Phần lớn tiếng động lạ trong nhà ban đêm có nguyên nhân vật lý: mái tôn và kết cấu co lại khi nguội, đồ gỗ kêu khi độ ẩm đổi, ống nước va đập khi đóng vòi, chuột và thạch sùng hoạt động về đêm, máy móc trong nhà hoặc nhà bên chạy theo chu kỳ. Một số ít tiếng cần xử lý ngay vì an toàn, như tiếng lách tách ở ổ điện hay tiếng xì gần bếp gas.
Ban đêm, tiếng ồn nền ngoài đường giảm, người nằm yên và tai nhạy hơn, nên những tiếng vốn có từ ban ngày bỗng nghe rõ và lạ. Dân gian hay gắn tiếng lạ với điềm; phong thủy thì nhìn khác hơn: tiếng bất thường là dấu hiệu có chỗ trong nhà đang "động" sai cách và cần kiểm. Bài này đưa ra bảng tra từng loại tiếng, các tiếng cần xử lý gấp, và cách truy tìm nguồn tiếng từng bước. Điềm lành dữ, nếu có nhắc, đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao ban đêm tiếng nào cũng nghe lạ
Ban ngày, tiếng xe, tiếng người, tiếng quạt tạo thành một lớp âm nền che đi nhiều tiếng nhỏ. Khi đêm xuống, lớp nền ấy mỏng dần; một tiếng "rắc" của tủ gỗ vốn vẫn có từ chiều giờ nổi bật hẳn lên. Thêm vào đó, người nằm trong bóng tối không nhìn được nguồn tiếng, não phải đoán, và não người thiên về đoán theo hướng cảnh giác. Đó là lý do một tiếng động bình thường lúc hai giờ sáng có thể làm tim đập nhanh.
Nhiệt độ cũng thay đổi mạnh nhất vào đầu đêm. Mái tôn, mái ngói, khung thép, ống nước nóng lên cả ngày rồi nguội dần sau khi mặt trời lặn. Vật liệu co lại không đều, các mối ghép trượt nhẹ và phát ra tiếng. Độ ẩm ban đêm tăng làm gỗ hút ẩm, nở ra. Những chuyển động rất nhỏ này là bình thường với mọi ngôi nhà.
Hiểu được hai điều đó giúp bạn bình tĩnh trước khi tìm nguyên nhân. Phong thủy coi trọng cảm giác an ổn của người ở; một ngôi nhà khiến người trong đó sợ mỗi đêm thì dù hướng đẹp cũng chưa phải nhà tốt. Tìm ra nguồn tiếng là cách nhanh nhất để trả lại cảm giác ấy.
Bảng tra các tiếng động lạ thường gặp
Bảng dưới gom những tiếng người ở nhà phố, căn hộ, nhà quê ở Việt Nam hay hỏi nhất, kèm nguồn hay gặp và cách kiểm.
| Tiếng nghe được | Lúc hay gặp | Nguồn hay gặp | Cách kiểm |
|---|---|---|---|
| Lách tách, tách tách trên mái | Đầu đêm, sau ngày nắng | Mái tôn, xà gồ co lại khi nguội | Nghe có giảm dần sau vài giờ không |
| Răng rắc, cọt kẹt từ tủ, sàn gỗ | Đêm, đổi mùa | Gỗ co nở theo độ ẩm | Thường gặp ở đồ gỗ mới, sàn gỗ lát chưa lâu |
| Cộc, cạch trong tường khi đóng vòi | Khi có người dùng nước | Búa nước: dòng nước dừng đột ngột làm ống va | Đóng vòi từ từ xem còn kêu không |
| Nước chảy rỉ rả trong tường | Suốt đêm | Bồn cầu rò phao, ống rò, nhà bên xả nước | Khoá hết vòi, xem đồng hồ nước có quay |
| Sột soạt, chạy lộp cộp trên trần | Nửa đêm về sáng | Chuột, đôi khi là chim làm tổ | Tìm phân, vết cắn, lỗ hở trên trần |
| Chắt chắt, tặc tặc | Chập tối và đêm | Thạch sùng gọi nhau | Thấy ở tường gần đèn, vô hại |
| Ù ù, rung đều | Theo chu kỳ | Tủ lạnh, máy bơm, cục nóng điều hòa nhà bên | Tắt từng thiết bị nhà mình để loại trừ |
| Lốp bốp trong bình nóng lạnh | Khi bình đun | Cặn bám đáy bình | Gọi thợ súc bình |
| Lách tách, xèo xèo ở ổ điện, công tắc | Bất kỳ lúc nào | Tiếp xúc điện kém, chập | Ngắt điện nhánh đó, gọi thợ điện ngay |
Phần lớn tiếng trong bảng vô hại. Hai dòng cuối và tiếng nước rò thì không nên để lâu: tiếng điện có thể dẫn tới cháy, cặn bình nóng lạnh làm bình hỏng nhanh, nước rò âm tường làm thấm và mốc. Đó cũng là ba thứ phong thủy hay gọi bằng những cái tên đáng sợ, trong khi gốc rễ hoàn toàn kỹ thuật.
