Lối vào, hành lang và cầu thang là những không gian chuyển tiếp: người ta đi qua chứ không ngồi lại, nên tranh ở đây làm nhiệm vụ "điểm dừng mắt", chia nhịp lối đi và đón người. Phong thủy khuyên tranh lối vào sáng và mở, tranh hành lang dài treo cách quãng để lối đi bớt hun hút, tranh cầu thang treo theo độ dốc tay vịn và đề tài hướng lên; tất cả phải không cản lối, không nhô ra chỗ hẹp.
Bài đi qua từng chỗ, có một quy trình treo tranh dọc cầu thang và bảng tóm tắt đề tài. Chuyện bố trí bản thân cầu thang, hành lang, lối vào thuộc các danh mục kiến trúc riêng trên trang; ở đây chỉ bàn tranh. Đây là quan niệm văn hoá, mức tin tuỳ mỗi người.
Không gian chuyển tiếp trong phong thủy
Phong thủy nhà ở chia không gian thành nơi ở lại (phòng khách, phòng ngủ, bếp) và nơi đi qua (lối vào, hành lang, cầu thang). Nơi đi qua được ví như mạch dẫn "khí" giữa các phòng. Lời khuyên chung cho chúng: không quá thẳng và dài, không tối, không chật; có điểm dừng để khí "chậm lại". Phần lớn các lời khuyên này trùng khớp với nguyên tắc thiết kế: lối đi dài thẳng tắp trông hun hút, lối đi tối gây trượt ngã, lối đi chật gây va chạm.
Tranh là công cụ rẻ và linh hoạt nhất để xử lý những không gian này. Một bức tranh cuối hành lang tạo điểm đến cho mắt; vài bức cách quãng dọc tường chia hành lang thành đoạn; tranh dọc cầu thang làm việc đi lên đi xuống bớt đơn điệu.
Khác với phòng khách, ở đây người xem lướt qua trong vài giây. Tranh nên có hình rõ, bố cục đơn giản, đọc được nhanh; tranh quá nhiều chi tiết ở hành lang hẹp buộc người ta dừng lại giữa lối.
Tranh ở lối vào: lời chào của căn nhà
Khu ngay sau cửa chính, có nơi gọi là huyền quan, là chỗ người vào nhà nhìn thấy đầu tiên. Quan niệm chuộng tranh sáng, cảnh mở như vườn hoa, cánh đồng, mặt hồ, con đường đi vào; nếu là tranh nước thì nước hướng vào trong nhà, nếu là thuyền thì mũi thuyền hướng vào. Tránh tranh thú dữ đối diện cửa và tranh quá tối, vì người vào sẽ gặp ngay một hình ảnh nặng nề.
Lối vào nhà phố và căn hộ thường hẹp, một bên là tủ giày, một bên là tường. Tranh nên khổ vừa, treo ở tường bên thay vì tường đối diện nếu tường đối diện quá gần cửa. Một mẹo hay dùng là treo tranh phía trên tủ giày, cùng bề ngang với tủ, tạo thành một cụm gọn gàng.
Nếu lối vào có vách ngăn nhìn thẳng từ cửa, nhiều nhà treo tranh trên vách này. Đây là chỗ hợp tranh có chiều sâu, giúp người vào không có cảm giác đâm vào tường. Ánh sáng ở lối vào thường yếu; một đèn rọi nhỏ hoặc đèn tường cạnh tranh làm khu vực này sáng và ấm hơn.
Nhà có cửa hàng ở tầng trệt, khách hàng và người nhà dùng chung lối vào, nên chọn tranh trung tính, phù hợp cả không khí kinh doanh lẫn gia đình; ảnh riêng tư của gia đình dời vào sâu bên trong. Nhà có sân trước, hiên rộng thì có thể đặt một bức tranh chịu thời tiết hoặc tranh gốm dưới mái hiên, coi như lời chào từ trước khi bước qua cửa.
Hành lang dài: tranh chia nhịp
Hành lang dài thẳng là điều phong thủy hay nhắc tới vì cảm giác "khí lao nhanh". Cách xử lý bằng tranh là treo cách quãng đều dọc một hoặc hai bên tường, tạo nhịp như những trạm dừng. Một bức tranh lớn ở cuối hành lang làm điểm đến cho mắt, giúp hành lang trông ngắn lại.
Treo tranh hai bên đối diện nhau ở hành lang hẹp có thể khiến lối đi càng chật; thường chỉ treo một bên, bên kia để trống hoặc có đèn tường. Tâm các bức ngang tầm mắt người đứng, cùng một đường căn để không rối. Hành lang có nhiều cửa phòng thì tranh đặt ở khoảng tường giữa hai cửa, không treo ngay trên khung cửa.
