành lang hẹp mới tới chọn hàng, sàn luôn ướt. Chủ nhà hàng muốn sắp lại với chi phí vừa phải.
- Giữ dãy bể chứa lớn tại chỗ vì đã có đường điện và thoát nước, nhưng dựng vách cách nhiệt giữa bể và bếp để giảm nhiệt truyền sang.
- Đặt thêm một bể trưng bày nhỏ ở sảnh, gần cửa vào, chứa những loại hàng đặc trưng nhất để khách nhìn thấy ngay.
- Mở rộng hành lang tới khu bể chứa, lát gạch nhám, làm rãnh thu nước dọc chân bể.
- Bố trí bàn cân và khu vớt hàng ở đầu dãy bể, gần cửa vào khu sơ chế, không gần khu nấu chín.
- Tách mạch điện khu bể, lắp aptomat chống dòng rò, đặt máy sục khí dự phòng.
- Lập lịch vệ sinh bể và sàn theo ca, đèn bể hẹn giờ theo giờ bán.
Sau khi sắp lại, khách thấy hàng ngay từ cửa, nhân viên vớt và chuyển hàng nhanh hơn, sàn khô hơn. Về mặt quan niệm, bể trưng bày đã ở phía trước và dãy bể chứa không còn áp sát bếp lửa. Nếu muốn trang trí khu bể bằng vật phẩm, hãy chọn loại chịu ẩm, đặt xa nước bắn; có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Bể hải sản đặt ngay cửa chính có tốt không?
Theo quan niệm, nước ở phía trước được nhiều người ưa. Thực tế, bể ở cửa giúp khách thấy hàng tươi, nhưng cần che nắng chiều, không chắn lối vào và có đường chuyển hàng vào bếp hợp lý. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hải sản trong bể chết có bị coi là xui không?
Một số người có quan niệm như vậy, nhưng hải sản sống trong bể chết là chuyện bình thường của nghề, thường do nhiệt độ, oxy, độ mặn hoặc vận chuyển. Điều cần làm là vớt ngay, tìm nguyên nhân và chỉnh lại hệ thống, không cần lo lắng theo hướng may rủi.
Bể hải sản có thay được bể cá cảnh phong thủy không?
Về hình thức, cả hai đều là khối nước trong nhà. Về quan niệm, bể cá cảnh thường được bày với ý nghĩa trang trí, chọn số cá, màu cá; bể hải sản là nơi chứa hàng thay đổi liên tục. Nhiều nhà hàng có cả hai, đặt ở hai chỗ khác nhau.
Nhà hàng trên tầng hai có nên đặt bể hải sản lớn?
Có thể, nhưng cần người có chuyên môn kết cấu đánh giá khả năng chịu tải của sàn, cùng phương án chống thấm và thoát nước kỹ. Nhiều nhà hàng chọn đặt bể chứa ở tầng trệt, chỉ đặt bể trưng bày nhỏ ở tầng trên.
Đặt bể hải sản bên trái hay bên phải cửa?
Một số người dùng cách nói Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải, và có quan niệm riêng về đặt nước ở mỗi bên. Các trường phái không thống nhất về điểm này. Thực tế nên chọn bên có nguồn điện, thoát nước và lối chuyển hàng thuận hơn.
Có cần chọn ngày để lắp bể hải sản mới?
Một số chủ nhà hàng chọn ngày theo tập quán khi lắp thiết bị lớn. Điều quan trọng hơn là chạy thử hệ thống lọc, làm lạnh, sục khí vài ngày với nước trước khi thả hàng, để chắc các thông số ổn định.