Những tiếng cần xử lý ngay, không chờ sáng
Tiếng lách tách, xèo xèo kèm mùi khét ở ổ điện, công tắc, cầu dao. Đây là dấu hiệu hồ quang điện do tiếp xúc lỏng hoặc dây quá tải. Ngắt cầu dao nhánh đó hoặc cầu dao tổng nếu không rõ nhánh, không chạm tay vào chỗ nóng, gọi thợ điện. Không dùng lại ổ ấy cho đến khi sửa xong.
Tiếng xì kèm mùi lạ gần bếp gas. Khóa van bình, mở cửa cho thoáng, không bật tắt công tắc điện, không bật lửa. Ra ngoài và gọi người có chuyên môn kiểm tra. Gas rò là việc không được để tới sáng.
Tiếng nứt lớn kèm vết nứt mới ở tường, trần. Nếu sáng ra thấy vết nứt mới, vữa rơi, cửa bỗng kẹt, hãy nhờ người có chuyên môn kết cấu xem, nhất là nhà cũ, nhà cạnh công trình đang đào móng.
Tiếng nước chảy liên tục mà không ai dùng. Khoá van tổng, xem đồng hồ nước. Nếu đồng hồ vẫn quay, có chỗ rò. Nước rò âm tường lâu ngày làm thấm và mốc, ảnh hưởng cả phòng bên cạnh.
Tiếng báo khói, báo gas kêu ngắt quãng. Có khi là pin yếu, có khi là báo động thật. Kiểm cả hai, đừng tháo pin cho khỏi kêu rồi quên lắp lại.
Truy tìm nguồn tiếng từng bước
Khi một tiếng lạ lặp lại nhiều đêm, cách làm có hệ thống sẽ nhanh hơn việc nằm đoán.
- Ghi giờ và ghi âm. Dùng điện thoại ghi âm vài phút khi tiếng xuất hiện, ghi lại giờ. Nhiều tiếng xuất hiện đúng chu kỳ, gợi ý ngay là máy móc.
- Khoanh vùng theo tầng và phòng. Đi chậm qua từng phòng, nghe tiếng to lên hay nhỏ đi. Áp tai vào tường nếu nghi trong tường.
- Loại trừ thiết bị nhà mình. Tắt lần lượt tủ lạnh, máy bơm, máy lọc nước, điều hòa. Tiếng mất khi tắt thiết bị nào thì đã tìm ra nguồn.
- Kiểm nước. Khoá tất cả vòi, xem đồng hồ nước trong mười lăm phút. Thả vài giọt màu thực phẩm vào két nước bồn cầu, không xả, nếu màu xuống lòng bồn là phao rò.
- Tìm dấu vết sinh vật. Phân chuột, vết gặm dây điện, bột gỗ dưới chân tủ, đường đất mối trên tường là những dấu vết rõ.
- Hỏi hàng xóm. Nhà phố và căn hộ chung tường; tiếng máy giặt, máy bơm, tiếng kéo ghế nhà bên truyền qua kết cấu nghe như trong nhà mình.
- Gọi đúng người. Điện thì thợ điện, nước thì thợ nước, mối mọt thì đơn vị diệt côn trùng, nứt kết cấu thì kỹ sư.
Mối, mọt và chuột: tiếng nhỏ nhưng không nên bỏ qua
Mọt gỗ đục trong đồ gỗ đôi khi phát ra tiếng lách tách rất nhỏ, nghe rõ nhất lúc đêm khuya khi áp tai sát mặt gỗ. Dấu hiệu dễ thấy hơn là lớp bột gỗ mịn rơi dưới chân tủ, giường, khung cửa, và những lỗ nhỏ trên mặt gỗ. Mối thì thường để lại đường đất mỏng chạy dọc chân tường, khung cửa; gõ vào gỗ bị mối ăn nghe tiếng rỗng. Hai loài này phá gỗ âm thầm trong nhiều tháng trước khi lộ ra.
Chuột chạy trên trần thạch cao, trong hộp kỹ thuật, có thể cắn dây điện. Đây là nguy cơ cháy chập thật, không phải chuyện điềm báo. Bịt lỗ hở quanh ống thoát nước, khe mái, khe cửa là việc trước tiên; sau đó mới đến bẫy và các biện pháp khác.
Phong thủy coi gỗ mục, trần dột, chuột bọ là dấu hiệu "khí suy", nhà thiếu người chăm. Cách nói ấy, xét kỹ, là một lời nhắc bảo trì. Với mối, nên nhờ đơn vị có chuyên môn kiểm tra và xử lý, vì tự phun thuốc không đúng cách vừa kém hiệu quả vừa có hại cho người trong nhà.
