Trong phong thủy nhà ở, ban công được coi là chỗ nhà "thở" thứ hai sau cửa chính: nơi đón gió, đón sáng và là mặt nhà nhìn ra phố. Vì vậy các sách nhà ở hay khuyên ban công thoáng, gọn, không chất đồ, không bị vật nhọn hay đường đâm thẳng vào, và cửa ra ban công không nằm thẳng một đường với cửa chính. Đằng sau phần lớn lời khuyên này có lý do rất đời thường: gió, nắng, mưa hắt, an toàn và cảm giác khi đứng ở đó.
Bài này viết cho nhà phố, nhà ống nhiều tầng, nơi ban công thường là mặt tiền tầng hai trở lên và là chỗ duy nhất có cây xanh. Căn hộ chung cư có những điểm riêng (lô gia, tầng cao, quy định toà nhà) nên chỉ được nhắc ở mức so sánh. Những chỗ nói "tốt" hay "kiêng" đều là quan niệm của các trường phái, mức tin tuỳ mỗi người; phần lý do thực tế thì bạn có thể tự kiểm ngay tại nhà mình.
Vì sao phong thủy coi trọng ban công
Phong thủy nói về "khí" như một thứ đi theo gió và dừng lại nơi có nước, có chỗ chắn. Cửa chính là nơi khí vào nhà ở tầng trệt; với nhà phố nhiều tầng, các tầng trên gần như chỉ nhận gió và sáng qua ban công, cửa sổ mặt tiền và giếng trời. Vì vậy nhiều người làm nghề coi ban công là "khẩu" thứ hai của tầng trên: nếu ban công bị bịt kín, chất đồ hay bị che khuất hoàn toàn thì phòng phía sau dễ tối, bí, nóng — cái mà phong thủy gọi là khí tù.
Nhìn bằng con mắt kỹ thuật, nhà ống ở Việt Nam thường sâu 15–20 m mà chỉ hở hai đầu. Ban công phía trước và khoảng lùi phía sau là hai đầu của một ống gió. Khi ban công mở được và phía sau có lỗ thoát, gió đi xuyên qua nhà, kéo hơi nóng và mùi ra ngoài. Khi ban công bị quây kín bằng kính để mở rộng phòng, nhiều nhà phải bật điều hoà quanh năm. Lời khuyên "giữ ban công thoáng" của phong thủy vì thế trùng với lời khuyên thông gió tự nhiên của kiến trúc sư.
Ban công còn là chỗ người ta nhìn ra ngoài. Đứng ở ban công thấy cây, thấy trời, thấy khoảng phố rộng thì dễ chịu; thấy một bức tường sát mặt, một mái tôn hắt nắng hay một góc nhà nhọn thì khó chịu. Phong thủy gọi cái khó chịu đó bằng tên các loại "sát", còn tâm lý môi trường gọi là tầm nhìn bị chặn. Hai cách gọi khác nhau nhưng cùng chỉ một hiện tượng có thể cảm nhận được.
Hướng ban công: quan niệm và khí hậu từng miền
Theo phong thủy Bát trạch, hướng tốt hay xấu tính theo cung phi của gia chủ, nên không có hướng ban công "tốt cho mọi người". Phần khí hậu thì chung cho mọi nhà, và nó thường quyết định chuyện ở có dễ chịu hay không:
| Hướng ban công | Nắng và gió ở Việt Nam | Lưu ý khi bố trí |
|---|---|---|
| Nam, Đông Nam | Mùa hè đón gió mát, mùa đông ít bị gió bấc; nắng trưa xiên vừa phải | Hướng được nhiều nhà ưa chuộng; chỉ cần mái hắt che nắng trưa |
| Đông | Nắng sáng sớm dịu, chiều mát | Hợp đặt cây ưa sáng, chỗ ngồi uống trà buổi sáng |
| Bắc | Sáng đều, ít nắng trực tiếp; miền Bắc chịu gió mùa đông | Miền Bắc nên có cửa kính kín gió cho mùa đông |
| Tây, Tây Nam | Nắng chiều gắt, tường và sàn nóng tới tối; miền Trung còn có gió Tây khô nóng | Cần lam, mái hắt sâu, cây bụi chắn nắng; tránh đặt đồ nhựa dễ giòn |
| Đông Bắc | Mát, ít nắng chiều; miền Bắc hứng gió lạnh mùa đông | Không phải hướng "xấu" theo khí hậu; chỉ cần chắn gió mùa đông |
Có một điểm nhiều người chưa biết: với căn hộ chung cư, các trường phái không thống nhất nên lấy hướng cửa chính hay hướng ban công làm hướng căn hộ. Bát trạch thường xét cửa chính; một số người theo Huyền không lại xét mặt đón sáng nhiều nhất, thường là phía ban công. Với nhà phố có cửa chính và ban công cùng mặt tiền, hai cách tính trùng nhau nên chuyện này ít gây rối hơn.
