Trong phong thủy, âm thanh được đọc qua cặp động – tĩnh của âm dương: khu sinh hoạt chung được phép "động", có tiếng người, tiếng bếp; khu ngủ, khu thờ, góc học cần "tĩnh". Tiếng bị kiêng thường là tiếng rít, tiếng nhỏ giọt, tiếng va đập, tiếng ồn máy kéo dài — và gần như tiếng nào trong số đó cũng có một lý do đời thường đi kèm.
Cổ thư phong thủy không dành chương riêng cho âm thanh như dành cho hướng cửa hay dòng nước. Phần lớn quan niệm về tiếng trong nhà đến từ cách hiểu âm dương, từ tập quán dân gian và từ kinh nghiệm sống. Bài này gom các quan niệm đó lại, đặt cạnh những điều đo được về tiếng ồn, rồi đưa ra cách cân lại âm thanh trong một ngôi nhà Việt bình thường: nhà ống, căn hộ, nhà quê. Đây là kiến thức văn hoá tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người.
Âm thanh được nhìn thế nào trong phong thủy
Khái niệm nền là âm dương. Thứ gì sáng, ấm, chuyển động, có tiếng thì thiên về dương; thứ gì tối, mát, đứng yên, im lặng thì thiên về âm. Một ngôi nhà được coi là cân bằng khi hai mặt này có chỗ của mình: phòng khách, bếp, sân trước sáng sủa và có tiếng người; phòng ngủ, gian thờ yên và dịu. Nhà quá ồn bị nói là "dương thịnh", người ở khó nghỉ; nhà quá im, ít người qua lại, bị nói là "âm thịnh", thiếu sinh khí.
Lớp thứ hai là ngũ âm. Sách xưa xếp năm âm cung, thương, giốc, chủy, vũ vào năm hành Thổ, Kim, Mộc, Hỏa, Thủy. Trong nhà ở, ngũ âm ít khi được dùng như một công thức; nó chủ yếu giải thích vì sao người ta gắn tiếng chuông kim loại với hành Kim, tiếng nước với hành Thủy, tiếng mõ gỗ với hành Mộc. Từ đó mới có lời khuyên treo chuông đồng ở phương này, đặt thác nước ở phương kia — đều là suy luận theo trường phái, không phải quy chuẩn.
Lớp thứ ba, và là lớp dùng được nhiều nhất, là kinh nghiệm sống. Người xưa không có máy đo decibel, nhưng họ biết nhà sát chợ thì khó ngủ, phòng có cửa kêu cót két thì ai đi qua cũng bị đánh thức, nhà có nước nhỏ giọt suốt đêm thì người nhạy cảm bực bội. Những kinh nghiệm này được nói bằng ngôn ngữ của khí: khí "loạn", khí "động", khí "rò". Đọc lời phong thủy về âm thanh, bạn nên tìm cái lõi kinh nghiệm này trước, rồi mới tính đến phần biểu tượng.
Động và tĩnh: bản đồ âm thanh cho từng khu trong nhà
Cách dễ áp dụng nhất là chia nhà thành khu động và khu tĩnh, rồi xếp phòng sao cho tiếng của khu động không tràn sang khu tĩnh. Bảng sau là cách chia hay gặp, kèm lý do thực tế.
