Phong thủy coi cửa hàng là nơi "động", cần khí vượng, và âm thanh, mùi hương là phần khí khách cảm nhận đầu tiên ngay ở lối vào. Nguyên tắc chung: nhạc nền hợp loại hình và đủ nhỏ để khách vẫn nói chuyện được; mùi ở lối vào sạch và trung tính; khói hương bàn thờ thần tài, thổ địa vừa đủ, không tràn vào khu hàng.
Chủ cửa hàng thường nghe hai kiểu lời khuyên trái nhau: mở nhạc to cho "vượng khí", đông khách; hoặc giữ yên lặng cho sang trọng. Thực tế, mức phù hợp phụ thuộc vào loại hình, khách hàng và mặt bằng. Bài này kết hợp quan niệm phong thủy với những điều đã được nghiên cứu về nhạc nền trong bán lẻ, gợi ý nhạc và mùi cho từng loại hình, và các bước thiết lập cho một cửa hàng nhỏ. Mọi điều về tài lộc là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; không có bản nhạc hay mùi hương nào bảo đảm doanh thu.
Cửa hàng là khu động: âm thanh và mùi trong cách nhìn phong thủy
Trong nhà ở, phong thủy chia khu động và khu tĩnh. Cửa hàng, quán ăn gần như toàn bộ là khu động: khách ra vào, tiền hàng lưu thông, nhân viên đi lại. Một cửa hàng im ắng, tối, mùi kín bị coi là "khí lạnh", khách đi ngang không muốn vào; một cửa hàng có ánh sáng, tiếng nhạc vừa phải, mùi dễ chịu thì được coi là "khí vượng". Cách nói này phản ánh đúng cảm nhận của khách: người ta ngại bước vào nơi trông như đang đóng cửa.
Nhưng động không có nghĩa là ồn. Phong thủy cũng nói khí phải "tụ" chứ không "tán": âm thanh quá to, mùi quá nồng làm khách muốn rời đi nhanh. Đối với cửa hàng cần khách ở lại lâu, xem kỹ, trò chuyện với người bán, như tiệm vàng, cửa hàng nội thất, tiệm sách, mức "động" cần nhẹ hơn nhiều so với quán ăn nhanh hay cửa hàng thời trang trẻ.
Khu thờ trong cửa hàng, thường là bàn thờ thần tài và thổ địa đặt sát đất gần cửa hoặc ở góc, là điểm tĩnh hiếm hoi. Khói hương từ đây là một phần mùi của cửa hàng, cần được tính khi sắp xếp.
Nghiên cứu về nhạc nền trong bán lẻ nói gì
Nhạc nền trong cửa hàng đã được nghiên cứu khá lâu trong ngành tiếp thị. Một nghiên cứu thường được trích dẫn của Ronald Milliman công bố năm 1982 quan sát khách trong siêu thị và ghi nhận khi phát nhạc nhịp chậm, khách di chuyển chậm hơn và doanh số trong thời gian thử nghiệm cao hơn so với khi phát nhạc nhịp nhanh. Một nghiên cứu khác của North, Hargreaves và McKendrick đăng năm 1997 cho thấy trong một cửa hàng ở Anh, những ngày phát nhạc mang âm hưởng Pháp thì rượu vang Pháp bán chạy hơn, phát nhạc mang âm hưởng Đức thì vang Đức bán chạy hơn.
Những kết quả này thường bị đơn giản hoá thành công thức như "phát nhạc chậm để bán nhiều". Thực tế, đó là các nghiên cứu trong bối cảnh cụ thể, ở một thời điểm, với một nhóm khách. Điều rút ra được là nhạc nền có ảnh hưởng tới nhịp di chuyển và cảm nhận của khách, và ảnh hưởng ấy phụ thuộc vào sự phù hợp giữa nhạc với không gian, hàng hoá, khách hàng.
Đặt cạnh phong thủy, hai cách nhìn khá gần nhau: một bên nói khí phải hợp với nơi chốn, một bên nói nhạc phải hợp với cửa hàng. Bạn có thể dùng ý chung ấy làm điểm khởi đầu, rồi tự quan sát khách của mình.