Cửa ra ban công: vị trí và kích thước
Không thẳng một đường với cửa chính. Quan niệm "xuyên đường" cho rằng cửa vào và cửa ra thẳng hàng làm khí vào rồi đi thẳng ra. Ở nhà phố, cửa chính ở tầng trệt còn cửa ban công ở tầng trên, nên hiếm khi thẳng nhau theo nghĩa đen. Chuyện này đáng xét hơn ở căn hộ, khi đứng ở cửa vào nhìn xuyên phòng khách thấy ngay cửa kính ban công.
Đủ rộng để đi lại và lấy gió. Cửa ban công quá hẹp làm phòng sau tối và khó mang chậu cây, đồ đạc ra vào. Nhiều nhà chọn cửa hai cánh hoặc cửa trượt chiếm phần lớn bề ngang phòng. Người tin thước Lỗ Ban thường chọn chiều rộng lọt lòng rơi vào cung tốt; đây là quy ước dân gian, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật.
Có ngưỡng chặn nước. Ban công đón mưa trực tiếp nên mặt sàn ban công phải thấp hơn sàn phòng vài phân và dốc ra phễu thu. Nếu sàn ban công ngang hoặc cao hơn sàn phòng, mưa lớn sẽ tràn vào. Phong thủy coi nước chảy ngược vào nhà là điều không ưa; kỹ thuật thì gọi đó là lỗi cốt sàn.
Mở được, không chỉ để nhìn. Cửa kính cố định chỉ cho sáng mà không cho gió. Nếu bạn muốn ban công làm đúng vai trò đón khí theo quan niệm, ít nhất một phần cửa phải mở được và có lưới chống muỗi cho mùa mưa.
Độ sâu và hình dáng ban công
Ban công nhà phố ở nhiều đô thị bị khống chế độ vươn ra theo quy định về chỉ giới xây dựng và lộ giới, nên không thể sâu tuỳ ý. Trong phạm vi được phép, có vài điều phong thủy và công năng cùng nhắc:
- Ban công quá nông, chỉ đủ đặt một hàng chậu, gần như không dùng được; khi đó nên coi nó như một cửa sổ lớn có lan can thay vì cố kê bàn ghế.
- Ban công có góc nhọn hoặc mép cong lồi chĩa thẳng ra đường được một số người cho là "phát sát" ra nhà đối diện; về thẩm mỹ phố, mép quá nhọn cũng khó làm lan can an toàn.
- Ban công dài suốt mặt tiền và liền với hai phòng thì nên chia khu: phần trước phòng ngủ yên tĩnh, phần trước phòng sinh hoạt để cây và chỗ ngồi.
- Mái hắt phía trên ban công giúp che nắng, chắn mưa; sâu khoảng ngang bề sâu ban công là đủ che phần lớn mưa xiên, mái quá ngắn chỉ để trang trí.
- Ban công không có mái hắt mà hướng Tây thì gần như không ngồi được buổi chiều; lúc đó lam đứng hoặc cây bụi ở mép lan can hiệu quả hơn rèm trong phòng.
Trước khi đổi độ vươn hay xây thêm ban công, bạn cần xem giấy phép xây dựng và quy định của địa phương. Phong thủy không thay được giấy phép, và một ban công xây sai phép có thể phải tháo dỡ.
Đặt gì và không nên đặt gì ở ban công
Nguyên tắc chung mà hầu hết các phái cùng đồng ý là ban công gọn và có sức sống. Cây xanh, vài chậu hoa, một bộ bàn ghế nhỏ, đèn dịu là đủ. Phong thủy coi cây xanh khỏe là dương khí, còn cây héo, chậu khô, đồ hỏng chất ở ban công là dấu hiệu khí suy. Lý do thực tế cũng rõ: đồ chất lâu ngày đọng nước, sinh muỗi, che sáng phòng phía sau.
Những thứ hay bị khuyên tránh để ở ban công mặt tiền gồm đồ phế liệu, lồng chim bỏ không, thùng rác, bình gas dự trữ và quần áo lót phơi sát lan can. Một vài điều thuần quan niệm, nhưng bình gas phơi nắng là chuyện an toàn thật, và đồ treo sát lan can tầng cao có thể rơi xuống đường. Với chỗ phơi đồ, nhiều nhà phố chọn khoảng lùi sau nhà hoặc sân thượng thay vì mặt tiền.
Gương bát quái, vật treo trừ tà ở ban công là chuyện của tín ngưỡng từng nhà. Bạn nên cân nhắc hàng xóm đối diện, vì một chiếc gương lồi chĩa sang nhà người khác dễ gây va chạm hơn là đem lại bình an. Nếu muốn đặt vật phẩm, hãy chọn món chịu được nắng mưa và gắn chắc chắn; có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy, nhưng đừng kỳ vọng một món đồ thay được việc giữ ban công sạch và thoáng.