| Khu | Theo quan niệm | Mức tiếng chấp nhận | Lý do thực tế |
|---|---|---|---|
| Phòng khách, sân trước | Động, nơi đón khí và đón người | Tiếng trò chuyện, tivi vừa phải | Là nơi tụ họp, cần sinh hoạt chung |
| Bếp, phòng ăn | Động, thuộc Hỏa | Tiếng nấu nướng, máy hút mùi | Tiếng ồn có giờ, tắt khi nấu xong |
| Phòng ngủ | Tĩnh, nên ở phía sau hoặc tầng trên | Càng yên càng tốt về đêm | Giấc ngủ dễ bị gián đoạn bởi tiếng đột ngột |
| Gian thờ, phòng thờ | Tĩnh và trang nghiêm | Rất yên, tránh tiếng máy | Nơi thắp hương, cần sự tập trung |
| Góc học, phòng làm việc | Tĩnh vừa | Yên, có thể có tiếng nền nhỏ | Tiếng người nói chuyện làm mất tập trung nhiều nhất |
| Nhà vệ sinh, phòng giặt | Ô uế, nên kín và khuất | Tiếng xả, tiếng máy giặt | Cần cách xa đầu giường và gian thờ |
Trong nhà ống, nguyên tắc này thường dẫn tới cách xếp quen thuộc: tầng trệt là khu động (khách, bếp, để xe), tầng trên là khu tĩnh (ngủ), tầng thượng là gian thờ. Ở căn hộ, khu ngủ nên gom về một phía, ngăn với phòng khách bằng hành lang hoặc tủ âm tường. Khi bắt buộc đặt phòng ngủ cạnh khu động, bức tường chung là chỗ đáng đầu tư cách âm nhất trong cả nhà.
Những tiếng được coi là dễ chịu và vì sao
Tiếng nước chảy nhỏ và đều. Phong thủy coi nước là tài, là sự lưu thông. Ở góc trải nghiệm, tiếng nước đều có tác dụng như một lớp âm nền, làm các tiếng ồn ngắt quãng bên ngoài bớt nổi. Điều kiện là tiếng phải đều; thác nước kêu lộp độp không đều hoặc bơm rung lại thành nguồn phiền.
Tiếng chuông kim loại trong và ngắn. Chuông được gắn với hành Kim và với ý "đánh thức", "báo hiệu". Tiếng chuông nhẹ khi có gió hoặc khi mở cửa giúp người trong nhà biết có người vào. Chuông kêu liên tục, kêu chói, hoặc treo chỗ gió lùa mạnh thì ngược lại.
Tiếng lá, tiếng gió qua cây. Nhà có vườn, có cây trước sân được coi là có sinh khí. Tiếng lá xào xạc là âm nền tự nhiên, thường không gây mệt, khác với tiếng máy có tần số lặp.
Tiếng người trò chuyện vừa phải. Theo quan niệm, nhà có tiếng người là nhà có dương khí. Một gia đình nói chuyện, cười đùa trong bữa cơm được coi là dấu hiệu nhà "ấm". Đây cũng là nhận xét tâm lý dễ hiểu: không gian có người sống thì được chăm sóc, mở cửa, thông gió.
Tiếng chim, tiếng côn trùng ban đêm ở nhà quê. Nhiều người lớn tuổi coi tiếng chim sáng sớm là điềm lành theo cách nói dân gian. Phần thật là tiếng tự nhiên đều đặn ít gây khó chịu hơn tiếng xe, tiếng loa, và đánh dấu nhịp ngày đêm rõ ràng.
Những tiếng bị kiêng và cái lõi thật phía sau
Cửa kêu cót két. Dân gian coi cửa kêu là "khẩu thiệt", nhà hay to tiếng. Lõi thật: bản lề khô dầu hoặc cửa xệ, ai đi qua cũng đánh thức người ngủ. Tra dầu, chỉnh bản lề là xong, không cần vật phẩm gì.
Nước nhỏ giọt. Vòi rò bị nói là "rò tài". Lõi thật: hao nước và tiếng tách tách đều đặn ban đêm rất dễ làm người nhạy cảm mất ngủ. Thay gioăng, thay vòi.
Tiếng va đập, tiếng rung từ máy. Máy bơm, cục nóng điều hòa đặt sát tường phòng ngủ bị coi là "khí động" sai chỗ. Lõi thật: rung truyền qua kết cấu, nghe như tiếng ù trong tường. Kê đệm cao su, dời vị trí máy.
Tiếng vọng trong phòng trống. Phòng nhiều mặt cứng, ít đồ, nói một câu vọng lại, bị coi là "lạnh", "trống trải". Lõi thật: thiếu bề mặt hút âm. Thêm rèm, thảm, kệ sách là đủ.
Tiếng ồn lớn sát cửa chính. Nhà mặt đường lớn, đầu dốc, sát loa phường được nói là "khí loạn". Lõi thật là tiếng ồn giao thông ảnh hưởng giấc ngủ và sự tập trung. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng phần tiếng ồn thì đo được và xử lý được.