Gợi ý nhạc và mùi theo từng loại hình
Bảng dưới là gợi ý tham khảo, không phải quy tắc. Mỗi cửa hàng nên thử và điều chỉnh theo khách thực tế.
| Loại hình | Mức động theo quan niệm | Nhạc nền gợi ý | Mùi nên giữ |
|---|---|---|---|
| Quán cà phê ngồi lâu | Động vừa | Nhạc nhẹ, nhịp chậm đến vừa, đủ nhỏ để trò chuyện | Mùi cà phê, tránh mùi nhà vệ sinh lan ra |
| Quán ăn bình dân, quán nhậu | Động mạnh | Có thể không cần nhạc, tiếng sinh hoạt đã đủ | Hút mùi bếp tốt, giữ lối vào sạch |
| Shop thời trang trẻ | Động mạnh | Nhạc nhịp nhanh, âm lượng vừa | Mùi vải sạch, tránh mùi ẩm kho |
| Tiệm vàng, trang sức | Động nhẹ, cần tụ khí | Nhạc không lời nhỏ hoặc yên lặng | Trung tính, sạch |
| Tiệm sách, văn phòng phẩm | Tĩnh vừa | Nhạc không lời rất nhỏ | Mùi giấy, tránh ẩm mốc |
| Spa, salon | Tĩnh ở phòng dịch vụ | Nhạc thư giãn nhỏ | Mùi nhẹ, thông gió khu hoá chất |
| Nhà thuốc | Động nhẹ | Không cần nhạc | Sạch, khô, không xịt thơm |
| Cửa hàng đồ thờ, vật phẩm | Tĩnh vừa | Nhạc truyền thống nhỏ hoặc yên lặng | Hương trầm nhẹ, không để khói đặc |
Điểm chung: âm lượng nhạc nên đủ để tạo không khí nhưng khách và người bán vẫn nói chuyện bình thường được ở khoảng cách một mét. Nếu nhân viên phải nói to để khách nghe, nhạc đang quá to.
Mùi ở lối vào: phần "minh đường" khách ngửi thấy trước
Mùi cống, mùi rác trước cửa. Đây là mùi làm khách quay đi nhanh nhất. Kiểm hố ga trước cửa, nắp cống, thùng rác. Theo quan niệm, uế khí trước cửa là điều đại kỵ ở cửa hàng; về thực tế, nó làm mất khách.
Mùi bếp, dầu mỡ tràn ra khu khách. Ở quán ăn, mùi thức ăn hấp dẫn khi vừa phải, nhưng mùi dầu chiên cũ, mùi khói đọng thì ngược lại. Hút mùi đẩy ra ngoài theo hướng không phả vào lối khách và nhà bên.
Mùi hoá chất. Tiệm nail, tiệm sơn, cửa hàng đồ nhựa có mùi dung môi. Thông gió cưỡng bức, đặt khu hoá chất xa cửa vào, đậy nắp sản phẩm.
Mùi xịt thơm quá đậm. Nhiều cửa hàng xịt thơm liên tục, khách nhạy cảm bị đau đầu, mùi trộn với mùi hàng hoá. Chọn mùi nhẹ, một loại, đặt máy khuếch tán xa cửa.
Mùi ẩm mốc của kho. Kho phía sau thông ra khu bán làm mùi ẩm lan ra. Đóng cửa kho, hút ẩm, kê hàng cách sàn.
Mùi khói thuốc ở cửa. Nhân viên hoặc khách đứng hút thuốc ngay cửa ra vào làm khói theo gió lùa vào trong. Bố trí chỗ hút thuốc cách xa lối vào theo quy định nơi công cộng, cuối hướng gió.
Bàn thờ thần tài, thổ địa và khói hương trong cửa hàng
Phần lớn cửa hàng, quán ăn ở Việt Nam có bàn thờ thần tài và thổ địa, thường đặt sát đất, ở góc trong nhìn ra cửa. Nhiều chủ cửa hàng thắp hương hằng ngày vào buổi sáng khi mở cửa. Đây là tín ngưỡng dân gian quen thuộc, đáng được tôn trọng; các chi tiết về vị trí, hướng, lễ vật nên theo nếp của gia đình và vùng miền.
Ở góc độ không gian, khói hương từ bàn thờ đặt thấp lan theo mặt sàn rồi bốc lên, dễ đi vào khu bày hàng, nhất là hàng vải, thực phẩm, giấy. Thắp số nén vừa đủ, để cửa mở trong lúc hương cháy, tránh đặt bàn thờ ngay dưới máy lạnh thổi xuống. Một số cửa hàng thắp xong thì chuyển hương sang lư nhỏ ít khói hơn trong giờ đông khách; việc này tuỳ quan niệm từng nhà.
An toàn cháy là điều luôn phải tính tới: bàn thờ thần tài thường ở sát sàn, gần thùng carton, túi ni lông, ổ điện. Giữ khoảng trống quanh bát hương, dùng đèn thờ điện, không để hương cháy khi đóng cửa về. Theo quan niệm, giữ bàn thờ sạch sẽ, gọn gàng mới là kính cẩn; số nén hương nhiều hay ít không đo được lòng thành.
Thiết lập âm thanh và mùi cho một cửa hàng nhỏ
Các bước dưới đây áp dụng được cho cửa hàng trong nhà phố, ki-ốt, quán nhỏ.
- Xác định khách và thời gian khách ở lại. Khách ghé nhanh hay ngồi lâu quyết định mức động của âm thanh.