Ban công nhà phố khác lô gia căn hộ ở đâu
Nhiều lời khuyên phong thủy về ban công trên mạng viết cho căn hộ chung cư rồi được áp nguyên cho nhà phố, và ngược lại. Hai loại không gian này khác nhau khá nhiều. Lô gia căn hộ thường lõm vào trong khối nhà, có tường hai bên và trần phía trên, nên ít bị mưa hắt, ít nắng trực tiếp, nhưng cũng ít gió hơn. Ban công nhà phố thường vươn ra khỏi mặt nhà, hở ba phía, đón cả gió lẫn mưa.
Vì vậy, chuyện chắn gió ở căn hộ tầng cao là ưu tiên, còn ở nhà phố tầng hai, tầng ba thì ưu tiên là che nắng và chống mưa hắt. Lô gia căn hộ còn chịu quy định của toà nhà về việc lắp kính, khung, treo đồ; ban công nhà phố thì chịu quy định về chỉ giới và mỹ quan tuyến phố. Khi đọc một lời khuyên phong thủy về ban công, bạn nên hỏi lại: lời khuyên này viết cho loại nhà nào, ở tầng bao nhiêu, ở miền nào. Nhiều mâu thuẫn giữa các nguồn chỉ đơn giản là vì người viết đang nói về hai loại nhà khác nhau.
Rà ban công nhà mình trong mười lăm phút
Nếu bạn muốn tự kiểm ban công theo cả quan niệm lẫn thực tế, có thể làm theo thứ tự sau:
- Đứng giữa ban công, nhìn ra ngoài và ghi lại những gì đập vào mắt đầu tiên: cây, trời, tường sát, góc nhọn, cột điện, biển quảng cáo.
- Mở hết cửa và cảm nhận gió có đi xuyên vào phòng không; nếu không, xem phía sau nhà có lỗ thoát gió không.
- Xem sàn: nước mưa có dồn về phễu thu không, phễu có bị lá cây làm tắc không, ngưỡng cửa có đủ cao không.
- Lắc thử lan can và các giá treo chậu; vật nào lỏng thì xử lý trước mọi chuyện khác.
- Đếm đồ không dùng tới trong ba tháng qua và dọn đi.
- Sau cùng mới tính đến cây, đèn, đồ trang trí và các lời khuyên phong thủy về hướng.
Thứ tự này đặt an toàn và thông gió lên trước. Nhiều người làm ngược lại: mua vật phẩm, đổi màu sơn trước, trong khi ban công vẫn ngập nước mỗi khi mưa.
Câu hỏi thường gặp
Ban công hướng Tây có phải là xấu theo phong thủy không?
Theo Bát trạch, hướng Tây tốt hay xấu tuỳ cung phi từng người, nên không thể nói chung là xấu. Về khí hậu, ban công hướng Tây hứng nắng chiều gắt, cần mái hắt, lam hoặc cây chắn nắng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, còn chuyện nóng thì có thật.
Có nên quây kín ban công bằng kính để mở rộng phòng không?
Về phong thủy, nhiều người cho rằng bịt kín ban công làm mất chỗ đón khí của tầng đó. Về thực tế, phòng mất đường gió tự nhiên và nóng hơn, ngoài ra việc thay đổi mặt ngoài có thể cần xin phép. Nếu vẫn muốn quây, nên dùng cửa mở được thay vì kính cố định.
Ban công đối diện ban công nhà hàng xóm thì có sao không?
Một số người ngại chuyện "đối môn" giữa hai cửa. Thực tế điều đáng quan tâm là sự riêng tư và tiếng ồn qua lại. Một hàng cây bụi, rèm tre hoặc lam thưa ở mép lan can giải quyết cả hai, lại không làm mất lòng hàng xóm như treo gương hay vật nhọn.
Ban công nhỏ có nên trồng nhiều cây cho vượng khí?
Cây khỏe là điều tốt theo quan niệm, nhưng quá nhiều chậu làm ban công chật, nặng và che hết sáng phòng phía sau. Nên chọn ít chậu, cây hợp hướng nắng, để lại lối đi và chừa khoảng trống trước cửa để gió vào phòng.
Có cần đặt vật phẩm phong thủy ở ban công không?
Không bắt buộc. Phần lớn lời khuyên phong thủy về ban công là giữ thoáng, sạch, có cây và an toàn. Nếu thích đặt vật phẩm thì chọn món chịu nắng mưa, gắn chắc, không chĩa sang nhà người khác và hiểu đó là vật mang ý nghĩa biểu tượng.
Cửa ban công nên mở vào trong hay mở ra ngoài?
Phong thủy ít bàn chuyện này. Về kỹ thuật, cửa mở ra ngoài kín nước tốt hơn khi mưa hắt nhưng chiếm chỗ ban công; cửa mở vào trong thì chiếm chỗ trong phòng. Ban công hẹp thường hợp với cửa trượt để không vướng chậu cây và lối đi.