Vài con số tham khảo về tiếng ồn trong nhà
Hướng dẫn về tiếng ồn cộng đồng của Tổ chức Y tế Thế giới năm 1999 đưa ra mức tham khảo khoảng 30 dB(A) cho tiếng ồn nền trong phòng ngủ ban đêm, để giấc ngủ ít bị ảnh hưởng. Ở Việt Nam, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn QCVN 26:2010/BTNMT đặt giới hạn tiếng ồn môi trường theo khu vực và theo hai khung giờ ngày – đêm, khu dân cư thông thường có giới hạn ban đêm thấp hơn ban ngày. Mức cụ thể và văn bản hiện hành bạn nên tra lại ở nguồn chính thức, vì quy chuẩn có thể được sửa đổi.
Ứng dụng đo tiếng ồn trên điện thoại cho kết quả chênh khá nhiều tùy micro, nên chỉ dùng để so sánh tương đối: phòng nào ồn hơn phòng nào, giờ nào ồn nhất, đóng cửa sổ giảm được bao nhiêu. Một mẹo đơn giản là đo ở đầu giường vào khoảng nửa đêm và lúc năm giờ sáng, hai thời điểm thường bị bỏ qua nhưng lại là lúc xe tải, xe rác, chợ đầu mối hoạt động.
Nếu muốn đối chiếu với phong thủy, bạn có thể coi con số đo được như "độ động" của từng khu. Khu tĩnh mà đo thấy ồn ngang khu động thì đó là chỗ cần sửa trước, bất kể hướng phòng hay cung phi của người ngủ là gì.
Cân lại âm thanh trong nhà: làm theo thứ tự nào
Cách xử lý tiếng ồn hiệu quả đi theo ba tầng: nguồn phát, đường truyền và nơi nghe. Phong thủy hay nhảy thẳng tới tầng cuối (treo vật, đặt vật), trong khi hai tầng đầu thường rẻ và hiệu quả hơn.
- Nghe và ghi lại một ngày. Đi qua từng phòng ở bốn khung giờ: sáng sớm, trưa, tối, nửa đêm. Ghi nguồn tiếng, kéo dài bao lâu, có đều hay ngắt quãng.
- Chia nguồn trong nhà và ngoài nhà. Tiếng trong nhà (máy giặt, tủ lạnh, cửa, vòi nước) gần như luôn sửa được ngay. Tiếng ngoài nhà cần xử lý đường truyền.
- Xử lý nguồn trước. Tra dầu bản lề, thay gioăng vòi, kê đệm chân máy giặt, dời máy bơm khỏi tường phòng ngủ, hẹn giờ máy giặt chạy ban ngày.
- Chặn đường truyền. Tiếng ngoài lọt vào chủ yếu qua khe cửa và kính mỏng. Dán gioăng kín khe, thay kính hộp ở phòng ngủ phía mặt đường, dùng cửa đặc thay cửa rỗng cho phòng ngủ.
- Làm mềm nơi nghe. Rèm dày, thảm, sofa vải, kệ sách đầy giúp giảm tiếng vọng. Lưu ý: vật liệu hút âm làm phòng dễ chịu hơn nhưng không cách âm được tiếng từ ngoài vào.
- Xếp lại khu động – tĩnh nếu cần. Khi đã làm hết các bước trên mà phòng ngủ vẫn ồn, cân nhắc đổi công năng: đưa phòng ngủ ra phía sau, đưa phòng làm việc ban ngày ra phía đường.
- Cuối cùng mới tính tới vật trang trí. Thác nước nhỏ, chuông gió, cây xanh có thể thêm vào nếu bạn thích, như phần trang trí và âm nền, không phải để thay các bước trên.
Những hiểu lầm hay gặp về âm thanh và phong thủy
Nhiều lời khuyên lan truyền trên mạng gom âm thanh vào một công thức đơn giản. Vài hiểu lầm sau gặp nhiều nhất.