Ở nhà phố nhiều tầng, hành lang mỗi tầng có thể mang một chủ đề riêng, như tầng ông bà là ảnh quê, tầng con là tranh màu tươi. Cách này giúp người trong nhà nhận ra tầng mình bằng mắt, và khách lên nhà không thấy các tầng giống hệt nhau.
Đề tài cho hành lang có thể thống nhất theo chủ đề, như một loạt ảnh gia đình theo năm, một bộ tranh bốn mùa, một chuỗi ảnh phong cảnh các vùng. Chuỗi có chủ đề cho người đi qua cảm giác đang đi trong một câu chuyện thay vì một lối đi trống.
Treo tranh dọc cầu thang theo độ dốc
Tranh dọc cầu thang khó treo nhất vì tầm mắt thay đổi theo từng bậc. Cách làm quen dùng:
- Đo khoảng cách từ mũi bậc lên đến tầm mắt người đứng trên bậc, thường lấy tâm tranh cao khoảng một mét rưỡi tính từ mũi bậc ngay dưới nó.
- Kẻ nhẹ một đường xiên song song với tay vịn ở độ cao đó; đây là đường đi qua tâm các bức tranh.
- Chọn ba hoặc năm bức cùng màu khung; bức lớn nhất đặt giữa đoạn thang.
- Cắt giấy theo khổ từng bức, dán thử lên tường dọc đường xiên, giữ khoảng cách giữa các bức bằng nhau.
- Đi lên đi xuống vài lần để kiểm tra không bức nào vướng vai, vướng đồ khi khiêng.
- Khoan và treo, mỗi bức hai điểm, kiểm thăng bằng ngang (không treo nghiêng theo dốc).
Đề tài hay chọn cho cầu thang là cảnh hướng lên: núi, cây cao, chim bay lên, con đường dốc. Quan niệm đọc thành ý đi lên; ý thực tế là bố cục hướng lên dẫn mắt theo chiều bước chân.
Tóm tắt: vị trí, đề tài và lưu ý
Bảng gom gợi ý cho bốn vị trí chuyển tiếp hay gặp:
| Vị trí | Đề tài hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Lối vào, sau cửa chính | Cảnh mở, vườn hoa, mặt hồ, đường đi vào | Không treo thú dữ đối diện cửa; đủ sáng |
| Hành lang dài | Chuỗi tranh cùng chủ đề, bức lớn cuối hành lang | Treo một bên nếu hẹp; cách quãng đều |
| Tường dọc cầu thang | Cảnh hướng lên, chuỗi ảnh theo năm | Căn theo đường song song tay vịn, treo chắc |
| Chiếu nghỉ, đầu thang | Một bức đơn có chiều sâu | Không treo gương lớn ở đầu thang, dễ giật mình |
Chiếu nghỉ là chỗ người ta dừng chân trong nháy mắt, rất hợp một bức tranh đẹp nhất của nhà. Đầu thang tầng trên nhìn xuống, nếu có tranh, nên tránh đề tài dòng nước đổ xuống, theo quan niệm là "khí chảy xuống"; về thị giác, cảnh đổ dốc nhìn từ đầu thang cũng dễ gây chóng mặt.
Lối vào và hành lang trong căn hộ chung cư
Căn hộ chung cư thường có lối vào ngắn: mở cửa là thấy ngay phòng khách hoặc một đoạn hành lang hẹp dẫn vào. Nhiều căn có hành lang giữa nối các phòng ngủ, không cửa sổ, chỉ có đèn trần. Đây là chỗ tranh phát huy tác dụng rõ nhất vì không gian vốn đơn điệu.
Với lối vào ngắn, một bức tranh dọc khổ vừa trên tường bên cạnh tủ giày là đủ; tranh ngang khổ lớn đối diện cửa dễ làm khách thấy bị chặn. Nếu cửa căn hộ mở thẳng ra cửa sổ hay ban công, nhiều người theo quan niệm muốn "chắn" bằng vách hoặc kệ; khi đó tranh có thể treo ngay trên vách ấy, vừa làm điểm dừng mắt vừa làm vách bớt cứng.
Hành lang giữa các phòng ngủ trong căn hộ hợp một chuỗi tranh nhỏ hoặc ảnh gia đình. Do hành lang này thường hẹp, chọn khung mỏng, treo một bên. Một đèn tường dịu hoặc dải đèn hắt chân tường giúp đi lại ban đêm an toàn mà không phải bật đèn trần chói.