Nhà mới dọn về, nhà cũ mua lại: vì sao hay nghe tiếng lạ hơn
Người mới dọn về một ngôi nhà chưa quen "tiếng nền" của nó. Ở nhà cũ, bạn đã quen tiếng tủ lạnh, tiếng xe đầu ngõ, tiếng nhà bên; ở nhà mới, mọi tiếng đều lạ. Thường sau vài tuần, phần lớn tiếng ấy tự biến mất khỏi sự chú ý. Nhà mới xây còn có bê tông, vữa, gỗ đang khô dần và co ngót, nên tiếng kết cấu trong năm đầu nhiều hơn bình thường.
Với nhà mua lại, nhất là nhà từng nghe kể "có chuyện", tiếng lạ rất dễ bị gán cho lịch sử ngôi nhà. Cách tôn trọng nhất là vẫn làm các việc theo tập quán nếu gia đình muốn, như lễ nhập trạch, đồng thời kiểm kỹ điện, nước, mái, mối mọt. Khi nguồn tiếng được tìm ra và sửa xong, nỗi lo thường tan theo.
Nếu một người trong nhà vẫn sợ hãi, mất ngủ nhiều tuần dù đã tìm ra nguyên nhân, hãy lắng nghe họ và cân nhắc gặp bác sĩ. Lo âu kéo dài là chuyện sức khoẻ, cần được chăm sóc như bất kỳ vấn đề sức khoẻ nào khác.
Khi trẻ nhỏ và người già sợ tiếng động ban đêm
Trẻ nhỏ và người già là hai nhóm hay thức giấc và hay sợ nhất. Vài cách giúp họ yên tâm hơn.
- Đèn ngủ ánh vàng, độ sáng thấp. Đủ để nhìn thấy phòng khi tỉnh giấc, giảm cảm giác bất an.
- Giải thích bằng nguyên nhân thật. Nói với trẻ "đó là mái nhà co lại khi trời mát", "đó là con thạch sùng", thay vì kể chuyện doạ.
- Không kể chuyện ma để giữ trẻ trong phòng. Cách này có tác dụng tức thời nhưng để lại nỗi sợ lâu dài.
- Đặt giường người già gần nhà vệ sinh và có lối đi sáng. Người già thức dậy vì tiếng động thường đi lại trong đêm; lối đi có đèn cảm biến giúp tránh té ngã.
- Sửa những tiếng sửa được. Một bản lề kêu, một vòi nhỏ giọt, một cục nóng rung, khi được sửa xong sẽ trả lại sự yên cho cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Mái tôn kêu lách tách ban đêm có nguy hiểm không?
Thường không. Đó là tôn và xà gồ co lại khi nguội sau ngày nắng. Nếu tiếng to bất thường, kèm dột hoặc tôn bị xô lệch, nên nhờ thợ kiểm vít bắt tôn và khe co giãn. Lót lớp cách nhiệt dưới mái cũng giảm tiếng và giảm nóng.
Ống nước kêu cộc cộc mỗi khi đóng vòi phải làm sao?
Đó là hiện tượng búa nước: dòng nước dừng đột ngột làm ống rung và va vào tường. Đóng vòi từ từ, cố định lại ống bằng kẹp, hoặc nhờ thợ lắp bộ giảm chấn búa nước ở đường ống. Để lâu có thể làm lỏng mối nối.
Tiếng gõ lốc cốc trong tủ gỗ ban đêm có phải mọt không?
Có thể, nhưng cũng có thể là gỗ co nở theo độ ẩm. Hãy tìm bột gỗ mịn dưới chân tủ và những lỗ nhỏ trên mặt gỗ. Nếu có, nên xử lý mọt sớm và tách đồ gỗ ấy khỏi các đồ gỗ khác.
Nghe tiếng bước chân trên trần nhà mà nhà không có tầng trên thì là gì?
Thường là chuột, chim, đôi khi là mèo hoang chạy trên mái. Tiếng lộp cộp đều đều vào nửa đêm cũng có thể do tôn co lại. Kiểm lỗ hở trên mái, tìm phân và lông để biết loài nào, rồi bịt lối vào.
Theo phong thủy, nhà có tiếng lạ có phải là điềm xấu không?
Theo quan niệm dân gian, có người coi tiếng lạ là điềm. Phong thủy hiểu theo hướng tỉnh táo thì coi đây là dấu hiệu có chỗ trong nhà cần kiểm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; tìm và sửa nguồn tiếng là việc nên làm trước.
Ghi âm bằng điện thoại có giúp thợ tìm lỗi không?
Có. Một đoạn ghi âm kèm giờ và vị trí giúp thợ điện, thợ nước đoán nguồn nhanh hơn rất nhiều, nhất là với tiếng chỉ xuất hiện ban đêm khi thợ không có mặt. Nên ghi vài lần để thấy tiếng có lặp theo chu kỳ không.