- Loại nguồn mùi xấu trước. Cống, rác, kho, nhà vệ sinh, bếp. Mọi thứ khác đều vô ích nếu chưa làm bước này.
- Chọn nhạc và kiểm quyền phát. Phát nhạc ở nơi kinh doanh có thể phải trả phí quyền tác giả theo quy định; nên tìm hiểu văn bản hiện hành hoặc dùng nguồn nhạc có giấy phép cho kinh doanh.
- Đặt loa hướng vào trong. Không hướng loa ra đường để kéo khách; vừa phiền hàng xóm, vừa có thể vi phạm quy định tiếng ồn.
- Chỉnh âm lượng tại quầy. Đứng ở quầy và giữa cửa hàng, thử nói chuyện với nhân viên. Nghe rõ nhau mà không phải nâng giọng là vừa.
- Hẹn giờ theo ca. Giờ đông khách và giờ vắng có thể dùng hai mức khác nhau. Tắt nhạc khi đóng cửa.
- Hỏi nhân viên. Nhân viên nghe nhạc tám tiếng mỗi ngày. Danh sách nhạc lặp lại quá nhiều làm họ mệt, và sự mệt ấy khách cảm nhận được.
Những hiểu lầm hay gặp
Một số lời khuyên lan truyền về nhạc và mùi trong cửa hàng nghe hợp lý nhưng dễ phản tác dụng.
- "Nhạc càng to càng đông khách." Nhạc to làm khách khó trò chuyện với người bán, khách lớn tuổi rời đi nhanh. Với nhiều loại hình, nhạc nhỏ hiệu quả hơn.
- "Thắp nhiều hương thần tài thì nhiều lộc." Đây không phải lời dạy của tín ngưỡng nào. Khói đặc làm khách và nhân viên khó chịu, tăng nguy cơ cháy.
- "Phải chọn nhạc theo mệnh chủ cửa hàng." Suy diễn từ ngũ âm, không phải quy tắc phổ biến. Nhạc nên hợp khách hơn là hợp mệnh chủ.
- "Mùi thơm che được mùi khó chịu." Hai mùi trộn lẫn còn tệ hơn. Loại nguồn trước.
- "Không gian yên lặng là ế." Tiệm vàng, nhà thuốc, tiệm sách có thể yên lặng mà vẫn ấm, nhờ ánh sáng và cách đón khách.
Nếu muốn bày vật phẩm phong thủy trong cửa hàng như chuông cửa, linh vật, hãy coi đó là trang trí có ý nghĩa văn hoá. Có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy; không vật phẩm nào thay được một cửa hàng sạch, sáng, dễ chịu.
Câu hỏi thường gặp
Quán cà phê nên mở nhạc gì cho khách ngồi lâu?
Nhạc nhẹ, nhịp chậm đến vừa, ít lời hoặc lời không quá nổi, âm lượng đủ nhỏ để khách trò chuyện. Nên có danh sách đủ dài để khách quen không nghe lặp lại. Thử vài tuần và quan sát khách để điều chỉnh.
Có cần trả phí khi phát nhạc trong quán không?
Theo quy định về quyền tác giả, việc sử dụng âm nhạc ở nơi kinh doanh có thể phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu hoặc tổ chức đại diện. Mức và cách thức nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi tổ chức quản lý quyền tác giả âm nhạc.
Treo chuông cửa ở cửa hàng có tác dụng gì?
Chuông cửa kêu khi khách mở cửa giúp người bán biết có khách vào, nhất là cửa hàng nhỏ ít nhân viên. Theo quan niệm, tiếng chuông kim loại còn mang ý báo hiệu, đón khí. Chọn chuông tiếng trong, không quá to.
Mùi nào nên tránh ở cửa hàng thực phẩm?
Tránh xịt thơm và đốt hương đậm gần khu thực phẩm vì mùi có thể bám vào hàng và làm khách nghi ngại về độ tươi. Giữ khu bán sạch, mát, thông gió; mùi tự nhiên của hàng tươi là mùi tốt nhất.
Cửa hàng ở mặt đường ồn có nên mở nhạc to để át tiếng xe không?
Không nên. Nhạc to cộng tiếng xe làm không gian ồn hơn. Đóng cửa kính, dùng rèm hoặc vật liệu mềm bên trong, đặt khu tư vấn ở phía sau cửa hàng, rồi mới mở nhạc nhỏ.
Có nên thắp hương thần tài vào giờ đông khách không?
Nhiều chủ cửa hàng thắp vào buổi sáng khi mở cửa, trước giờ đông khách, để khói tan bớt khi khách tới. Thời điểm cụ thể theo nếp riêng. Dù thắp lúc nào, giữ số nén vừa đủ và thông gió.