- "Đặt thác nước là át được tiếng xe." Thác nước nhỏ để bàn chỉ tạo tiếng nền rất nhẹ, không che được tiếng còi hay tiếng xe tải. Đặt sai chỗ, tiếng bơm còn gây phiền thêm.
- "Chuông gió càng nhiều càng tốt." Treo nhiều chuông ở chỗ gió mạnh tạo tiếng liên tục, dễ làm người nhạy cảm và hàng xóm khó chịu. Theo quan niệm, chuông cũng chỉ hợp vài phương vị chứ không phải chỗ nào cũng treo.
- "Nhà càng im lặng càng tốt." Phong thủy không đề cao sự im lặng tuyệt đối. Nhà quá im, ít người qua lại bị coi là thiếu sinh khí; khu sinh hoạt chung vẫn cần có tiếng người.
- "Tiếng động lạ là điềm." Phần lớn tiếng lạ trong nhà có nguyên nhân vật lý: mái tôn co giãn, gỗ khô, ống nước, chuột, thạch sùng. Tìm nguyên nhân trước, đừng vội gắn với điềm báo.
- "Phải chọn tiếng theo mệnh." Việc gán ngũ âm với ngũ hành có trong sách xưa, nhưng dùng nó để chọn tiếng chuông, bản nhạc theo mệnh từng người là suy diễn thêm. Hãy coi đó là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nguyên tắc chung khi đọc mọi lời khuyên về âm thanh: hỏi xem tiếng đó ảnh hưởng ai, vào lúc nào, có sửa được tại nguồn không. Trả lời xong ba câu này, phần lớn chuyện "phạm" hay "không phạm" tự nó trở nên rõ.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ sát mặt đường có nên đổi sang phòng khác không?
Nếu nhà còn phòng phía sau yên hơn thì đổi là cách rẻ nhất. Nếu không, ưu tiên thay cửa sổ kín khe, kính dày hoặc kính hộp, rèm dày và kê giường sát bức tường xa đường nhất. Theo quan niệm, phòng ngủ nên ở khu tĩnh, và điều này trùng với lời khuyên về giấc ngủ.
Ngũ âm cung thương giốc chủy vũ có dùng được trong bài trí nhà không?
Ngũ âm chủ yếu giúp hiểu vì sao người xưa gắn chuông với Kim, nước với Thủy, mõ gỗ với Mộc. Dùng nó để chọn vật theo phương vị là quan niệm của một số trường phái. Bạn có thể tham khảo khi bài trí, nhưng không cần coi là bắt buộc.
Nhà ở trong ngõ yên tĩnh có phải nhà tốt hơn nhà mặt phố về phong thủy không?
Không hẳn. Ngõ yên giúp nghỉ ngơi tốt, nhưng ngõ quá sâu, ít người qua lại có thể bị coi là khí tù. Nhà mặt phố ồn nhưng sáng và lưu thông. Mỗi loại có ưu nhược riêng; điều quan trọng là xếp khu tĩnh vào chỗ yên nhất của nhà.
Tiếng tivi để cả ngày có bị coi là xấu không?
Một số người lớn tuổi bật tivi cả ngày cho có tiếng người. Phong thủy không cấm điều này, nhưng tiếng tivi liên tục ở phòng khách thông với phòng ngủ có thể làm người khác mệt. Nên để âm lượng vừa phải và tắt khi không xem.
Có nên dùng máy tạo tiếng ồn trắng để ngủ không?
Tiếng ồn trắng hay tiếng mưa giả lập được nhiều người dùng để che tiếng ồn ngắt quãng. Phong thủy không có lời bàn riêng về thiết bị này. Nếu dùng, để âm lượng thấp, đặt máy xa đầu giường và hỏi bác sĩ nếu bạn mất ngủ kéo dài.
Nhà nhiều tiếng vọng thì xử lý thế nào cho rẻ?
Thêm vật mềm: rèm vải dày, thảm, gối sofa, kệ sách có sách. Treo tranh khổ lớn trên mảng tường trống cũng giúp. Không cần ốp tiêu âm chuyên dụng trừ khi phòng dùng để thu âm hoặc hát karaoke thường xuyên.