Chất liệu và ánh sáng cho tranh ở lối đi
Lối vào gần cửa chính chịu gió bụi, nắng hắt và có khi cả mưa tạt khi mở cửa. Tranh giấy, lụa ở đây nhanh ố; tranh sơn dầu, acrylic, tranh in trên tấm nhôm hay tấm composite bền hơn. Hành lang trong nhà thì ít bụi hơn nhưng hay tối, nên tranh màu sáng và có đèn rọi là cặp đôi hợp lý.
Cầu thang có giếng trời hoặc cửa sổ trên cao thường có một vệt nắng di chuyển theo giờ trong ngày. Tranh treo trên đường đi của vệt nắng sẽ phai không đều: nửa bức bạc màu, nửa bức còn nguyên. Quan sát vệt nắng vài ngày trước khi chọn chỗ treo, hoặc dùng kính lọc tia cực tím cho tranh quý.
Đèn cho tranh ở lối đi nên là đèn có góc chiếu hẹp, rọi xiên từ trên xuống, ánh sáng ấm. Tránh đèn rọi thẳng vào mắt người đi lên cầu thang. Nếu dùng đèn cảm biến chuyển động, đặt cảm biến sao cho đèn bật trước khi người bước tới bậc đầu tiên.
An toàn khi treo tranh ở lối đi
Lối đi là nơi có chuyển động: người đi, đồ được khiêng, trẻ con chạy. Mấy điều nên giữ:
- Không treo tranh nhô ra ở lối hẹp dưới một mét, nhất là tranh có khung dày hoặc tranh nổi.
- Tranh kính treo dọc cầu thang nên dùng kính an toàn hoặc mica; va vào kính thường trên cầu thang là tai nạn đôi.
- Không treo tranh ở đoạn tường người hay chống tay khi lên xuống, như góc cua thang không có tay vịn.
- Tranh có đèn cần đi dây gọn, không để dây vắt ngang bậc.
- Nhà có người già, đèn chiếu sáng lối đi phải ưu tiên hơn tranh; tranh không được che đèn tường hay công tắc.
- Kiểm tra móc mỗi năm, vì rung động khi đi lại làm móc lỏng dần.
Phong thủy và an toàn ở lối đi gần như trùng nhau: sáng, thoáng, có điểm dừng, không vướng víu. Bức tranh đẹp nhất cũng không đáng một lần vấp ngã.
Câu hỏi thường gặp
Tranh đối diện cửa chính nên là gì?
Quan niệm chuộng tranh sáng, cảnh mở, có chiều sâu như cánh đồng, mặt hồ, con đường đi vào; tránh tranh thú dữ, tranh tối và gương lớn đối diện cửa. Nếu tường quá gần cửa, chọn tranh có đường chân trời thấp để mở không gian cho mắt.
Có nên treo tranh dọc cầu thang nhà ống hẹp?
Được, nếu tranh mỏng, khung mảnh và cầu thang đủ rộng để không vướng vai. Với cầu thang dưới khoảng tám mươi phân, nhiều người chọn ảnh hoặc tranh khổ nhỏ, hoặc sơn một mảng màu thay cho tranh để tránh va chạm.
Hành lang không có cửa sổ thì treo tranh gì?
Tranh sáng màu, cảnh có ánh sáng như bầu trời, nắng trên đồng, kèm đèn tường hoặc đèn rọi nhỏ. Tranh tối ở hành lang không cửa sổ sẽ làm lối đi càng tối. Chuyện lấy sáng cho hành lang tối có bài riêng trong danh mục hành lang.
Treo tranh ở chiếu nghỉ cầu thang có cần hợp phương không?
Một số người áp phương vị ngũ hành cho mọi bức tranh, kể cả chiếu nghỉ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Với chiếu nghỉ, tiêu chí thực tế quan trọng hơn: tranh treo ngang tầm mắt người đứng, đủ sáng và không cản lối.
Tranh dọc cầu thang có nên treo nghiêng theo dốc?
Không. Từng bức tranh vẫn treo thăng bằng ngang; chỉ có đường nối tâm các bức là đi xiên theo tay vịn. Tranh treo nghiêng nhìn như bị lệch và gây khó chịu cho người đi lên xuống.
Lối vào có bàn thờ thần tài, thổ địa thì treo tranh ở đâu?
Nên để khoảng tường phía trên và sát hai bên bàn thờ trống, giữ sự trang nghiêm; tranh treo ở tường khác của lối vào, đề tài nhẹ nhàng. Chuyện vị trí bàn thờ thuộc danh mục phòng thờ trên trang.